Bilgi Merkezi
Yapı Sözlüğü
900 yapı terimi — taşıyıcı sistemden ruhsata, şantiyeden yazılım ve malzemeye kadar net tanımlar.
Yapı Sözlüğü; proje, ruhsat ve şantiye dilini herkesin anlayacağı şekilde açıklar. SSS yanıtlarıyla çapraz bağlantılıdır — bir terimi buradan okuyup ilgili soruya geçebilirsiniz.
900 terim · gruplara göz atın veya arayın
01
Taşıyıcı sistem & deprem
Statik
Statik, yapıların taşıyıcı sisteminin güvenli ve yönetmeliklere uygun şekilde tasarlanmasıdır. Kolon, kiriş, döşeme ve temel hesaplarını kapsar.
Betonarme
Betonarme, betonun basınç dayanımı ile çelik donatının çekme dayanımının birlikte çalıştığı taşıyıcı sistemdir. Konut ve iş yapılarında en yaygın yöntemdir.
Çelik yapı
Çelik yapı, taşıyıcı iskeletin çelik kolon, kiriş ve bağlantılardan oluştuğu sistemdir. Hızlı montaj ve geniş açıklık avantajı sunar.
Kolon
Kolon, düşey yükleri taşıyıp temele aktaran düşey taşıyıcı elemandır. Depremde de kritik rol oynar; yetersiz kolonlar yapı güvenliğini tehlikeye atar.
Kiriş
Kiriş, döşeme yüklerini kolon veya perdelere aktaran yatay taşıyıcı elemandır. Eğilme ve kesme etkilerine göre boyutlandırılır.
Perde duvar
Perde duvar, deprem ve yatay yükleri karşılamak için kullanılan rijit betonarme duvar elemanıdır. Yapının yanal rijitliğini artırır.
Temel
Temel, yapının yüklerini zemine güvenli şekilde aktaran taşıyıcı sistemin alt kısmıdır. Zemin etüdüne göre seçilir ve boyutlandırılır.
Radye temel
Radye temel, yapının altında sürekli bir betonarme plak şeklinde çalışan temel türüdür. Zayıf zeminlerde oturmayı dengelemek için tercih edilir.
Donatı
Donatı, betonarme elemanlarda çekme ve kesme kuvvetlerini karşılamak için kullanılan çelik çubuklardır. Projede verilen çap ve aralıklar kritiktir.
Beton sınıfı
Beton sınıfı, betonun karakteristik basınç dayanımını ifade eden C20, C25, C30 gibi sınıflandırmadır. Projede belirtilen sınıf kullanılmalıdır.
Asmolen
Asmolen, döşemede hafif dolgu bloklarıyla oluşturulan nervürlü döşeme sistemidir. Açıklık ve yük koşullarına göre tercih edilir.
Yumuşak kat
Yumuşak kat, diğer katlara göre yanal rijitliği belirgin şekilde düşük olan kattır. Depremde hasar ve göçme riskini artırır.
TBDY
TBDY, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin kısaltmasıdır. Binaların deprem etkilerine göre tasarım ve değerlendirme kurallarını tanımlar.
Zemin etüdü
Zemin etüdü, parseldeki zemin tabakalarının taşıma gücü ve mühendislik özelliklerini belirleyen sondaj ve laboratuvar çalışmasıdır.
Moment aktaran birleşim
Moment aktaran birleşim, çelik veya betonarme elemanlar arasında eğilme momentinin sürekli aktarıldığı rijit bağlantı türüdür. Taşıyıcı sistem davranışını doğrudan etkiler.
Mafsallı birleşim
Mafsallı birleşim, eleman uçlarında serbest dönüşe izin vererek moment aktarımını sınırlayan bağlantıdır. Çoğunlukla kesme kuvveti taşır.
Konsol
Konsol, bir ucu mesnetlenmiş diğer ucu serbest kalan taşıyıcı eleman veya çıkıntıdır. Balkon, kanopi ve çıkma gibi çözümlerde kullanılır.
Hatıl
Hatıl, duvar açıklıkları üzerinde yükleri taşıyan kısa yatay betonarme veya çelik elemandır. Kapı ve pencere lintelleri bu gruba girer.
Döşeme
Döşeme, katlar arası yatay taşıyıcı plak veya ızgara sistemidir. Kullanım yüklerini kiriş, kolon ve perdelere aktarır.
Kirişli döşeme
Kirişli döşeme, plak yüklerinin belirgin kirişler üzerinden kolonlara aktarıldığı döşeme sistemidir. Geniş açıklıklarda sık tercih edilir.
Kirişsiz döşeme
Kirişsiz döşeme, belirgin kiriş olmadan plak ve kolonlar arasında doğrudan yük aktarımı sağlayan sistemdir. Düz tavan imkânı sunar.
Nervürlü döşeme
Nervürlü döşeme, betonarme nervürler ve hafif dolgu elemanlarıyla oluşturulan hafif döşeme sistemidir. Asmolen döşeme bu gruba girer.
Predalles döşeme
Predalles, prefabrik nervürlü plak elemanların sahadaki beton dökümüyle birleştiği yarı prefabrik döşeme sistemidir.
Prefabrik yapı
Prefabrik yapı, taşıyıcı elemanların fabrikada üretilip şantiyede monte edildiği inşaat sistemidir. Hız ve kalite kontrol avantajı sunar.
Beton C30
Beton C30, karakteristik silindir dayanımı 30 MPa olan beton sınıfıdır. Taşıyıcı elemanlarda sık kullanılan standart sınıflardan biridir.
Pas payı
Pas payı, donatı ile beton yüzeyi arasında bırakılan koruyucu beton kalınlığıdır. Korozyon ve yangın koruması sağlar.
Etriye
Etriye, kolon ve kirişlerde kesme kuvveti ile sargı etkisini karşılayan kapalı veya açık donatıdır. Deprem sünekliği için kritiktir.
Boyuna donatı
Boyuna donatı, eğilme ve eksenel çekme etkilerini karşılamak için eleman boyunca yerleştirilen ana çelik donatıdır.
Burulma
Burulma, taşıyıcı elemanın ekseni etrafında dönmesine neden olan tork etkisidir. Açık kesitli elemanlarda tasarım kontrolü gerektirir.
Kesme kuvveti
Kesme kuvveti, eleman kesitinde paralel yüzeyler arasında oluşan kayma etkisidir. Etriye ve kesme donatısı ile karşılanır.
Eğilme momenti
Eğilme momenti, eleman kesitinde eğilme etkisini ifade eden temel iç kuvvet bileşenidir. Boyuna donatı tasarımını belirler.
Eksenel yük
Eksenel yük, eleman ekseni boyunca etkiyen basınç veya çekme kuvvetidir. Kolon ve kazıklarda birincil tasarım parametresidir.
Rijitlik
Rijitlik, yapının yük altında şekil değiştirmeye direncini ifade eder. Depremde kat ötelemelerini ve yük dağılımını etkiler.
Süneklik
Süneklik, taşıyıcı elemanın ani kırılma yerine plastik deformasyonla enerji sönümleyebilme kapasitesidir. Deprem tasarımında kritiktir.
Periyot
Periyot, yapının birinci titreşim periyodudur; yapının depremde salınım süresini ifade eder. Spektrum analizinde temel parametredir.
Deprem spektrumu
Deprem spektrumu, yapının periyoduna göre beklenen ivme veya hız büyüklüğünü tanımlayan tasarım eğrisidir.
Tasarım ivmesi
Tasarım ivmesi (SDS), deprem tasarımında kullanılan kısa periyot spektral ivme katsayısıdır. Bölge ve zemin koşullarına göre belirlenir.
Zemin sınıfı
Zemin sınıfı, yerel zemin koşullarının deprem davranışını sınıflandıran parametredir. Spektrum ve tasarım ivmesini etkiler.
Sıvılaşma
Sıvılaşma, doygun gevşek kumlu zeminlerin deprem sırasında geçici olarak sıvı benzeri davranmasıdır. Temel güvenliğini tehdit eder.
Oturma analizi
Oturma analizi, yapı yükleri altında zeminin ne kadar ve ne şekilde sıkışacağını hesaplayan geoteknik çalışmadır.
Diferansiyel oturma
Diferansiyel oturma, yapının farklı noktalarında oturma miktarının eşit olmamasıdır. Eğim, çatlak ve taşıyıcı hasara yol açar.
Kazıklı temel
Kazıklı temel, yüklerin kazıklar aracılığıyla derin ve daha sağlam zemin tabakasına aktarıldığı temel sistemidir.
Tekil temel
Tekil temel, her kolon veya duvar altında ayrı ayrı oluşturulan bağımsız temel elemanıdır. Taşıma gücü yeterli zeminlerde tercih edilir.
Sürekli temel
Sürekli temel (mütemadi temel), taşıyıcı duvar altında kesintisiz uzanan şerit temeldir. Duvar yüklerini dengeli dağıtır.
Derin temel
Derin temel, yüklerin yüzeysel zemin yerine daha derin ve güvenilir tabakaya aktarıldığı temel grubudur. Kazık temeller bu kapsamdadır.
İstinat duvarı
İstinat duvarı, zemin yükünü tutarak toprak kaymasını önleyen yapı elemanıdır. Kazı, bahçe terası ve yol projelerinde kullanılır.
Ankraj
Ankraj, istinat duvarı veya geoteknik sistemlerde çekme kuvvetini derin zemine veya kaya massına aktaran çelik tendon sistemidir.
Fore kazık
Fore kazık, delik açılarak beton ve donatı ile oluşturulan derin temel kazığıdır. Yüksek taşıma kapasitesi sağlar.
Diyafram duvar
Diyafram duvar, derin kazılarda zemin tutma ve yatay destek sağlayan ince betonarme veya palplanş duvar sistemidir.
Bodrum perdesi
Bodrum perdesi, bodrum kat çevresinde toprak ve su basıncına karşı çalışan betonarme taşıyıcı ve yalıtım duvarıdır.
Dilatasyon
Dilatasyon, yapıda sıcaklık, oturma veya sismik hareketlerden kaynaklanan genleşme ve büzülmeye ayrılan boşluktur.
Genleşme derzi
Genleşme derzi, döşeme ve cephelerde termal genleşme–büzülmeye izin veren kontrollü boşluktur. Çatlak oluşumunu önler.
Yangın dayanımı
Yangın dayanımı, taşıyıcı elemanın belirli süre yangın altında taşıma kapasitesini koruyabilme süresidir. Çelik ve betonarmede ayrı önlemler gerektirir.
Kaplama kalınlığı
Kaplama kalınlığı, çelik elemanlarda yangın koruması için uygulanan koruyucu malzeme tabakasının kalınlığıdır.
Deprem performans analizi
Deprem performans analizi, mevcut bir yapının deprem etkisi altındaki davranışını ve güvenlik düzeyini değerlendiren mühendislik incelemesidir.
Bina güçlendirme
Bina güçlendirme, mevcut yapının deprem ve yük etkilerine karşı taşıyıcı kapasitesini artırmaya yönelik mühendislik uygulamalarıdır.
Karbon fiber güçlendirme
Karbon fiber güçlendirme, taşıyıcı elemanlara yapıştırılan yüksek dayanımlı kompozit şeritlerle kapasite artırmadır. Özellikle kolon ve kirişlerde tercih edilir.
Mantolama
Mantolama, taşıyıcı elemanın kesitini betonarme veya çelikle büyütüp sargılayarak güçlendirme yöntemidir. Özellikle kolonlarda yaygındır.
Epoksi
Epoksi, güçlendirme ve onarımda kullanılan yüksek yapışmalı reçine sistemidir. Karbon fiber uygulamalarında bağlayıcı olarak öne çıkar.
02
Ruhsat, imar & mimari
Yapı ruhsatı
Yapı ruhsatı, bir yapının yasal olarak inşa edilebilmesi için belediyeden alınan resmi izindir. Mimari, statik ve diğer teknik projelerin onayını gerektirir.
İskân
İskân (yapı kullanma izni), tamamlanan yapının kullanıma uygun olduğuna dair resmi belgedir. Ruhsattan sonra, inşaat bitiminde alınır.
İmar durumu
İmar durumu, bir parselde ne tür ve ne ölçekte yapı yapılabileceğini gösteren resmi belgedir. Emsal, yükseklik ve çekme mesafelerini tanımlar.
Tadilat ruhsatı
Tadilat ruhsatı, mevcut yapıda taşıyıcı veya ruhsatlı projeyi değiştiren işler için alınan resmi izindir. İzinsiz tadilat yasal risk doğurur.
Emsal
Emsal (KAKS), parsel alanına göre inşa edilebilecek toplam inşaat alanını belirleyen imar katsayısıdır. Mimari projenin temel sınırıdır.
TAKS
TAKS (taban alanı kat sayısı), yapı tabanının parsel alanına oranıdır. Binanın zeminde kaplayabileceği azami alanı sınırlar.
Gabari
Gabari, yapıda izin verilen azami yükseklik veya kat sınırını ifade eden imar koşuludur. Cephe ve silueti doğrudan etkiler.
Vaziyet planı
Vaziyet planı, yapının parsele yerleşimini, çekme mesafelerini ve çevre ilişkilerini gösteren üst ölçekli yerleşim çizimidir.
Çekme mesafesi
Çekme mesafesi, yapının parsel sınırından, yoldan veya komşudan ne kadar içeride konumlanacağını belirleyen imar mesafesidir.
Parsel
Parsel, kadastroda sınırları tanımlanmış yapılaşmaya konu arsa birimidir. İmar hakları parsel üzerinden hesaplanır.
Mimari proje
Mimari proje, yapının işlev, mekân ve görünümünü tanımlayan resmi tasarım setidir. Plan, kesit, cephe ve yerleşim çizimlerini kapsar.
Rölöve
Rölöve, mevcut bir yapının yerinde ölçülerek çizilmiş halihazır durum projesidir. Tadilat, güçlendirme ve performans analizi için temel girdidir.
Yapı denetim
Yapı denetim, ruhsatlı inşaatların proje ve yönetmeliklere uygunluğunu kontrol eden zorunlu denetim sürecidir. Kalite ve güvenlik için kritiktir.
KAKS
KAKS (Kat Alanları Katsayısı), parselde inşa edilebilecek toplam inşaat alanının arsa alanına oranıdır. İmar planında yapılaşma yoğunluğunu belirler.
Net alan
Net alan, bir bağımsız bölümün duvarlar hariç kullanılabilir iç yüzey alanıdır. Tapu, satış ve kira sözleşmelerinde referans alınır.
Brüt alan
Brüt alan, bağımsız bölümün iç ve dış duvarları dahil toplam zemin alanıdır. Ortak alan payları hariç bölüm sınırını ifade eder.
