Yapı Sözlüğü
P-Delta etkisi
P-Delta etkisi, düşey yüklerin (ağırlık ve kalıcı yük) yanal yer değiştirme sonrası ek eğilme momenti ve ikinci mertebe stabilite sorunları oluşturmasıdır. TBDY'de BYS 1–3 binalarda P-Delta kontrolü zorunludur.
P-Delta analizinde kolon ve perde elemanlarına etkiyen eksenel kuvvetler, yanal yer değiştirme ile birleşerek ek moment (ΔM = P×Δ) oluşturur. Bu etki özellikle yüksek binalarda, rijitlik düzensizliklerinde ve çerçeve sistemlerde belirgindir. TBDY 2018, belirli BYS gruplarında P-Delta etkisinin hesaba katılmasını ve stabilite katsayısının sınır değerleri aşmamasını şart koşar.
P-Delta ihmal edildiğinde taşıyıcı eleman momentleri ve drift değerleri gerçektekinden düşük hesaplanır; bu durum güvenli olmayan tasarıma yol açabilir. ETABS ve SAP2000'de P-Delta iterasyonu veya geometrik rijitlik matrisi güncellemesi ile modellenir. Deprem yükü ile birlikte düşey yük kombinasyonlarında P-Delta etkisi maksimum olabilir.
Şantiyede aşırı beton dökümü toleransları, kolon eğimleri ve kat kotu sapmaları P-Delta davranışını etkiler. Mevcut bina analizlerinde drift artışı ve burkulma riski P-Delta ile birlikte değerlendirilmelidir.