Bağımsız bölüm
Bağımsız bölüm, tapuda ayrı numaralandırılmış, kendi girişi veya kullanım hakkı olan yapı birimidir. Daire, dükkan veya depo olabilir.
Kat irtifakı
Kat irtifakı, henüz tamamlanmamış veya iskan almamış yapılarda bağımsız bölümler üzerinde kurulan tapu hakkıdır. Satış öncesi dönemde kullanılır.
Kat mülkiyeti
Kat mülkiyeti, tamamlanmış yapılarda bağımsız bölümlerin tapuda ayrı mülk olarak tescil edildiği mülkiyet sistemidir.
İmar planı
İmar planı, bir bölgenin yapılaşma koşullarını, kullanım karakterini ve yapı yoğunluğunu belirleyen resmi plan belgesidir.
Nazım plan
Nazım imar planı, bir bölgenin üst ölçekli yapılaşma ilkelerini ve kullanım kararlarını belirleyen imar planı aşamasıdır.
Uygulama imarı
Uygulama imar planı, parsel bazında yapılaşma koşullarını, yol kotlarını ve plan notlarını detaylandıran imar planıdır.
Plan notu
Plan notu, uygulama imar planına eklenen ve parsel veya bölgeye özel yapılaşma kurallarını açıklayan metin ve tablolardır.
Yol kotu
Yol kotu, parselin cephe aldığı yolun referans kotudur. Zemin kat taban kotu ve bina yüksekliği hesabında esas alınır.
Tabii zemin
Tabii zemin, parselde inşaat öncesi mevcut arazi yüzey kotudur. Dolgu, kazı ve temel derinliği hesabında referans alınır.
Teras çatı
Teras çatı, eğimsiz veya hafif eğimli, üzerinde yürünebilen veya teknik alan barındıran düz çatı tipidir.
Eğimli çatı
Eğimli çatı, yağmur ve kar suyunu hızlı tahliye eden, eğimli örtü sistemine sahip çatı tipidir.
Mansard
Mansard, eğimli çatı yüzeyinde oluşturulan, eğim kırılarak iç mekân hacmi kazandıran çatı katı çözümüdür.
Çatı arası
Çatı arası, eğimli çatı örtüsü ile tavan arasında kalan havalandırılan veya yalıtımlı boşluktur.
Balkon
Balkon, yapının dış cephesinden çıkıntı yapan, genellikle korkuluklu açık veya yarı açık kullanım alanıdır.
Cumba
Cumba, cepheden veya çatıdan çıkıntı yapan, pencere veya oturma alanı oluşturan mimari çıkıntıdır.
Çıkış çatı
Çıkış çatı, giriş, balkon veya teras gibi alanların üzerinde koruma sağlayan küçük örtü elemanıdır.
Parapet
Parapet, teras, balkon ve çatı kenarlarında düşmeyi önleyen korkuluk veya duvar üstü bordürüdür.
Otopark yönetmeliği
Otopark yönetmeliği, yapılarda zorunlu araç park yeri sayısı, ölçüleri ve erişim koşullarını belirleyen mevzuattır.
Yangın yönetmeliği
Yangın yönetmeliği, binalarda yangından korunma, tahliye ve söndürme sistemlerine ilişkin zorunlu kuralları belirler.
Acil çıkış
Acil çıkış, yangın veya acil durumlarda güvenli tahliye için ayrılmış kapı, koridor ve merdiven yollarıdır.
Yangın merdiveni
Yangın merdiveni, yangında duman ve alevden korunmuş, güvenli tahliye sağlayan özel merdiven sistemidir.
Engelli erişimi
Engelli erişimi, hareket ve algı kısıtlılığı olan bireylerin yapıya ve hizmetlere eşit erişimini sağlayan tasarım kurallarıdır.
Asansör
Asansör, çok katlı yapılarda dikey ulaşım sağlayan, yönetmeliklere tabi mekanik taşıma sistemidir.
Doğrama
Doğrama, yapı açıklıklarına takılan pencere ve kapı sistemlerinin taşıyıcı çerçeve ve cam bütünüdür.
Isı cam
Isı cam, iki veya üç cam arasında hava veya gaz dolgulu, ısı yalıtımlı cam birimidir.
Cephe kaplama
Cephe kaplama, dış duvar yüzeyini koruyan ve estetik görünüm sağlayan malzeme ve sistem uygulamasıdır.
Mantolama cephe
Mantolama cephe, dış duvara ısı yalıtım levhası ve son kat kaplama uygulanan cephe ısı yalıtım sistemidir.
Kamulaştırma
Kamulaştırma, kamu yararı için özel mülkiyet arazinin veya yapının idare tarafından bedeli karşılığı alınmasıdır. Yol, kanal ve altyapı projelerinde gündeme gelir.
İmar affı
İmar affı, belirli dönemlerde yasal olmayan veya ruhsatsız yapıların kayıt altına alınması için çıkarılan geçici düzenlemedir. Koşullar kanunla sınırlıdır.
03
Şantiye, taahhüt & kalite
Anahtar teslim
Anahtar teslim, yapının proje, ruhsat, inşaat ve teslim aşamalarının tek sorumluluk altında tamamlanmasıdır. Mal sahibi kullanıma hazır yapıyı teslim alır.
Hakediş
Hakediş, inşaatta belirli bir dönemde tamamlanan işlerin ölçülüp bedelinin hesaplandığı ödeme dönemidir. Taahhüt sözleşmelerinin mali omurgasıdır.
Şantiye
Şantiye, inşaatın fiilen yürütüldüğü çalışma alanıdır. İş programı, güvenlik, kalite ve koordinasyon burada yönetilir.
Kaba inşaat
Kaba inşaat, temel, taşıyıcı sistem, duvar ve çatı gibi yapının iskeletini oluşturan imalat aşamasıdır. İnce işlerden önce gelir.
İnce işler
İnce işler; sıva, boya, kaplama, doğramalar ve bitirme imalatlarını kapsayan aşamadır. Yapının kullanıma hazır görünümünü oluşturur.
Metraj
Metraj, projeye göre malzeme ve iş kalemlerinin miktarlarının ölçülmesidir. Keşif, teklif ve hakediş hesaplarının temelidir.
Keşif
Keşif, metraj ve birim fiyatlarla oluşturulan yaklaşık veya kesin maliyet hesabıdır. Teklif ve bütçe planlamasının omurgasıdır.
Su yalıtımı
Su yalıtımı, yapıya su ve nem girişini engelleyen malzeme ve detay uygulamalarıdır. Temel, teras ve ıslak hacimlerde kritiktir.
Isı yalıtımı
Isı yalıtımı, yapı kabuğunda ısı kayıp ve kazançlarını azaltan yalıtım uygulamalarıdır. Konfor ve enerji maliyeti için önemlidir.
Şantiye şefi
Şantiye şefi, inşaat sahasında günlük imalat, iş güvenliği ve kalite kontrollerini yöneten teknik sorumludur. İş programı ile saha uygulamasını buluşturur.
Proje müdürü
Proje müdürü, inşaatın süre, maliyet, kapsam ve kalite hedeflerini bütüncül yöneten üst düzey sorumludur. Şantiye ile sözleşme süreçlerini koordine eder.
Fenni mesul
Fenni mesul, yapının onaylı projelere ve teknik mevzuata uygun inşa edilmesinden sorumlu teknik kişidir. Ruhsatlı inşaatlarda yasal bir roldür.
Yapı denetim firması
Yapı denetim firması, ruhsatlı inşaatlarda proje ve mevzuata uygunluğu bağımsız denetleyen yetkili kuruluştur. Numune, imalat ve belge kontrollerini yürütür.
İSG
İSG (İş Sağlığı ve Güvenliği), şantiyede çalışanların sağlığını ve güvenliğini koruyan kural, önlem ve organizasyon bütünüdür. Risk değerlendirmesi ve eğitim temelidir.
KKD
KKD (Kişisel Koruyucu Donanım); baret, emniyet kemeri, eldiven, gözlük ve benzeri ekipmanlardır. Riski ortadan kaldırmaz, maruziyeti azaltır.
Toolbox toplantısı
Toolbox toplantısı, işe başlamadan önce sahada yapılan kısa güvenlik ve iş brifingidir. Günün riskleri ve önlemleri hatırlatılır.
İskele
İskele, yüksekte çalışma ve cephe imalatı için kurulan geçici taşıyıcı platform sistemidir. Kurulum, ankraj ve kullanım güvenliği kritiktir.
Kalıp
Kalıp, taze betonu istenen geometride tutan geçici kalıplama sistemidir. Dayanım, sızdırmazlık ve ölçü doğruluğu sonucu belirler.
Tünel kalıp
Tünel kalıp, duvar ve döşemenin birlikte döküldüğü hızlı, tekrarlı betonarme kalıp sistemidir. Konut tipi projelerde süre avantajı sağlar.
Prefabrik kalıp
Prefabrik kalıp, fabrikada üretilmiş panelli veya modüler kalıp sistemidir. Hızlı kurulum, tekrar kullanım ve ölçü standardı sunar.
Beton dökümü
Beton dökümü, taze betonun kalıp içine yerleştirilmesi, sıkıştırılması ve yüzey işleminin yapıldığı kritik imalat aşamasıdır. Dayanım ve süreklilik buradan başlar.
Vibratör
Vibratör, taze betonu sıkıştırarak hava boşluklarını azaltan şantiye ekipmanıdır. Doğru kullanım dayanım ve yüzey kalitesini artırır.
Kurum süresi
Kurum süresi, beton veya harcın yeterli dayanıma ve işlenebilirlik kaybına ulaşması için gereken zamandır. Söküm ve yükleme kararını etkiler.
Kür
Kür, taze betonun nem ve sıcaklık koşullarını kontrol ederek hidratasyonun sağlıklı tamamlanmasını sağlayan işlemdir. Dayanım ve dayanıklılık için zorunludur.
Numune
Numune, beton veya malzemeden laboratuvar deneyi için alınan örnek parçadır. Uygunluk ve dayanım belgelendirmesinin temelidir.
Karot
Karot, sertleşmiş betondan silindirik numune alınarak dayanım ve kalite değerlendirmesi yapılan yöntemdir. Şüpheli veya mevcut yapılarda sıkça kullanılır.
Çekme deneyi
Çekme deneyi, çelik donatı veya bağlantı elemanlarının gerilme altındaki dayanım ve süneklik özelliklerini ölçen laboratuvar testidir. Malzeme uygunluğunu belgeler.
TSE
TSE (Türk Standardları Enstitüsü), Türkiye’de ürün ve hizmet standartlarını yayımlayan ve belgelendirme süreçlerinde referans alınan kuruluştur. İnşaat malzemelerinde uygunluk göstergesidir.
ISO 9001
ISO 9001, kalite yönetim sistemi için uluslararası standarttır. Süreç disiplini, kayıt ve sürekli iyileştirmeyi çerçeveler.
Teknik şartname
Teknik şartname, malzeme, işçilik ve kabul kriterlerini tanımlayan sözleşmesel teknik belgedir. Kalite tartışmalarının referans metnidir.
Birim fiyat
Birim fiyat, belirli bir imalat kaleminin birim başına (m², m³, kg vb.) sözleşmede tanımlanan bedelidir. Hakediş hesabının temelidir.
Rayiç
Rayiç, bir malzeme veya işçiliğin piyasadaki güncel değeridir. Keşif, fark fiyat ve maliyet artışı değerlendirmelerinde kullanılır.
Avans
Avans, işe başlamadan veya erken aşamada yükleniciye ödenen peşin bedeldir. Genelde teminat karşılığı verilir ve hakedişlerden mahsup edilir.
Teminat mektubu
Teminat mektubu, bankanın yüklenici adına mal sahibine verdiği yazılı güvencedir. Avans, kesin teminat ve geçici teminat için kullanılır.
Kesin teminat
Kesin teminat, sözleşme yükümlülüklerinin yerine getirilmesini güvence altına alan teminattır. Genelde kesin kabule kadar veya garanti süresiyle ilişkilidir.
Geçici kabul
Geçici kabul, işin büyük ölçüde tamamlanıp kullanıma / teslime hazır sayıldığı resmi aşamadır. Eksikler punch list ile takip edilir.
Kesin kabul
Kesin kabul, geçici kabul sonrası eksiklerin giderilip garanti sürecinin değerlendirildiği nihai kabul aşamasıdır. Teminat iadesiyle ilişkilidir.
Punch list
Punch list, teslim öncesi tespit edilen eksik ve kusurların maddeler halinde listesidir. Kapanışı geçici / kesin kabulü hızlandırır.
İş programı
İş programı, imalatların sıra, süre ve bağımlılıklarını gösteren planlama belgesidir. Süre yönetimi ve kaynak tahsisinin omurgasıdır.
Kritik yol
Kritik yol, projedeki gecikmesi toplam süreyi doğrudan uzatan aktivite zinciridir. Öncelikli yönetim gerektirir.
Gantt
Gantt şeması, iş kalemlerini zaman çubuklarıyla gösteren görsel iş programı formatıdır. İlerleme ve çakışmaları kolay okutur.
PERT
PERT, belirsiz süreli işlerde iyimser-kötümser-muhtemel tahminlerle ağ planı kuran proje yönetim tekniğidir. Riskli inşaat programlarında kullanılır.
Lojistik
Şantiye lojistiği; malzeme, ekipman ve atığın zamanında, güvenli ve ekonomik şekilde sahaya yönetilmesidir. Dar parsellerde kritik başarı faktörüdür.
Vinç
Vinç, şantiyede ağır malzeme ve elemanları kaldırmaya yarayan iş makinesidir. Operatör yeterliliği ve kaldırma planı İSG’nin merkezindedir.
Ekskavatör
Ekskavatör, kazı, yükleme ve hafriyat işlerinde kullanılan hidrolik iş makinesidir. Temel ve altyapı etaplarının hızını belirler.
Dozer
Dozer, ön bıçağıyla zemin itme, yayma ve kaba tesviye yapan iş makinesidir. Saha hazırlığı ve yol işlerinde yaygındır.
Greyder
Greyder, ince tesviye ve yol yüzeyi düzenlemede kullanılan uzun bıçaklı iş makinesidir. Kot ve eğim hassasiyeti yüksektir.
Silindir
Silindir, dolgu ve yol katmanlarını sıkıştırarak densite kazandıran iş makinesidir. Zemin taşıma gücü ve oturma kontrolü için kritiktir.
Beton pompası
Beton pompası, taze betonu yüksek veya uzağa basarak kalıba ileten ekipmandır. Erişimi zor dökümlerde hız ve süreklilik sağlar.
Anahtar teslim sözleşme
Anahtar teslim sözleşme, yapının belirlenen kapsam, süre ve bedel karşılığında kullanıma hazır teslim edilmesini yükleniciye yükleyen taahhüt anlaşmasıdır.
Birim fiyat sözleşme
Birim fiyat sözleşme, iş kalemlerinin ölçülebilir birim fiyatlarla sözleşmeye bağlandığı; toplam bedelin metrajla belirlendiği taahhüt modelidir.
Götürü bedel
Götürü bedel, işin tamamı veya bölümü için sabit toplam fiyatın sözleşmeye yazıldığı taahhüt yöntemidir. Metraj değişse de bedel sabit kalır.
Yap-işlet-devret
Yap-işlet-devret (YİD), yatırımcının projeyi finanse edip inşa ettiği, belirli süre işlettiği ve sonunda idareye devrettiği kamu–özel iş birliği modelidir.
04
Tesisat, enerji & çevre
Isı yalıtım ve yakıt kimlik belgesi
Isı yalıtım ve yakıt kimlik belgesi, binanın enerji tüketim sınıfını ve yalıtım performansını gösteren zorunlu belgedir.
BEP belgesi
BEP (Bina Enerji Performansı) belgesi, yapının enerji verimliliğini ve yönetmelik uyumunu belgeleyen performans raporudur.
U-değeri
U-değeri, yapı elemanının ısı geçiş katsayısıdır; değer düştükçe yalıtım performansı artar.
Isı köprüsü
Isı köprüsü, yalıtım sürekliliğinin kesildiği noktalarda artan ısı kaybına ve yoğuşmaya neden olan detaydır.
Buhar dengeleyici
Buhar dengeleyici, yalıtım sisteminde su buharının birikmeden dışarı atılmasını sağlayan nefes alan katmandır.
Havalandırma
Havalandırma, iç mekân hava kalitesini sağlamak için taze hava alımı ve kirli hava atımını düzenleyen sistemdir.
Klima
Klima, iç mekân sıcaklık ve nemini kontrol eden soğutma ve ısıtma sistemidir.
Mekanik tesisat
Mekanik tesisat, yapıda ısıtma, soğutma, havalandırma, sıhhi tesisat ve yangın sistemlerini kapsayan mühendislik disiplinidir.
Elektrik tesisat
Elektrik tesisat, yapıda güç dağıtımı, aydınlatma, priz ve zayıf akım sistemlerini kapsayan projedir.
Drenaj
Drenaj, yapı çevresi ve çatıdan biriken suyun kontrollü şekilde uzaklaştırılması sistemidir.
LEED
LEED, ABD merkezli yeşil bina sertifikasyon sistemidir. Enerji, su, malzeme ve iç mekân kalitesi kriterlerine göre binaları derecelendirir.
NZEB
NZEB (Neredeyse Sıfır Enerjili Bina), yıllık net enerji tüketimini çok düşük seviyede tutan veya yenilenebilir üretimle dengeleyen bina standardıdır.
Yeşil çatı
Yeşil çatı, su yalıtımı üzerine bitki örtüsü ve drenaj katmanlarıyla oluşturulan ekolojik çatı sistemidir. Yağmur suyu yönetimi ve ısı yalıtımına katkı sağlar.
Yağmur suyu hasadı
Yağmur suyu hasadı, çatı veya sert zeminlerden toplanan yağmur suyunun depolanması ve geri kazanımıdır. Sulama, tuvalet ve teknik kullanım için uygulanır.
Fotovoltaik
Fotovoltaik (FV), güneş ışığını doğrudan elektriğe dönüştüren panel sistemidir. Çatı ve cephe entegrasyonuyla bina enerji maliyetini düşürür.
Isı pompası
Isı pompası, dış ortamdan veya topraktan ısı çekerek binayı ısıtan veya soğutan verimli bir HVAC sistemidir. Doğalgaz tüketimini azaltabilir.
Pasif ev
Pasif ev (Passivhaus), minimum enerji ile konfor sağlayan yüksek yalıtımlı, hava sızdırmaz bina standardıdır. Isıtma ihtiyacını dramatik biçimde düşürür.
Sirkülasyon pompası
Sirkülasyon pompası, ısıtma veya soğutma devrelerinde suyun veya antifrizin sürekli dolaşımını sağlayan pompaj ekipmanıdır. Merkezi sistemlerin temel bileşenidir.
Hidrofor
Hidrofor, bina içi su basıncını sabit tutmak için pompa ve basınç tankından oluşan sistemdir. Üst katlarda yeterli su debisi sağlar.
Jeneratör
Jeneratör, elektrik kesintisinde kritik yükleri besleyen dizel veya gazlı motorlu güç üretim sistemidir. Hastane, otel ve veri merkezlerinde yedek kaynak olarak kullanılır.
UPS
UPS (Kesintisiz Güç Kaynağı), elektrik kesintisinde kritik yükleri kısa süre besleyen bataryalı güç sistemidir. Asansör, IT ve yangın ekipmanlarında kullanılır.
Topraklama
Topraklama, elektrik tesisatının güvenliği için metal gövdelerin ve iletkenlerin toprağa bağlanmasıdır. Kaçak akım ve yıldırım riskini azaltır.
Yangın algılama
Yangın algılama, duman, ısı veya alev sensörleriyle yangının erken tespiti ve alarm sistemidir. Bina yangın yönetmeliğine göre zorunlu olabilir.
Sprinkler
Sprinkler, yangın başlangıcında otomatik devreye giren su püskürtme sistemiidir. Depo, otopark ve yüksek binalarda yaygın zorunlu sistemdir.
Duman tahliye
Duman tahliye, yangında duman ve sıcak gazların kontrollü şekilde dışarı atılmasını sağlayan mekanik veya doğal sistemdir. Kaçış güvenliği için kritiktir.
Akustik yalıtım
Akustik yalıtım, sesin yapı elemanları üzerinden komşu mekânlara veya dış ortama geçişini azaltan malzeme ve detay uygulamalarıdır.
Titreşim yalıtımı
Titreşim yalıtımı, makine ve yapı elemanlarından kaynaklanan titreşimin yapıya iletilmesini sınırlayan esnek bağlantı ve izolasyon uygulamalarıdır.
05
Yazılım & dijital
AutoCAD
AutoCAD, mimari ve mühendislik projelerinde kullanılan bilgisayar destekli çizim yazılımıdır. Plan, kesit ve detay çizimlerinin dijital ortamda üretilmesini sağlar.
DWG
DWG, CAD çizimlerinin yaygın dosya formatıdır. Mimari ve mühendislik paftalarının paylaşımı ve arşivlenmesi için kullanılır.
BIM
BIM (Building Information Modeling), yapının 3 boyutlu bilgi modeliyle tasarlandığı ve yönetildiği dijital proje yaklaşımıdır.
Revit
Revit, Autodesk'in BIM tabanlı mimari, statik ve tesisat disiplinlerini tek modelde birleştiren tasarım yazılımıdır. 3D koordinasyon ve pafta üretimini hızlandırır.
İdeCAD
İdeCAD, Türkiye'de yaygın kullanılan betonarme ve çelik yapı statik analiz ve proje yazılımıdır. TBDY uyumlu hesap ve pafta üretimini destekler.
SAP2000
SAP2000, CSI tarafından geliştirilen genel amaçlı yapı analiz yazılımıdır. Betonarme, çelik, köprü ve özel yapılarda sonlu elemanlar modellemesi için kullanılır.
ETABS
ETABS, yüksek katlı bina ve karma taşıyıcı sistemler için optimize edilmiş CSI yapı analiz yazılımıdır. Kat diyagramları ve deprem modelleri için uygundur.
Lazer tarama
Lazer tarama, yapı ve arazinin milimetre hassasiyetinde nokta bulutu olarak ölçülmesini sağlayan 3D ölçüm yöntemidir. Rölöve ve dijital ikiz için temel veridir.
Dijital ikiz
Dijital ikiz, fiziksel bir yapının veya tesisin sensör ve model verileriyle eşzamanlı takip edilen sanal kopyasıdır. Bakım, enerji ve işletme optimizasyonunda kullanılır.
06
Özel yapılar & kaplamalar
Endüstriyel zemin
Endüstriyel zemin, fabrika ve depolarda ağır yük, forklift trafiği ve kimyasal dayanım gerektiren beton veya kaplama sistemidir.
Endüstriyel kaplama
Endüstriyel kaplama, beton zemin üzerine uygulanan epoksi, poliüretan veya poliaspartik gibi yüksek dayanımlı yüzey sistemidir. Kimyasal ve aşınmaya karşı koruma sağlar.
Cleanroom
Cleanroom (temiz oda), havadaki partikül miktarının sıkı kontrol edildiği, filtreli havalandırmalı üretim veya laboratuvar ortamıdır.
Hastane projesi
Hastane projesi, sağlık yapılarının mimari, statik, tesisat ve tıbbi gaz sistemlerini kapsayan çok disiplinli proje sürecidir. Yönetmelik uyumu kritiktir.
Okul projesi
Okul projesi, eğitim yapılarının sınıf, spor, yemek ve destek birimlerini kapsayan mimari ve mühendislik proje setidir. Güvenlik ve erişilebilirlik önceliklidir.
Otopark yapısı
Otopark yapısı, araç park ihtiyacını karşılayan bodrum, yarı bodrum veya bağımsız otopark binasıdır. İmar ve yangın yönetmeliği kurallarına tabidir.
Köprü mühendisliği
Köprü mühendisliği, köprü ve viyadüklerin tasarımı, analizi ve projelendirilmesini kapsayan yapısal mühendislik dalıdır. Özel yük ve hareket birleşimleri içerir.
07
Diğer kavramlar
Agrega
Agrega, beton ve harç karışımlarının hacimsel omurgasını oluşturan kırma taş, çakıl ve kum gibi granüler malzemelerdir. Dayanım, işlenebilirlik ve dayanıklılığı doğrudan belirler.
İnce agrega
İnce agrega, genellikle 0–4 mm elek altı kum tanelerinden oluşan ve beton matrisinde boşlukları dolduran agrega fraksiyonudur.
İri agrega
İri agrega, beton karışımındaki taşıyıcı iskeleti oluşturan, genellikle 4 mm üzeri çakıl ve kırma taş fraksiyonudur.
Çimento
Çimento, su ile birleştiğinde hidratasyon reaksiyonu veren ve beton ile harçta bağlayıcı görevi gören ince öğütülmüş hidrolik malzemedir.
Portland çimento
Portland çimento, kalsiyum silikat esaslı klinkerin alçı ile öğütülmesiyle elde edilen, en yaygın hidrolik bağlayıcı çimento türüdür.
Su/çimento oranı
Su/çimento oranı, beton karışımındaki serbest su miktarının çimento miktarına bölünmesiyle elde edilen ve dayanım ile geçirgenliği belirleyen temel parametredir.
Beton katkısı
Beton katkısı, karışıma küçük dozlarda eklenerek işlenebilirlik, kür, dayanım veya dayanıklılık özelliklerini iyileştiren kimyasal veya mineral üründür.
Akışkanlaştırıcı
Akışkanlaştırıcı, düşük dozda kullanılarak beton kıvamını artıran ve su/çimento oranını düşürmeden işlenebilirlik sağlayan kimyasal beton katkısıdır.
Süperakışkanlaştırıcı
Süperakışkanlaştırıcı, çok düşük su/çimento oranlarında bile yüksek akışkanlık sağlayan ileri düzey beton katkısıdır. Self-compacting betonun temel bileşenidir.
Geciktirici katkı
Geciktirici katkı, beton karışımının priz alma ve sertleşme sürecini yavaşlatarak sıcak havalarda veya uzun nakliye mesafelerinde işlenebilirliği koruyan katkıdır.
Hızlandırıcı katkı
Hızlandırıcı katkı, beton hidratasyonunu hızlandırarak erken dayanım kazandıran ve soğuk hava koşullarında priz süresini kısaltan kimyasal katkıdır.
Hava sürükleyici
Hava sürükleyici, betona kontrollü mikro hava kabarcıkları ekleyerek donma-çözülme direncini artıran ve işlenebilirliği iyileştiren katkı maddesidir.
Plastik rötre
Plastik rötre, betonun priz almadan önce plastik haldeyken hacimsel küçülmesi sonucu oluşan çatlak türüdür. Erken kür ve sıcaklık kontrolü ile sınırlandırılır.
Kuruma rötre
Kuruma rötre, sertleşmiş betonun zamanla nem kaybetmesiyle oluşan hacimsel büzülmedir. Dilatasyon derzi ve kür yönetimi ile kontrol edilir.
Beton sünmesi
Beton sünmesi, sürekli yük altında zamanla artan deformasyondur. Uzun açıklıklı kiriş ve döşeme tasarımında sehim hesabına dahil edilir.
Beton C20
Beton C20, karakteristik silindir basınç dayanımı 20 MPa olan beton sınıfıdır. Temel dolgu, yol altı yapı ve düşük taşıma kapasiteli elemanlarda kullanılır.
Beton C25
Beton C25, karakteristik silindir dayanımı 25 MPa olan ve konut yapılarında temel, perde ve döşeme için yaygın kullanılan beton sınıfıdır.
Beton C35
Beton C35, karakteristik silindir dayanımı 35 MPa olan orta-yüksek dayanımlı beton sınıfıdır. Yüksek katlı binalar ve özel yapılarda kullanılır.
Beton C40
Beton C40, karakteristik silindir dayanımı 40 MPa olan yüksek dayanımlı beton sınıfıdır. Yüksek katlı yapılar ve ön gerilme uygulamalarında kullanılır.
Beton C45
Beton C45, karakteristik silindir dayanımı 45 MPa olan ileri düzey yüksek dayanımlı beton sınıfıdır. Özel yapısal uygulamalarda kullanılır.
Beton C50
Beton C50, karakteristik silindir dayanımı 50 MPa olan çok yüksek dayanımlı beton sınıfıdır. Özel mühendislik yapılarında uygulanır.
Kıvam sınıfı
Kıvam sınıfı, taze betonun akışkanlık derecesini tanımlayan ve TS EN 206'da S1–S5 arası sınıflandırılan standart parametredir.
Kıvam S4
Kıvam S4, slump değeri 160–210 mm aralığında olan ve pompa ile dökülen betonlar için standart kıvam sınıfıdır.
Slump deneyi
Slump deneyi, taze betonun kıvamını ölçmek için standart konik kalıp ile yapılan saha ve laboratuvar testidir.
Pompa betonu
Pompa betonu, beton pompası ile yüksek kata veya ulaşılması zor noktalara iletilmek üzere formüle edilmiş akışkan beton karışımıdır.
Self-compacting beton
Self-compacting beton (SCC), vibrasyon gerektirmeden kalıba kendi ağırlığıyla yerleşen, yüksek akışkanlıklı beton türüdür.
Fiber beton
Fiber beton, karışıma çelik, sentetik veya cam elyaf eklenerek çatlak kontrolü ve darbe dayanımı artırılmış beton türüdür.
Çelik fiber
Çelik fiber, betona eklenen düz veya kancalı çelik tel parçalarıdır. Çatlak sonrası taşıma ve darbe dayanımını artırır.
Sentetik fiber
Sentetik fiber, polipropilen veya polietilen esaslı beton elyafıdır. Plastik çatlak kontrolü ve erken yaş çatlaklarını sınırlamak için kullanılır.
Enjeksiyon harcı
Enjeksiyon harcı, beton veya kaya çatlaklarına basınç altında enjekte edilen, yüksek akışkanlıklı ve düşük sürünme özellikli doldurma malzemesidir.
Enjeksiyon
Enjeksiyon, sıvı veya akışkan malzemenin basınç altında zemin, beton veya kaya boşluklarına enjekte edilmesi yöntemidir.
Shotcrete
Shotcrete, basınçlı hava ile nozuldan püskürtülen ve kalıp kullanmadan yüzeye yapışan yüksek hızlı beton veya harç uygulama yöntemidir.
Torcret
Torcret, Türkiye'de shotcrete olarak bilinen basınçlı püskürtme beton uygulamasının yerel adıdır. Tünel ve istinat projelerinde yaygındır.
Prekast panel
Prekast panel, fabrika ortamında üretilip şantiyede monte edilen betonarme veya prestressed prefabrik duvar veya döşeme elemanıdır.
Hazır beton
Hazır beton, beton santralinde üretilip mikser ile şantiyeye teslim edilen, karışım tasarımı belgelenmiş ticari betondur.
Santral betonu
Santral betonu, sabit beton santralinde otomatik tartım ve karıştırma ile üretilen, kalite kontrollü hazır beton karışımıdır.
Beton sıcaklığı
Beton sıcaklığı, karışım, döküm ve kür aşamalarındaki beton iç sıcaklığıdır. Dayanım gelişimi ve çatlak riskini doğrudan etkiler.
Kışlık beton
Kışlık beton, düşük ortam sıcaklıklarında dökülen ve donma, yavaş priz ve erken dayanım kaybına karşı önlem alınan beton uygulamasıdır.
Yazlık beton
Yazlık beton, yüksek sıcaklık ve düşük nem koşullarında dökülen ve hızlı buharlaşmaya karşı korunan beton uygulamasıdır.
Alkali-silika reaksiyonu
Alkali-silika reaksiyonu (ASR), betondaki alkali ile reaktif agrega arasında oluşan kimyasal reaksiyondur. Genleşme çatlaklarına ve dayanım kaybına yol açar.
Karbonatlaşma
Karbonatlaşma, beton yüzeyinde CO₂ ile kalsiyum hidroksitin reaksiyona girmesiyle pH düşüşü ve donatı korozyon riski oluşturan süreçtir.
Klorür etkisi
Klorür etkisi, betondaki klor iyonlarının donatı pasivasyon tabakasını bozarak korozyonu hızlandırmasıdır. Deniz ortamı ve de-icing tuzlarında kritiktir.
Beton dayanıklılık
Beton dayanıklılık, betonun çevresel etkilere (donma, kimyasal saldırı, karbonatlaşma) karşı servis ömrü boyunca performansını koruma kapasitesidir.
Granulometri
Granulometri, agrega tanelerinin boyut dağılımının elek analizi ile belirlenmesidir. Beton karışım tasarımının temel girdisidir.
İncelik modülü
İncelik modülü, ince agreganın elek analizine göre hesaplanan ve kum inceliğini ifade eden boyutsuz parametredir.
Erken dayanım
Erken dayanım, betonun priz aldıktan sonraki ilk günlerde (1–7 gün) geliştirdiği basınç veya eğilme dayanımıdır.
28 gün dayanımı
28 gün dayanımı, beton numunesinin standard koşullarda 28 gün kür sonrası ölçülen karakteristik basınç dayanımıdır. Beton sınıfının temel kriteridir.
Eğilme-çekme dayanımı
Eğilme-çekme dayanımı (fct), betonun çekme gerilmesi altında kırılma direncidir. Çatlak kontrolü ve donatı hesabında kullanılır.
Elastisite modülü (beton)
Beton elastisite modülü (Ecm), betonun elastik bölgedeki gerilme-deformasyon oranıdır. Sehim ve sünme hesabında kullanılır.
Rebound çekiç
Rebound çekiç (Schmidt çekiç), beton yüzey sertliğini ölçerek basınç dayanımını tahmin eden taşınabilir saha test cihazıdır.
Ultrasonik beton test
Ultrasonik beton test, ses hızı ölçümü ile beton kalitesi, homojenlik ve iç boşluk tespiti yapan tahribatsız muayene yöntemidir.
Soğuk derz
Soğuk derz, beton dökümü arasında priz almış yüzey ile yeni döküm arasında oluşan zayıf birleşim düzlemidir. Yapısal performansı olumsuz etkiler.
İş derzi
İş derzi, beton dökümü planlanan veya zorunlu olarak bölünen yüzeyde oluşan yapım birleşim düzlemidir. Dilatasyon derzinden farklıdır.
Curing compound
Curing compound, beton yüzeyine püskürtülen ve buharlaşmayı önleyerek nemli kür sağlayan film tabakalı kimyasal kür malzemesidir.
Nemli kür
Nemli kür, beton yüzeyinin su ile sürekli nemli tutularak hidratasyonun tamamlanması ve çatlak riskinin azaltılması yöntemidir.
Buharlı kür
Buharlı kür, kapalı ortamda buhar enjekte edilerek yüksek nem ve sıcaklıkla hızlandırılmış beton olgunlaştırma yöntemidir.
Taze beton
Taze beton, karıştırma sonrası priz almadan önceki akışkan haldeki betondur. Kıvam, işlenebilirlik ve döküm süresi bu aşamada değerlendirilir.
Sertleşmiş beton
Sertleşmiş beton, priz almış ve yapısal performans testlerine tabi tutulan olgun betondur. Dayanım, geçirgenlik ve dayanıklılık bu aşamada ölçülür.
Transmikser
Transmikser, hazır betonu santralden şantiyeye taşıyan ve dönerek homojenliği koruyan karıştırmalı beton kamyonudur.
Segregasyon
Segregasyon, taze betonda agrega, çimento pastası ve suyun ayrışmasıdır. Zayıf yüzey, honeycombing ve dayanım kaybına yol açar.
Bleeding (beton)
Bleeding, taze beton yüzeyine suyun yükselmesi olgusudur. Yüzey zayıflığı, renk farkı ve donatı altı boşluk riski oluşturur.
Honeycombing
Honeycombing (kaynama), beton yüzeyinde agrega arası boşlukların açık kalmasıyla oluşan bal peteği görünümlü uygulama hatasıdır.
Uçucu kül
Uçucu kül, kömür santrallerinde yanma sonrası toplanan pozzolanik mineral katkıdır. Beton dayanıklılığını ve sürdürülebilirliğini artırır.
Cüruf katkısı
Cüruf katkısı, yüksek fırın cürufunun öğütülmesiyle elde edilen ve çimentoda veya betonda kullanılan hidrolik/pozzolanik mineral katkıdır.
Silis dumanı
Silis dumanı, ferrosilyum üretiminde toplanan çok ince pozzolanik mineral katkıdır. Yüksek dayanımlı ve düşük geçirgenlikli betonlarda kullanılır.
Mineral katki
Mineral katki, betona eklenen inorganik malzemelerdir. Uçucu kül, silis dumanı, cüruf ve kalker tozu bu gruba girer.
TS EN 206
TS EN 206, beton performans, üretim ve uygunluk kurallarını tanımlayan Avrupa/Türk standardıdır. Hazır beton kalite sisteminin temelidir.
Beton uygunluk
Beton uygunluk, üretilen betonun proje şartnamesi ve TS EN 206 kriterlerine uygunluğunun numune testleri ile doğrulanmasıdır.
Hafif beton
Hafif beton, yoğunluğu 800–2000 kg/m³ aralığında olan ve hafif agrega (perlit, pomza, genleştirilmiş kil) kullanılarak üretilen beton türüdür.
Ağır beton
Ağır beton, yoğunluğu 2600 kg/m³ üzerinde olan, barit, demir cevheri veya magnetit agregalı radyasyon ve ağırlık uygulamaları betonudur.
RCC beton
RCC (Roller Compacted Concrete), düşük s/ç oranlı, vibrasyon yerine silindir sıkıştırması ile yerleştirilen sert beton türüdür.
Grout
Grout, akışkan, genellikle çimento veya epoksi esaslı doldurma ve ankraj harcıdır. Boşluk, çatlak ve makine temeli uygulamalarında kullanılır.
Sıva harcı
Sıva harcı, duvar ve tavan yüzeylerini kaplamak için kullanılan çimento veya kireç esaslı ince agregalı harç karışımıdır.
Ankraj harcı
Ankraj harcı, mekanik ankraj ve dübel uygulamalarında boşluk doldurma ve yapışma sağlayan yüksek dayanımlı grout malzemesidir.
Epoksi enjeksiyon
Epoksi enjeksiyon, yapısal çatlakların düşük viskoziteli epoksi reçine ile basınç altında doldurulması onarım yöntemidir.
Poliüretan enjeksiyon
Poliüretan enjeksiyon, aktif sızıntı ve genişleyen çatlakların esnek poliüretan reçine ile doldurulması su yalıtım yöntemidir.
Beton karışım tasarımı
Beton karışım tasarımı, hedef dayanım, dayanıklılık ve kıvam için agrega, çimento, su ve katkı oranlarının belirlenmesi sürecidir.
Isı hidrasyonu
Isı hidrasyonu, çimento-su reaksiyonunun açığa çıkardığı ısıdır. Büyük hacimli beton dökümlerinde termal çatlak riski oluşturur.
Beton yüzey sertliği
Beton yüzey sertliği, yüzey tabakasının aşınma ve penetrasyona karşı direncidir. Endüstriyel zemin ve açık hava yapılarında önemlidir.
Kalıp yağı
Kalıp yağı, beton kalıp yüzeyine uygulanan ve betonun kalıba yapışmasını önleyen, yüzey kalitesini iyileştiren ayırıcı malzemedir.
Beton koruma
Beton koruma, donatı ve beton matrisini korozyon, kimyasal saldırı ve aşınmadan korumak için uygulanan kür, kaplama ve detay önlemleridir.
Beton yaşı
Beton yaşı, karıştırma anından itibaren geçen süredir. Dayanım gelişimi, test zamanı ve yük devri kararlarında kullanılır.
Karıştırma süresi
Karıştırma süresi, beton bileşenlerinin santral veya saha mikserinde homojen karışım elde etmek için dönen tambur süresidir.
Döküm yüksekliği
Döküm yüksekliği, betonun serbest düşme mesafesidir. Ayrışma ve segregasyon riskini artıran kritik uygulama parametresidir.
Vakum beton
Vakum beton, taze beton yüzeyine vakum uygulanarak fazla su ve hava çıkarılarak yoğunluğu artırılan özel beton uygulamasıdır.
Yüzey işlem (beton)
Yüzey işlem, beton yüzeyine uygulanan perdah, sertleştirici, impregnasyon veya kaplama ile dayanım ve estetik iyileştirme uygulamalarıdır.
Permeabilite (beton)
Beton permeabilitesi, su ve iyonların beton matrisi içinde hareket kabiliyetidir. Donatı korozyonu ve dayanıklılık için kritik parametredir.
Su emme (beton)
Su emme, beton numunesinin kütlesel su absorpsiyon kapasitesidir. Porozite ve dayanıklılık göstergesi olarak kullanılır.
Poisson oranı (beton)
Poisson oranı, betonun boyuna gerilme altında enine deformasyon oranını ifade eden malzeme sabitidir. Tipik değer 0,15–0,25 aralığındadır.
Beton cilt
Beton cilt, döküm yüzeyinde oluşan ince yüzey tabakasıdır. Estetik, dayanım ve kaplama yapışması açısından değerlendirilir.
Pompa hattı
Pompa hattı, beton pompasının şantiye içinde betonu döküm noktasına ileten boru ve dirsek sistemidir.
Koni çöküş
Koni çöküş, self-compacting beton akışkanlığını ölçen slump-flow testinde konik kalıp kaldırıldıktan sonra betonun yayılma çapıdır.
Standart sapma (beton)
Standart sapma, beton numune dayanım sonuçlarının dağılımını gösteren istatistiksel parametredir. Uygunluk değerlendirmesinde kullanılır.
Karakteristik dayanım
Karakteristik dayanım (fck), beton numune popülasyonunun %95'inin aşması beklenen basınç dayanım değeridir.
Ortalama dayanım
Ortalama dayanım (fcm), belirli bir dönemde alınan beton numunelerinin basınç dayanımı ortalamasıdır.
Beton sınıfı (fck)
Beton sınıfı, karakteristik silindir basınç dayanımı fck ile tanımlanan beton performans kategorisidir. C20/25, C25/30, C30/37 gibi.
Lab küp deneyi
Lab küp deneyi, 150 mm küp beton numunesinin basınç dayanımını ölçen standart laboratuvar testidir.
Silindir numune (beton)
Silindir numune, Ø150×300 mm boyutunda beton numunesidir. TS EN 206'da karakteristik dayanım referans numunesidir.
Beton numune alma
Beton numune alma, taze betondan küp veya silindir numune hazırlayarak dayanım ve uygunluk testi için standart prosedürdür.
Agrega yıkama
Agrega yıkama, kırma taş ve kumdan kil, silt ve organik maddelerin arındırılması işlemidir. Beton kalitesi için zorunlu hazırlık adımıdır.
IPE profil
IPE profil, çift T kesitli (I) hafif haddelenmiş çelik kiriş profilidir. Bina kirişleri ve hafif çelik yapılarda en yaygın kullanılan profil tipidir.
HEA profil
HEA profil, hafif (A) geniş flanşlı H kesitli haddelenmiş çelik profildir. Çelik kolon ve makas elemanlarında yaygın kullanılır.
HEB profil
HEB profil, orta (B) seri geniş flanşlı H kesitli haddelenmiş çelik profildir. Ağır kolon ve yüksek moment taşıyan elemanlarda kullanılır.
HEM profil
HEM profil, ağır (M) seri geniş flanşlı H kesitli haddelenmiş çelik profildir. Yüksek yük taşıyan kolon ve özel yapılarda kullanılır.
UPN profil
UPN profil, U kesitli (channel) haddelenmiş çelik profildir. İkincil taşıyıcı, çerçeve ve birleşim elemanlarında kullanılır.
Kutu profil
Kutu profil, kare veya dikdörtgen kesitli kapalı haddelenmiş veya kaynaklı çelik profildir. Kolon ve özel elemanlarda yüksek burkulma direnci sağlar.
Boru profil
Boru profil, dairesel kesitli (CHS) haddelenmiş çelik profildir. Kafes yapı, direk ve torsiyon elemanlarında kullanılır.
L profil
L profil, köşe (angle) kesitli haddelenmiş çelik profildir. Birleşim elemanı, bağlantı ve hafif taşıyıcı olarak kullanılır.
S235 çelik
S235, akma dayanımı 235 MPa olan yapısal çelik kalite sınıfıdır. Hafif taşıyıcı elemanlarda ve ikincil profillerde kullanılır.
S275 çelik
S275, akma dayanımı 275 MPa olan yapısal çelik kalite sınıfıdır. Orta ölçekli çelik yapılarda kullanılır.
S355 çelik
S355, akma dayanımı 355 MPa olan yüksek dayanımlı yapısal çelik sınıfıdır. Türkiye'de ana taşıyıcı çelik yapılarda en yaygın kalitedir.
Bulon
Bulon, çelik yapılarda elemanları birleştiren yüksek dayanımlı cıvata bağlantı elemanıdır. Kaynak alternatifi olarak montaj birleşimlerinde kullanılır.
Yüksek dayanımlı bulon
Yüksek dayanımlı bulon (HV), 10.9 sınıfı ve ön gerilme uygulanabilen yapısal cıvata tipidir. Sürtünmeli birleşimlerde kullanılır.
Ön yüklemeli bulon
Ön yüklemeli bulon, montajda belirli ön gerilme ile sıkılarak sürtünmeli birleşim oluşturan yapısal cıvata tipidir.
Somun-pul
Somun-pul, yapısal cıvata birleşimlerinde somun ve pulun tek parça olarak birleşik kullanıldığı montaj elemanıdır.
Kaynak
Kaynak, çelik elemanların eritilerek birleştirildiği kalıcı bağlantı yöntemidir. Yapısal çelik konstrüksiyonun temel birleşim tekniğidir.
Elektrik ark kaynak
Elektrik ark kaynak (SMAW), elektrot ile ana metal arasında oluşan ark ısısı ile birleştirme yapan yaygın kaynak yöntemidir.
MIG/MAG kaynak
MIG/MAG kaynak, sürekli tel elektrot ve koruyucu gaz ile yapılan yüksek verimli otomatik veya yarı otomatik kaynak yöntemidir.
TIG kaynak
TIG kaynak, tungsten elektrot ve koruyucu gaz ile yapılan hassas, düşük duman kaynak yöntemidir. İnce malzeme ve tamir uygulamalarında kullanılır.
Kaynak muayene
Kaynak muayene, kaynak birleşimlerinin görsel, ölçüsel ve tahribatsız/tahribatlı testlerle kalite kontrol edilmesidir.
NDT kaynak
NDT (Non-Destructive Testing) kaynak, kaynak birleşimlerinin tahribatsız muayene yöntemleri ile incelenmesidir.
Yangın boyası
Yangın boyası, çelik elemanların yangın sıcaklığında dayanım süresini artıran intumesan veya sığır köpük tipi koruyucu kaplamadır.
Intumesan boya
Intumesan boya, yangında genleşerek çelik yüzeyini yalıtan ve yangın dayanım süresini uzatan özel yangın koruma kaplamasıdır.
Soğuk şekillendirilmiş profil
Soğuk şekillendirilmiş profil, sacın oda sıcaklığında bükülerek üretilen ince cidarlı hafif çelik profil türüdür.
Sıcak haddelenmiş profil
Sıcak haddellenmiş profil, yüksek sıcaklıkta haddeleme ile üretilen IPE, HEA, HEB, UPN gibi yapısal çelik profillerdir.
Kafes kiriş
Kafes kiriş, çubuk elemanların üçgen düzenle birleşmesiyle oluşan açık web'li hafif taşıyıcı sistemdir. Büyük açıklıklarda ekonomik çözüm sunar.
Makas
Makas, kafes yapıda basınç altındaki diyagonal çubuk elemanıdır. Buckling hesabında kritik eleman tipidir.
Diyagonal
Diyagonal, kafes ve bracing sistemlerinde çapraz yönde yerleşen çekme veya basınç taşıyan çubuk elemanıdır.
Burkulma
Burkulma, eksenel basınç altındaki ince elemanın stabilite limitini aşarak yana eğilmesi (buckling) olayıdır. Çelik çubuk tasarımının temel kontrolüdür.
Yanal burkulma
Yanal burkulma, eğilme altındaki çelik kirişin basınç flanşı veya web'inin yana doğru stabilite kaybıdır.
Lokal burkulma
Lokal burkulma, profil flanş veya web'inin yerel plaka bölgesinde oluşan stabilite kaybıdır.
Burkulma boyu
Burkulma boyu (Lcr), çubuk elemanın burkulma modu için etkin serbest boy uzunluğudur. Mesnet koşullarına göre belirlenir.
Narinlik oranı
Narinlik oranı (λ), çubuk elemanın burkulma davranışını karakterize eden boyutssuz parametredir. λ = Lcr/i formülü ile hesaplanır.
Flambaj
Flambaj, burkulma sonucu çubuk elemanın yana eğilerek taşıma kapasitesini kaybetmesi durumudur. Türkçe literatürde burkulma ile eş anlamlı kullanılır.
Çekme çubuğu
Çekme çubuğu, yalnızca eksenel çekme kuvveti taşıyan çelik çubuk elemanıdır. Bracing ve gerdirme sistemlerinde kullanılır.
Basınç çubuğu
Basınç çubuğu, eksenel basınç kuvveti taşıyan ve burkulma kontrolüne tabi çelik çubuk elemanıdır.
Gusset plaka
Gusset plaka, bracing ve çubuk elemanların kolon veya kirişe bağlandığı üçgen veya dikdörtgen bağlantı plakasıdır.
Birleşim plakası
Birleşim plakası, çelik elemanların cıvata veya kaynak ile birleştirildiği sac plaka elemanıdır.
Sehim (çelik)
Sehim, çelik kirişin yük altında dikey yönde oluşan deformasyonudur. Servisability limit state kontrolünde sınırlandırılır.
Galvaniz
Galvaniz, çelik yüzeyine sıcak daldırma veya elektrolitik yöntemle çinko kaplama uygulanarak korozyon koruması sağlanmasıdır.
Paslanma koruma
Paslanma koruma, çelik yapı elemanlarının atmosferik ve kimyasal korozyona karşı boya, galvaniz veya koruyucu sistemlerle korunmasıdır.
Yapısal çelik
Yapısal çelik, taşıyıcı sistem elemanlarında kullanılan EN 10025 sınıfı karbon çelik malzemedir. S235, S275, S355 kaliteleri yaygındır.
Akma dayanımı
Akma dayanımı (fy), çelik malzemenin kalıcı deformasyon başlamadan taşıyabildiği gerilme limitidir. Tasarımda temel dayanım parametresidir.
Çekme dayanımı (çelik)
Çekme dayanımı (fu), çelik malzemenin kopma öncesi taşıyabildiği maksimum gerilmedir. Akma dayanımından yüksektir.
Uzama yüzdesi
Uzama yüzdesi, çelik numunesinin kopma öncesi uzama miktarını ifade eden süneklik göstergesidir.
Charpy darbe
Charpy darbe testi, çelik malzemenin belirli sıcaklıkta darbe enerjisi absorbe etme kapasitesini ölçen süneklik testidir.
EN 10025
EN 10025, yapısal çelik malzeme kalite sınıflarını (S235, S275, S355) ve mekanik özelliklerini tanımlayan Avrupa standardıdır.
TS EN 1090
TS EN 1090, çelik ve alüminyum taşıyıcı konstrüksiyonların imalat ve montaj gereksinimlerini tanımlayan CE uygunluk standardıdır.
CE işareti (çelik)
CE işareti, çelik konstrüksiyon imalatçının TS EN 1090 gereksinimlerine uygunluk belgesi ile ürünü piyasaya sunduğunu gösteren işarettir.
Montaj toleransı
Montaj toleransı, çelik elemanların saha montajında izin verilen konum, hizalama ve eğim sapma sınırlarıdır.
Kaynak gerilmesi
Kaynak gerilmesi, kaynak birleşiminde kaynak metal ve ısı etkilenen bölgede (HAZ) oluşan termal ve yapısal gerilme durumudur.
Ön ısıtma (kaynak)
Ön ısıtma, kaynak öncesi birleşim bölgesinin belirli sıcaklığa kadar ısıtılması işlemidir. Soğuk çatlak ve HAZ sertleşmesini önler.
WPS (kaynak)
WPS (Welding Procedure Specification), kaynak parametrelerini, malzeme kombinasyonunu ve tekniği tanımlayan onaylı dokümandır.
Kaynakçı belgesi
Kaynakçı belgesi, kaynak operatörünün belirli kaynak yöntemi ve pozisyonunda yetkinliğini gösteren sertifikadır.
Cıvata 8.8
Cıvata 8.8, orta dayanımlı yapısal cıvata sınıfıdır. Akma dayanımı 640 MPa, çekme dayanımı 800 MPa'dır.
Cıvata 10.9
Cıvata 10.9, yüksek dayanımlı yapısal cıvata sınıfıdır. Akma dayanımı 900 MPa, çekme dayanımı 1000 MPa'dır.
Ankraj cıvata
Ankraj cıvata, çelik kolon taban plakasını beton temele bağlayan gömülü veya kimyasal ankraj elemanıdır.
Taban plakası
Taban plakası, çelik kolonun beton temele oturduğu sac plaka elemanıdır. Ankraj cıvata ve grout ile birleştirilir.
Rijit taban
Rijit taban, çelik kolon tabanında moment aktarımı sağlayan sabit mesnet detayıdır. Yüksek ankraj ve kalın plaka gerektirir.
Mafsallı taban
Mafsallı taban, çelik kolon tabanında moment aktarımını sınırlayan pimli mesnet detayıdır. Daha ekonomik temel çözümü sunar.
Portal çerçeve
Portal çerçeve, rijit kolon-kiriş birleşimi ile yanal yük taşıyan çelik çerçeve sistemidir. Deprem ve rüzgâr rijitliği sağlar.
Çelik kolon
Çelik kolon, eksenel yük ve moment taşıyan çelik profil veya kompozit kesitli dikey taşıyıcı elemandır.
Çelik kiriş
Çelik kiriş, eğilme momenti ve kesme kuvveti taşıyan I veya H profil taşıyıcı yatay elemandır.
Kompozit kiriş
Kompozit kiriş, çelik kiriş ile beton tabliyenin stud ankraj ile birlikte çalışarak tek kesit gibi davranmasıdır.
Stud ankraj
Stud ankraj, çelik kiriş üst flanşına kaynaklı ve beton tabliye ile kompozit bağlantı sağlayan headed stud (çivi) elemanıdır.
Trapez sac
Trapez sac, dalgalı profilli galvaniz sac olup metal deck döşeme kalıbı ve kompozit kiriş tabliyesi olarak kullanılır.
Metal deck
Metal deck, trapez sac ile oluşturulan çelik-beton kompozit döşeme sistemidir. Çok katlı binalarda yaygın döşeme çözümüdür.
Purlin
Purlin, çatı makası üzerine oturan ve çatı kaplamasını taşıyan ikincil çelik elemanıdır. C veya Z profil olarak uygulanır.
Aşık
Aşık, duvar kaplamasını taşıyan dikey yönde yerleşen ikincil çelik elemanıdır. C profil veya UPN olarak uygulanır.
Gergi çubuğu
Gergi çubuğu, bracing sisteminde çekme kuvveti taşıyan ve turnbuckle ile gerginliği ayarlanabilen çubuk elemanıdır.
Rüzgâr bağlantısı
Rüzgâr bağlantısı, yanal yük (rüzgâr, deprem) altında yapı stabilitesini sağlayan bracing ve birleşim sistemidir.
X-brace
X-brace, iki diyagonal çubuk X şeklinde çaprazlanarak yerleştirilen bracing konfigürasyonudur.
V-brace
V-brace, iki diyagonal çubuk V şeklinde birleşen bracing konfigürasyonudur. Chevron bracing olarak da bilinir.
Eksantrik bracing
Eksantrik bracing, bracing birleşim noktasının eleman ekseninden sapması nedeniyle ek moment oluşturan bracing tipidir.
Konsantrik bracing
Konsantrik bracing, bracing elemanlarının eksenlerinin tek bir birleşim noktasında kesiştiği bracing konfigürasyonudur.
Moment çerçeve
Moment çerçeve, kolon-kiriş birleşimlerinde moment aktarımı sağlayan rijit çerçeve sistemidir. Deprem yüklerini süneklikle karşılar.
Yarı rijit birleşim
Yarı rijit birleşim, moment aktarımını kısmen sağlayan, tam rijit veya tam mafsallı olmayan bağlantı tipidir.
End-plate birleşim
End-plate birleşim, kiriş ucuna kaynaklı plaka ile kolon flanşına cıvatalı bağlantı sağlayan moment veya kesme birleşimidir.
Kesme birleşimi
Kesme birleşimi, yalnızca kesme kuvveti aktaran cıvatalı veya kaynaklı çelik bağlantı tipidir. Moment aktarımı ihmal edilir.
Burulmalı burkulma
Burulmalı burkulma, eksenel basınç altındaki açık kesitli elemanın burulma ile birlikte yanal eğilmesi stabilite modudur.
Kaynak sınıfı
Kaynak sınıfı, kaynak birleşiminin TS EN ISO 5817 standardına göre kabul seviyesini (B, C, D) tanımlayan kalite kategorisidir.
Mil sertifikası
Mil sertifikası (3.1 sertifikası), çelik malzemenin kimyasal bileşim ve mekanik özelliklerini belgeleyen üretici test raporudur.
Boya sistemi (çelik)
Boya sistemi, çelik yüzey koruma için uygulanan primer, ara kat ve son kat boya katmanlarının toplamıdır.
Haddelenmiş profil
Haddelenmiş profil, çelik slab'ın sıcak veya soğuk haddeleme ile şekillendirilmesiyle üretilen yapısal profil genel adıdır.
İnce cidarlı profil
İnce cidarlı profil, et kalınlığı/tavan genişliği oranı düşük olan ve lokal burkulma kontrolüne tabi soğuk şekillendirilmiş profildir.
Çelik makas açıklığı
Çelik makas açıklığı, kafes kirişte desteklenen üst ve alt chord arasındaki dikey mesafedir. Makas elemanı burkulma boyunu belirler.
Gerdirme elemanı
Gerdirme elemanı, bracing sisteminde turnbuckle veya cıvata ile gerginlik ayarlanabilen bağlantı parçasıdır.
Flush end-plate
Flush end-plate, kiriş flanş hizasında düz biten ve orta düzey moment kapasitesi sağlayan end-plate birleşim tipidir.
Extended end-plate
Extended end-plate, plaka uzantısı ile kiriş flanş dışına taşan ve yüksek moment kapasitesi sağlayan end-plate birleşim tipidir.
Web cleat
Web cleat, kiriş web'ine L profil veya plaka ile bağlanan mafsallı kesme birleşim elemanıdır.
Kaynaklı boyun
Kaynaklı boyun, moment birleşimlerinde kiriş web'inin kolon flanşına kaynaklı bağlandığı rijit birleşim detayıdır.
Sac kaplama (çelik)
Sac kaplama, çelik aşık ve purlin üzerine monte edilen trapez sac, sandwich panel veya mimari cephe kaplama sistemidir.
Sandwich panel
Sandwich panel, iki sac yüzey arasında yalıtım dolgusu bulunan fabrika üretimi çatı ve cephe kaplama elemanıdır.
Mahya profili
Mahya profili, çatı makasının tepe noktasında birleşen ridge (mahya) bağlantı elemanıdır.
Kolon ayak detayı
Kolon ayak detayı, çelik kolonun beton temele bağlandığı taban plakası, ankraj cıvata ve grout uygulamasının bütünüdür.
Moment bağlantısı (çelik)
Moment bağlantısı, çelik kolon-kiriş birleşiminde eğilme momentinin aktarıldığı rijit bağlantı detayıdır.
Kayma kontrolü (cıvata)
Kayma kontrolü, cıvatalı birleşimde cıvatanın kesme kapasitesi, plaka bearing ve slip limitlerinin doğrulanmasıdır.
Sürtünmeli birleşim
Sürtünmeli birleşim, ön yüklemeli cıvata ile birleşim yüzeylerinde sürtünme kuvveti oluşturarak kayma yükünü taşıyan bağlantı tipidir.
Kaynak metali
Kaynak metali, kaynak birleşiminde eritilerek oluşturulan dolgu malzemesidir. Ana metal ile birleşerek birleşim bölgesini oluşturur.
Ana metal
Ana metal (base metal), kaynak birleşiminde kaynak yapılan çelik eleman malzemesidir. Kaynak metali ile birleşir.
SPT (Standart Penetrasyon Testi)
SPT (Standart Penetrasyon Testi), split-spoon numune alıcı ile 63,5 kg çekicin 76 cm düşüşünden oluşan darbe sayısı (N) üzerinden zemin sıkılığı ve dayanımını değerlendiren saha testidir. TS EN ISO 22476-3 kapsamında yürütülür.
CPT (Cone Penetration Test)
CPT (Cone Penetration Test), sabit hızda ilerleyen konik uç ile uç direnci (qc), sürtünme (fs) ve gerektiğinde pore basıncı (u) ölçerek sürekli zemin profili üreten modern saha testidir. Katman ayrımında SPT’ye göre daha tekrarlanabilir sonuç verir.
CBR (California Bearing Ratio)
CBR (California Bearing Ratio), standart plunger yüklemesiyle zemin veya dolgunun taşıma gücünü kırılmış taş referansına göre yüzde olarak ifade eden endeks değeridir. Yol tabanı, apron ve endüstriyel saha tasarımında kullanılır.
Permeabilite
Permeabilite (k), suyun zemin veya kaya boşluklarından geçişini Darcy yasası çerçevesinde tanımlayan hidrolik iletkenlik parametresidir. Temel drenajı, sızıntı analizi ve filtre tasarımında kritiktir.
Kohezyon (c)
Kohezyon (c), Mohr–Coulomb kayma dayanımında normal gerilmeden bağımsız bileşendir; kil minerallerinin yapışması ve undrained dayanımla yakından ilişkilidir. Drenaj koşuluna göre c veya cu olarak ifade edilir.
İçsel sürtünme açısı (φ)
İçsel sürtünme açısı (φ), granüler ve drenajlı kohezyonlu zeminlerde normal gerilme artışına bağlı kayma direncini tanımlayan Mohr–Coulomb parametresidir. Triaksiyel, direkt kesme veya SPT/CPT korelasyonlarıyla belirlenir.
Şev
Şev, doğal yamaç veya kazı–dolgu ile oluşturulan eğimli zemin geometrisidir. Şev açısı, yüksekliği ve zemin profili stabilite tasarımının temel girdileridir.
Şev stabilitesi
Şev stabilitesi, yamaç veya kazı şevinde kayma olasılığının güvenlik faktörü (FS) ile değerlendirilmesidir. Direnç kuvvetlerinin kaydırıcı kuvvetlere oranı kritik yüzeyde hesaplanır.
Jet grout
Jet grout, yüksek basınçlı çimento jeti ile zemini kesip karıştırarak kolon, duvar veya tabaka oluşturan derin zemin iyileştirme yöntemidir. Kazı desteği, sızdırmazlık ve taşıma gücü artırımında kullanılır.
Micropile (Mikro kazık)
Micropile (mikro kazık), genellikle 100–300 mm çapında delinen deliğe donatı ve yüksek basınçlı grout enjekte edilerek oluşturulan derin temel elemanıdır. Sınırlı alan ve mevcut yapı güçlendirmesinde tercih edilir.
Mini kazık
Mini kazık, sınırlı şantiye koşullarında uygulanabilen küçük çaplı (genellikle 150–400 mm) kazık türüdür. Micropile uygulamalarıyla yakından ilişkilidir; orta düzey eksenel yüklerde kullanılır.
Zemin iyileştirme
Zemin iyileştirme, mevcut zemin özelliklerini taşıma gücü, oturma, permeabilite veya sıvılaşma riski açısından proje gereksinimlerine yükselten yöntemler bütünüdür. Sıkıştırma, drenaj, kolon ve enjeksiyon tekniklerini kapsar.
Şişen zemin (Expansive soil)
Şişen zemin, montmorillonit gibi kil mineralleri nedeniyle su aldığında hacim artışı, kuruduğunda büzülme gösteren zeminlerdir. Temel, döşeme ve yol tabanında diferansiyel hareket ve çatlak riski yaratır.
Konsolidasyon
Konsolidasyon, doygun kil zeminlerde dış yük altında boşluk suyu basıncının zamanla azalması ve efektif gerilme artışıyla hacim küçülmesi sürecidir. Terzaghi teorisi oturma miktarı ve süresinin temelini oluşturur.
Konsolidasyon oturması
Konsolidasyon oturması, kil zeminlerde boşluk suyunun dışarı atılmasıyla oluşan birincil oturma bileşenidir. Ani (elastik) oturmadan sonra zamanla gelişir ve yapısal hasar riskini belirler.
Ön konsolidasyon basıncı (σpc)
Ön konsolidasyon basıncı (σ'pc), zemin tabakasının jeolojik geçmişte maruz kaldığı maksimum efektif gerilmedir. Casagrande yöntemiyle oedometre eğrisinden belirlenir.
Zemin taşıma gücü
Zemin taşıma gücü, temel altındaki zeminin göçme olmadan taşıyabileceği nihai (qult) veya izin verilebilir (qallow) taban basıncıdır. Terzaghi, Meyerhof ve Hansen yöntemleriyle hesaplanır.
İzin verilebilir gerilme (qallow)
İzin verilebilir gerilme (qallow), temel altına güvenle uygulanabilecek maksimum net taban basıncıdır. Genellikle qult/FS oranından ve oturma sınırından küçük olan değer seçilir.
Aktif toprak basıncı
Aktif toprak basıncı, istinat duvarı veya kazı desteğinin zeminden uzaklaşacak yönde hareket etmesiyle oluşan minimum yatay toprak basıncıdır. Rankine ve Coulomb teorileriyle hesaplanır.
Pasif toprak basıncı
Pasif toprak basıncı, duvarın zemine doğru itilmesiyle oluşan maksimum yatay direnç basıncıdır. Teorik olarak büyüktür ancak tam mobilizasyon için büyük deplasman gerekir.
Durgun toprak basıncı (K0)
Durgun toprak basıncı (K0), yatay yer değiştirme olmadan oluşan yatay efektif gerilme oranıdır. Jaky yaklaşımı (K0 ≈ 1 − sinφ) normal konsolide zeminlerde sık kullanılır.
Boşluk su basıncı (u)
Boşluk su basıncı (u), doygun zemin boşluklarındaki suyun basıncıdır. Efektif gerilmeyi doğrudan düşürerek kayma dayanımı ve oturma davranışını kontrol eder.
Efektif gerilme (σ')
Efektif gerilme (σ'), toplam gerilmeden boşluk su basıncının çıkarılmasıyla elde edilen tanecikler arası gerilmedir. Kayma dayanımı ve oturma hesaplarının temelidir.
Total gerilme (σ)
Total gerilme (σ), zemin kesitinde tanecik iskeleti ve boşluk suyunun birlikte taşıdığı toplam normal gerilmedir. Dış yükler ve zemin ağırlığından oluşur.
USCS (Unified Soil Classification System)
USCS (Unified Soil Classification System), zeminleri tane boyutu, gradasyon ve Atterberg limitlerine göre sınıflandıran uluslararası sistemdir. SW–SP–SM–SC, ML–MH, CL–CH gibi semboller kullanır.
Kil zemin
Kil zemin, ince taneli, kohezyonlu ve su ile güçlü etkileşim gösteren zemin sınıfıdır. Plastisite, konsolidasyon ve undrained dayanım davranışını belirler.
Silt zemin
Silt zemin, kum ile kil arasında ince taneli, genellikle düşük–orta plastisiteli zemin grubudur. Su emme, filtreleme ve sıvılaşma davranışı değişkenlik gösterir.
Kum zemin
Kum zemin, yaklaşık 0,06–2 mm tane boyutunda, sürtünme açısı ile taşıyan granüler zemindir. Relative density ve SPT/CPT ile sıkılık durumu belirlenir.
Çakıl zemin
Çakıl zemin, yaklaşık 2–63 mm iri taneli, yüksek permeabilite ve sürtünme açısına sahip granüler zemindir. Dolgu, filtre ve temel altı tabakalarında kullanılır.
Kaya zemini (Rock mass)
Kaya zemini (rock mass), sağlam kaya ile süreksizlikleri (çatlak, fay, tabakalanma) birlikte ele alan geoteknik ortamdır. Temel, tünel ve şev tasarımında RQD ve GSI ile karakterize edilir.
RQD (Rock Quality Designation)
RQD (Rock Quality Designation), 10 cm’den uzun sağlam çekirdek parçalarının toplam uzunluğunun sondaj run uzunluğuna oranı olarak kaya kütlesi kalitesini ifade eden indekstir.
Zemin sondajı
Zemin sondajı, yeraltı profilini, su seviyesini ve zemin özelliklerini belirlemek için yapılan delgi, numune alma ve saha testi programıdır. Zemin etüt raporunun omurgasını oluşturur.
Triaksiyel kayma deneyi
Triaksiyel kayma deneyi, silindirik numuneye kontrollü hücre basıncı ve eksenel yük uygulayarak c, φ veya cu parametrelerini ölçen temel laboratuvar testidir. UU, CU ve CD koşulları simüle edilir.
Direkt kesme deneyi
Direkt kesme deneyi, kutulu numuneye normal gerilme altında yatay kayma uygulayarak kayma dayanımını ölçen laboratuvar testidir. Özellikle kumlarda φ belirlemede yaygındır.
Oedometre deneyi
Oedometre (öteometre) deneyi, yatay deformasyonu engellenmiş tek eksenli sıkışma altında konsolidasyon parametrelerini ölçen laboratuvar testidir. Cc, Cv ve σ'pc elde edilir.
Standart Proktor (ASTM D698)
Standart Proktor (ASTM D698 / eşdeğer EN yöntemleri), belirli sıkıştırma enerjisiyle zemin numunesinin maksimum kuru birim hacim ağırlığını ve optimum su muhtevasını belirleyen laboratuvar testidir.
Modifiye Proktor (ASTM D1557)
Modifiye Proktor (ASTM D1557), daha yüksek sıkıştırma enerjisiyle dolgu zeminlerinin hedef kuru yoğunluğunu belirleyen testtir. Yol, apron ve ağır saha dolgularında referans alınır.
Plaka yükleme testi
Plaka yükleme testi, sahadaki zemin veya dolgunun yük–oturma davranışını doğrudan ölçen saha deneyidir. Taşıma gücü ve deformasyon modülü hakkında yerel veri sağlar.
Pressiyometre deneyi
Pressiyometre deneyi, sondaj deliğinde genleşen bir prob ile zemin yatay deformasyonunu ölçerek basınç modülü ve limit basınç parametrelerini üreten saha testidir. Menard tipi yaygındır.
Dilatometer (DMT)
Dilatometer (DMT), düz dil şeklindeki bıçağın zemine çakılması ve membranın şişirilmesiyle yatay gerilme ve rijitlik parametrelerini ölçen saha testidir. A, B, C okumaları yorumlanır.
Vs30
Vs30, zemin yüzeyinden 30 m derinliğe kadar ortalama kayma dalgası hızıdır. TBDY’de yerel zemin sınıfı (ZA–ZE) ve spektral katsayılar (Fa, Fv) için temel girdidir.
Kayma dalgası hızı (Vs)
Kayma dalgası hızı (Vs), zemin rijitliği (G) ve yoğunluğunun birleşik göstergesidir. Deprem dalgası amplifikasyonu ve Vs30 hesabının temel parametresidir.
Likit limit (LL)
Likit limit (LL), ince taneli zeminin plastik durumdan likit duruma geçtiği su muhtevasıdır. Atterberg limitlerinin üst sınırıdır ve plastisite indeksinin hesabında kullanılır.
Plastik limit (PL)
Plastik limit (PL), zeminin plastik durumdan yarı-katı duruma geçtiği su muhtevasıdır. 3 mm çapında iplik rulo yöntemiyle belirlenir.
Plastisite indeksi (PI)
Plastisite indisi (PI = LL − PL), ince taneli zeminin plastik aralığının genişliğini ifade eder. Kil içeriği, şişme potansiyeli ve işlenebilirlik yorumunda temel endekstir.
Su muhtevası (w)
Su muhtevası (w), zemindeki su kütlesinin kuru dane kütlesine oranıdır. Laboratuvar ve saha kontrolünün en temel indeks parametresidir.
Birim hacim ağırlık (γ)
Birim hacim ağırlık (γ), zeminin birim hacminin ağırlığıdır; doğal, kuru (γd) ve doygun (γsat) halleri ayrı ifade edilir. Gerilme ve taşıma gücü hesabının temel girdisidir.
Özgül ağırlık (Gs)
Spesifik ağırlık (Gs), zemin danelerinin birim hacim ağırlığının suyun birim hacim ağırlığına oranıdır. Boşluk oranı ve doygunluk hesaplarının temel sabitidir.
Porozite (n)
Porozite (n), boşluk hacminin toplam hacme oranıdır. Permeabilite, sıkışabilirlik ve su depolama kapasitesiyle ilişkilidir.
Boşluk oranı (e)
Boşluk oranı (e), boşluk hacminin dane hacmine oranıdır. Konsolidasyon eğrilerinde ve sıkışabilirlik yorumunda temel durum değişkenidir.
Doygunluk derecesi (Sr)
Doygunluk derecesi (S), boşlukların su ile dolu oranıdır; S = 0 kuru, S = 1 tam doygun durumu ifade eder. Efektif gerilme ve permeabilite yorumunu etkiler.
Drenajlı kayma dayanımı
Drenajlı kayma, yükleme sırasında boşluk suyu basıncının sönümüne izin verilen kayma durumudur. Efektif gerilme yolu izlenir; c' ve φ' parametreleri geçerlidir.
Drenajsiz kayma dayanımı
Drenajsiz kayma, yükleme sırasında hacim değişimine (drenaja) izin verilmeyen kısa süreli kayma durumudur. Doygun killerde cu ile total gerilme analizi yapılır.
Undrained kayma dayanımı (cu)
cu (undrained shear strength), doygun kohezyonlu zeminin drenajsız kayma dayanımıdır. Kısa süreli kazı, temel göçmesi ve yumuşak kil şev analizlerinde kullanılır.
φ açısı (granüler zemin)
φ açısı, içsel sürtünme açısının yaygın kısa adıdır; drenajlı kayma dayanımında σ' tanφ terimini oluşturur. Peak, sabit hacim ve residual φ ayrımı yapılabilir.
Vibro kompaksiyon
Vibro kompaksiyon, titreşimli sonda ile granüler zemini yerinde sıkıştırarak relative density ve taşıma gücünü artıran zemin iyileştirme yöntemidir. Sıvılaşma riskini azaltmada etkilidir.
Vibro replacement (Taş kolon)
Vibro replacement, titreşimli sonda ile oluşturulan boşluğa çakıl doldurularak taş kolon üretme yöntemidir. Zayıf kohezyonlu zeminlerde taşıma ve drenaj iyileştirmesi sağlar.
Taş kolon (Stone column)
Taş kolon, zayıf zemin içine oluşturulan çakıl/kırma taş kolonlardır; taşıma gücü artışı, oturma azaltımı ve düşey drenaj sağlar. Vibro replacement ile yakın ilişkilidir.
Derin karıştırma (Deep mixing)
Derin karıştırma (deep mixing), çimento veya bağlayıcının zeminle yerinde karıştırılarak kolon/panel oluşturduğu iyileştirme yöntemidir. Soil mixing ile aynı aileye aittir.
Compaction grouting
Compaction grouting, düşük hareketlilikli (kıvamlı) harcın yüksek basınçla enjekte edilerek zemini sıkıştırıp yer değiştirten iyileştirme yöntemidir. Boşluk doldurma ve oturma düzeltmede kullanılır.
Dinamik kompaksiyon
Dinamik kompaksiyon, ağır tokmağın yüksekten düşürülerek zemine enerji aktarılmasıyla yapılan derin sıkıştırma yöntemidir. Gevşek granüler dolgu ve bazı atık sahalarında etkilidir.
Preloading (Ön yükleme)
Preloading (ön yükleme), yapım öncesi geçici dolgu ile yumuşak zeminde konsolidasyon oturmasının büyük kısmını peşinen aldırma yöntemidir. Süre kısaltmak için PVD ile birlikte uygulanır.
Dikey dren
Dikey dren, yumuşak kilde drenaj yolunu kısaltarak konsolidasyon süresini azaltan düşey geçirgen elemandır. Kum dren veya PVD olarak uygulanır.
PVD (Prefabrik dikey dren)
PVD (Prefabricated Vertical Drain), plastik çekirdek ve filtre geotekstilden oluşan prefabrik dikey drenlerdir. Yumuşak kil konsolidasyonunu hızlandırmak için çakılır.
Geotekstil
Geotekstil, ayırma, filtreleme, drenaj, koruma ve güçlendirme işlevleri için kullanılan geçirgen geosentetik tekstil ürünüdür. Dokuma veya dokusuz tipleri vardır.
Geomembran
Geomembran, çok düşük geçirimli polimer astar olup sızdırmazlık amacıyla kullanılır. Depolama sahası, havuz, tünel ve kanal projelerinde bariyer oluşturur.
Geogrid
Geogrid, yüksek çekme dayanımlı ızgara biçimli geosentetik olup zemin güçlendirme ve yük dağıtımında kullanılır. Toprak arme ve yol tabanı uygulamalarında yaygındır.
Geokompozit
Geokompozit, geotekstil, geomembran veya geonet gibi birden fazla geosentiğin birleşiminden oluşan çok işlevli üründür. Drenaj+filtre veya bariyer+koruma gibi görevleri tek katmanda toplar.
Toprak arme
Toprak arme (reinforced soil), zemin ile geogrid/şerit donatıların birlikte çalıştığı kompozit istinat sistemidir. Armeli duvarların geoteknik temelidir.
Soil nailing
Soil nailing, kazı şevine çakılan/delinen çivilerin grout ile bağlanması ve yüzey shotcrete ile stabilize edilmesi yöntemidir. Geçici veya kalıcı şev desteğinde kullanılır.
Zemin çivisi
Zemin çivisi, soil nailing sisteminde kullanılan donatılı çubuk elemandır; grout ile zemine bağlanarak şev kayma kuvvetlerine karşı koyar.
Geçici ankraj
Geçici ankraj, kazı desteğinde kısa süreli kullanılan öngermeli veya pasif zemin ankrajıdır. Diyafram, fore kazık ve istinat sistemlerinde yatay desteği sağlar.
Kalıcı ankraj
Kalıcı ankraj, yapı ömrü boyunca hizmet eden korozyona karşı korunmuş zemin veya kaya ankrajıdır. İstinat, şev ve temel uplift tutusunda kullanılır.
Kazık yükleme deneyi
Kazık yükleme deneyi, kazığın eksenel taşıma kapasitesini ve oturma davranışını saha yüklemesiyle doğrulayan testtir. Statik veya hızlı yöntemlerle uygulanır.
PDA (Pile Dynamic Analysis)
PDA (Pile Driving Analyzer) deneyi, çakma sırasında kazığa yerleştirilen ivme ve kuvvet sensörleriyle kapasite ve bütünlüğü dinamik olarak değerlendiren testtir.
Crosshole sonic logging
Crosshole sonic logging (CSL), beton kazık veya diyafram içinde tüpler arası ultrasonik geçişle bütünlük ve süreksizlikleri tespit eden NDT yöntemidir.
Zemin profili
Zemin profili, derinlikle değişen tabaka türü, kalınlık, su seviyesi ve mühendislik özelliklerinin kesit halinde ifadesidir. Tasarımın temel geoteknik modelidir.
Yeraltı suyu
Yeraltı suyu, zemin boşluklarında bulunan ve efektif gerilme, kazı deşarjı ile sızıntı rejimini kontrol eden sudur. Seviye ve basınç dağılımı tasarımda kritik girdidir.
Piezometre
Piezometre, zemin içinde belirli bir noktadaki boşluk suyu basıncını ölçen alettir. Açık kuyu, standpipe veya titreşimli (vibrating wire) tipleri yaygındır.
Heyelan
Heyelan, şev veya yamaçta kütle hareketiyle zeminin yer değiştirmesidir. Yağış, deprem, kazı ve su seviyesi değişimleri tetikleyici olabilir.
Göçme yüzeyi
Göçme yüzeyi, şev stabilitesi analizinde kayma direncinin aşıldığı varsayılan kritik kayma düzlemi veya eğrisidir. En düşük FS’yi veren yüzey tasarımı yönlendirir.
Bishop yöntemi
Bishop yöntemi, dairesel kayma yüzeyinde dilimler arası kuvvet basitleştirmesiyle FS hesaplayan limit denge yöntemidir. Şev stabilitesinde en yaygın yaklaşımlardan biridir.
Janbu yöntemi
Janbu yöntemi, dairesel olmayan kayma yüzeylerinde de kullanılabilen limit denge yaklaşımıdır. Dilimler arası kuvvet varsayımlarıyla FS hesaplar.
Sızıntı analizi
Sızıntı analizi, baraj, bent, kazı ve temel altında yeraltı suyu akımının debisini, basınç dağılımını ve çıkış gradyanını hesaplayan hidrojeoteknik değerlendirmedir.
Hidrolik gradyan (i)
Hidrolik gradyan (i), birim uzunluktaki toplam yük kaybıdır; sızıntı hızını Darcy yasasında (v = k·i) kontrol eder. Kritik gradyan aşımı erozyon riski demektir.
Piping (İç erozyon)
Piping, sızıntı erozyonuyla zemin danelerinin sürüklenerek ilerleyici boşluk kanalları oluşturmasıdır. Baraj, bent ve kazı çıkışlarında göçme riski yaratır.
Filtre kriteri
Filtre kriteri, korunan zeminden dane geçişini engellerken suyun serbest drenajına izin verecek gradasyon ve geçirimlilik kurallarıdır. Terzaghi tipi oranlar yaygın kullanılır.
AASHTO zemin sınıflandırması
AASHTO zemin sınıflandırması, yol mühendisliğinde zeminleri A-1’den A-8’e kadar gruplayan sistemdir. Grup indeksi ile birlikte taban uygunluğunu değerlendirir.
Zemin dinamiği
Zemin dinamiği, deprem ve titreşim etkileri altında zeminin rijitlik, sönüm ve dayanım davranışını inceleyen geoteknik daldır. Sıvılaşma, site response ve temel–zemin etkileşimini kapsar.
Undrained strength
Undrained strength, doygun zeminin drenaj olmadan mobilizes ettiği kayma dayanımıdır; pratikte cu ile ifade edilir. Kısa süreli yükleme ve yumuşak kil analizlerinin temelidir.
Zemin iyileştirme enjeksiyonu
Zemin iyileştirme enjeksiyonu, çimento veya kimyasal şerbetin zemine basılarak boşlukları doldurması, bağlanması veya sıkıştırması işlemidir. Geçirimlilik azaltma ve dayanım artışı hedeflenir.
Kimyasal enjeksiyon (zemin)
Kimyasal enjeksiyon, silikat, reçine veya benzeri kimyasal çözeltilerin ince boşluklu zemine enjekte edilerek geçirimlilik azaltması veya bağ oluşturmasıdır. Çimento enjeksiyonunun giremediği ince kumlarda kullanılır.
Soil mixing
Soil mixing, bağlayıcının zeminle yerinde mekanik karıştırılmasıyla kolon, panel veya blok üretmesidir. Deep mixing ile eşanlamlı kullanılır; dayanım ve rijitlik artışı sağlar.
Armeli duvar (MSE wall)
Armeli duvar, geogrid veya şerit donatılı dolgu ile oluşturulan istinat yapısıdır. Toprak arme prensiplerine dayanır; cephe panelli veya sarımlı olabilir.
Kazık kapasitesi
Kazık kapasitesi, tek kazığın eksenel olarak taşıyabileceği nihai veya izin verilebilir yüktür; sürtünme ve uç direnci bileşenlerinden oluşur. Statik formüller ve yük testleriyle belirlenir.
Negatif sürtünme
Negatif sürtünme (dragload), oturan zeminin kazık gövdesini aşağı çekmesiyle oluşan ek eksenel yüktür. Dolgu ve konsolide olan kil profillerinde kritiktir.
Kazık grup etkisi
Grup etkisi, kazıkların birbirine yakın çalışmasıyla tek kazık kapasiteleri toplamından daha düşük verim ortaya çıkmasıdır. Blok göçmesi ve etkileşim oturması dikkate alınır.
Lateral kazık kapasitesi
Lateral kazık kapasitesi, kazığın yatay yük ve moment altında zemin–kazık etkileşimiyle taşıyabileceği dirençtir. p–y eğrileri ve eşdeğer konsol yaklaşımlarıyla hesaplanır.
Zemin reaksiyon modülü (k)
Zemin reaksiyon modülü (ks veya subgrade modulus), zemini yay idealleştirmesinde kullanan yatak katsayısıdır. Temel, döşeme ve lateral kazık analizlerinde girilir.
Sıvılaşma riski
Sıvılaşma riski, doygun gevşek kum–silt zeminlerin deprem çevrimsel yükü altında efektif gerilme kaybedip akışkan gibi davranma olasılığıdır. CSR–CRR karşılaştırmasıyla değerlendirilir.
DTS (Deprem Tehlike Sınıfı)
DTS, yapının bulunduğu konum için AFAD deprem tehlike haritasından okunan spektral ivme değerlerine göre TBDY 2018'de tanımlanan deprem tehlike sınıfıdır. DTS 1 en yüksek, DTS 4 en düşük tehlike grubunu ifade eder.
BYS (Bina Yükseklik Sınıfı)
BYS, binanın toplam kat yüksekliği Hn'ye göre TBDY 2018'de sınıflandırılan bina yükseklik grubudur. Hn, bodrum dahil tüm katların kat yüksekliği toplamıdır; sadece kat adedi ile belirlenmez.
R (Talep azaltma katsayısı)
R, yapının sünek davranışına güvenilerek deprem yükünün tasarımda azaltıldığı TBDY talep azaltma katsayısıdır. Taşıyıcı sistem türü ve süneklik sınıfına göre TBDY Ek 4A tablolarından seçilir.
Davranış spektrumu
Davranış spektrumu, yapının doğrusal olmayan deprem davranışını spektral ivme-periyot düzleminde gösteren eğridir. Mevcut bina performans değerlendirmesinde kapasite eğrisi ile talep spektrumunun kesişiminde kullanılır.
Modal analiz
Modal analiz, yapının doğal titreşim modlarını, periyotlarını, mod şekillerini ve modal kütle katılım oranlarını kütle-rijitlik matrisi özdeğer çözümüyle belirleyen yöntemdir. TBDY'de response spectrum analizinin temel adımıdır.
Response spectrum analizi
Response spectrum analizi (RSA), modal superpozisyon yöntemiyle deprem yükünün TBDY tasarım spektrumu üzerinden hesaplandığı doğrusal elastik deprem analiz yöntemidir. Türkiye'de yeni bina projelerinde en yaygın kullanılan deprem hesap yöntemidir.
Time history analizi
Time history analizi (THA), gerçek veya yapay deprem ivme kayıtları ile yapının zamana bağlı doğrusal veya doğrusal olmayan tepkisinin adım adım hesaplandığı yöntemdir. Özel yapılar ve ileri performans değerlendirmesinde kullanılır.
P-Delta etkisi
P-Delta etkisi, düşey yüklerin (ağırlık ve kalıcı yük) yanal yer değiştirme sonrası ek eğilme momenti ve ikinci mertebe stabilite sorunları oluşturmasıdır. TBDY'de BYS 1–3 binalarda P-Delta kontrolü zorunludur.
Süneklik sınıfı
Süneklik sınıfı, yapının deprem enerjisini plastik deformasyonlarla sönümleme kapasitesini TBDY'de sınıflandıran parametredir. Yüksek, orta ve sınırlı süneklik sınıfları farklı R, detay ve birleşim kuralları gerektirir.
Kapasite tasarımı
Kapasite tasarımı, depremde hasarın kontrollü ve onarılabilir elemanlarda birikmesi için güçlü- zayıf hiyerarşi prensibine dayanan TBDY tasarım felsefesidir. Kolon, kiriş, perde ve birleşimler arasında bilinçli dayanım sıralaması hedeflenir.
Plastik mafsal
Plastik mafsal, deprem yükü altında momentin plastik dönüşümle sürekli aktarıldığı, kontrollü plastik deformasyonun biriktiği taşıyıcı eleman uç bölgesidir. TBDY'de kiriş uçları, kolon tabanları ve perde tabanları tipik plastik mafsal bölgeleri olarak tanımlanır.
Deprem yer hareketi düzeyi (DD)
Deprem yer hareketi düzeyi (DD), tasarım veya değerlendirmede esas alınan zemin hareketi şiddetini tanımlayan TBDY sınıflandırmasıdır. DD-1 ile DD-4 arasında farklı dönüş periyotları ve performans hedefleri eşleştirilir.
SDS (Kısa periyot spektral ivme)
SDS, TBDY tasarım spektrumunun kısa periyot bölgesinde kullanılan tasarım spektral ivme parametresidir. SS, Fa, Ie ve R katsayıları ile hesaplanır; taban kesme kuvveti ve eşdeğer deprem yükünde doğrudan kullanılır.
SD1 (1 sn spektral ivme)
SD1, 1 saniye periyottaki TBDY tasarım spektral ivme parametresidir. S1, Fv, Ie ve R ile hesaplanır; orta ve uzun periyotlu, esnek yapılarda belirleyici olabilir.
SS (Harita spektral ivme – kısa periyot)
SS, AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası'ndan yapı koordinatına karşılık okunan kısa periyot (0,2 sn) harita spektral ivme parametresidir. TBDY deprem hesabının başlangıç girdisidir.
S1 (Harita spektral ivme – 1 sn)
S1, AFAD deprem tehlike haritasından okunan 1 saniye periyot spektral ivme parametresidir. Uzun periyot yapılar ve yumuşak zemin amplifikasyonu için SD1 hesabının temel girdisidir.
Yerel zemin etkisi
Yerel zemin etkisi, zemin profilinin deprem dalgalarını büyütmesi veya zayıflatması sonucu yapı tabanındaki hareketin bedrock hareketinden farklılaşmasıdır. TBDY'de Fa ve Fv katsayıları ile modellenir.
Zemin büyütmesi
Zemin büyütmesi, yumuşak zemin tabakalarının deprem dalgalarının genlik ve süresini artırarak yapı tabanındaki ivme ve yer değiştirmeyi yükseltmesidir. TBDY'de Fa ve Fv katsayıları ile basitleştirilmiş olarak dikkate alınır.
Eşdeğer deprem yükü
Eşdeğer deprem yükü, statik analizde kat kütlelerine uygulanan yatay kuvvet temsilidir. TBDY'de V = (SDS × Ie / R) × Wtot formülü ile hesaplanır ve modal analiz sonuçları ile karşılaştırılmalıdır.
Mod birleştirme
Mod birleştirme, modal analizde elde edilen her modun deprem tepkisinin tek bir toplam tepkiye birleştirilme yöntemidir. TBDY'de yakın periyotlu modlar için CQC, ayrık modlar için SRSS kullanılır.
CQC (Complete Quadratic Combination)
CQC, modal spektrum analizinde yakın periyotlu modların çapraz korelasyonunu dikkate alan mod birleştirme yöntemidir. TBDY'de düzensiz ve çok modlu yapılarda SRSS'e tercih edilir.
SRSS (Square Root of Sum of Squares)
SRSS, modal tepkilerin kareler toplamının karekökü ile birleştirildiği mod superpozisyon yöntemidir. Modlar yeterince ayrık periyotlarda olduğunda pratik ve muhafazakâr sonuç verir.
Etkili kütle
Etkili kütle, belirli bir titreşim modunda deprem hareketine katılan kütle bileşenidir. Modal kütle katılım oranı, toplam yapı kütlesinin yüzde kaçının o modda hareket ettiğini gösterir.
Modal kütle katılım oranı
Modal kütle katılım oranı, her modun toplam yapı kütlesine katkısını yüzde olarak ifade eder. TBDY'de birleşik katılım oranının en az %95 olması zorunludur.
Doğal periyot (T)
Doğal periyot, yapının birinci mod titreşim periyodudur; rijitlik ve kütlenin birleşik göstergesidir. TBDY yaklaşık periyot formülleri ile modal analiz sonuçları karşılaştırılır.
Hakim mod
Hakim mod, en büyük modal kütle katılım oranına sahip titreşim modudur. Düzenli binalarda genellikle birinci mod hakimdir; düzensiz yapılarda birden fazla mod belirleyici olabilir.
Yüksek mod etkisi
Yüksek mod etkisi, birinci mod dışındaki modların deprem tepkisine katkısıdır. Yüksek, düzensiz ve perde-çerçeve binalarda belirgindir.
Torsiyonel düzensizlik
Torsiyonel düzensizlik, kütle merkezi ile rijitlik merkezinin çakışmaması nedeniyle depremde binanın dönme hareketi yapmasıdır. TBDY'de B1 düzensizlik kategorisi olarak sınıflandırılır.
Kat ötesi (Story drift)
Kat ötesi, deprem altında bir katın bir alt kata göre yatay yer değiştirmesidir (δi). Yapısal olmayan eleman hasarı ve P-Delta etkisi ile doğrudan ilişkilidir.
Göreceli kat ötesi
Göreceli kat ötesi, kat ötesinin kat net yüksekliğine (hi) bölünmesiyle elde edilen boyutsuz drift oranıdır. TBDY performans hedeflerine göre sınırlandırılır.
Drift sınırı
Drift sınırı, izin verilen maksimum göreceli kat ötesi değeridir. TBDY'de performans hedefi, BYS ve taşıyıcı sistem türüne göre tablolarda verilir.
Performans hedefi
Performans hedefi, belirli bir deprem düzeyinde yapıdan beklenen hasar düzeyini tanımlar. TBDY'de sınırlı hasar, kontrollü hasar ve göçme önleme temel hedeflerdir.
Göçme önleme (Collapse prevention)
Göçme önleme, nadir deprem (DD-1) altında yapının ayakta kalmasını ve can kaybı riskini minimize etmeyi hedefleyen en yüksek yapısal performans düzeyidir.
Kontrollü hasar
Kontrollü hasar, onarılabilir yapısal hasarın plastik mafsal bölgelerinde sınırlı kalması hedefidir. DD-2 tasarım depreminde tipik yeni bina performans beklentisidir.
Sınırlı hasar
Sınırlı hasar, deprem sonrası yapının hemen kullanılabilir kalması hedefidir. Yapısal elemanlarda onarılabilir düzeyde hasar; göçme riski yoktur.
Doğrusal olmayan analiz
Doğrusal olmayan analiz, malzeme plastisitesi, plastik mafsal oluşumu ve geometrik rijitlik değişimini dikkate alan deprem hesap yöntemidir. Pushover ve time history bu kapsamdadır.
İtme analizi (Pushover)
İtme analizi, yapıya monoton artan yatay yük uygulanarak kapasite eğrisinin çıkarıldığı statik doğrusal olmayan deprem analiz yöntemidir. Mevcut bina performans değerlendirmesinde TBDY'nin temel aracıdır.
Pushover analizi
Pushover, yapının deprem altındaki global davranışını kapasite eğrisi ile gösteren itme analizi yöntemidir. FEMA 356 ve TBDY mevcut bina hükümleriyle uyumludur.
Kapasite eğrisi
Kapasite eğrisi, pushover analizinde taban kesme kuvveti ile kontrol noktası yer değiştirmesi (genellikle çatı drift) arasındaki ilişkiyi gösteren eğridir.
Talep spektrumu
Talep spektrumu, belirli performans düzeyi ve DD için yapı periyoduna karşılık gelen spektral ivme talebini gösteren eğridir. Pushover'da kapasite eğrisi ile kesiştirilir.
Performans noktası
Performans noktası, pushover analizinde kapasite eğrisi ile talep spektrumunun kesişim noktasıdır. Bu noktadaki drift ve hasar durumu performans hedefi ile karşılaştırılır.
Plastik dönüşüm
Plastik dönüşüm, betonarme elemanlarda donatı akması sonrası rijitliğin azaldığı ve sünek davranışın başladığı aşamadır. Deprem enerjisinin sönümlenmesi bu aşamada gerçekleşir.
Güçlü kolon-zayıf kiriş
Güçlü kolon-zayıf kiriş, plastik dönüşümün kiriş uçlarında oluşması için kolon moment kapasitesinin kirişten büyük olması prensibidir. TBDY kapasite tasarımının temel kuralıdır.
Kesme kapasitesi (deprem)
Depremde kesme kapasitesi, elemanın kayma kırılması olmadan taşıyabileceği maksimum kesme kuvvetidir. TBDY'de Vu ≤ φ(Vc + Vs) kontrolü ve kapasite tasarımı hiyerarşisi uygulanır.
Kritik bölge
Kritik bölge, kolon ve perde uçlarında yüksek gerilme gradyanı ve plastik dönüş potansiyelinin yoğunlaştığı sarılma alanıdır. TBDY'de sıkı etriye detayları zorunludur.
Sarılma bölgesi
Sarılma bölgesi (confinement), eksenel basınç altındaki betonarme elemanlarda etriyelerin sıklaştırıldığı, çekirdek beton dayanımını artıran bölgedir.
Etriye sıklaştırması
Etriye sıklaştırması, plastik mafsal ve kritik bölgelerde normal etriye aralığının yarıya indirilmesi veya daha küçük aralıkla uygulanmasıdır. TBDY deprem detayının temelidir.
Mekanik ek (Rebar splice)
Mekanik ek, donatı çubuklarının bindirmeli kaynak, cıvatalı konektör veya sıkıştırmalı ek ile birleştirilmesidir. Plastik mafsal bölgelerinde kısıtlı kullanılır.
Sismik izolasyon
Sismik izolasyon, yapının tabanına yalıtım cihazları yerleştirerek yapı periyodunu uzatan ve taban deprem kuvvetlerini azaltan sistemdir. TBDY'de özel tasarım hükümleri vardır.
Deprem izolatörü
Deprem izolatörü, yatay esneklik sağlayarak yapı periyodunu uzatan ve enerji sönümleyen sismik yalıtım cihazıdır. LRB (kurşun çekirdekli elastomerik) tip en yaygın uygulamadır.
Sönümleyici
Sönümleyici, deprem enerjisini ısı veya sürtünme yoluyla tüketerek yapısal tepkiyi azaltan pasif veya yarı-aktif cihazdır. Ana taşıyıcı sistemle birlikte veya entegre uygulanır.
Viskoelastik damper
Viskoelastik damper, viskoelastik malzeme ile hem rijitlik hem hız bağımlı sönümleme sağlayan deprem cihazıdır. Çelik çerçeveli yapılara çapraz eleman olarak eklenebilir.
Sürtünme damperi
Sürtünme damperi, metal plakalar arası sürtünme ile deprem enerjisini sönümleyen pasif cihazdır. Büyük yer değiştirmede etkin çalışır.
Tuned mass damper (TMD)
TMD, ana yapının belirli moduna ayarlanmış kütle-sönüm-yay sistemi ile titreşimi azaltan sönümleme cihazıdır. Yüksek binalarda rüzgâr ve deprem tepkisini düşürür.
Taban izolasyonu
Taban izolasyonu, taşıyıcı sistemin temel seviyesinde yalıtım cihazları ile zeminden ayrılmasıdır. Deprem periyodu uzatılarak spektral ivme talebi azaltılır.
İvme kaydı (Accelerogram)
İvme kaydı, deprem sırasında zeminde ölçülen zamana bağlı ivme değerleri dizisidir. Time history analizinde doğrudan girdi olarak kullanılır.
Spektral ivme Sa(T)
Spektral ivme Sa(T), belirli periyot T'deki tek serbestlik dereceli osilatörün maksimum ivme tepkisidir. TBDY tasarım spektrumunun temel bileşenidir.
Spektral hız Sv(T)
Spektral hız Sv(T), belirli periyottaki osilatörün maksimum hız tepkisidir. Sa = ω×Sv ilişkisi ile ivme spektrumuna dönüştürülür.
Spektral deplasman Sd(T)
Spektral deplasman Sd(T), belirli periyottaki osilatörün maksimum yer değiştirmesidir. Sd = Sa/ω² ile hesaplanır; drift değerlendirmesinde kullanılır.
PGA (Peak Ground Acceleration)
PGA, deprem ivme kaydında ölçülen maksimum zemin ivmesidir. Deprem şiddetinin basit göstergesi olarak kullanılır; TBDY spektral parametreler PGA'dan türetilir.
PGV (Peak Ground Velocity)
PGV, deprem kaydında ölçülen maksimum zemin hızıdır. Orta periyot yapıların tepkisi ve altyapı hasarı ile ilişkilendirilir.
Deprem tehlike haritası
Deprem tehlike haritası, belirli dönüş periyodunda beklenen zemin hareketi parametrelerini (SS, S1, PGA) coğrafi koordinat bazında gösteren haritadır. TBDY 2018 AFAD haritasını esas alır.
AFAD deprem haritası
AFAD haritası, Türkiye için resmi deprem tehlike parametrelerini sunan dijital harita ve sorgulama sistemidir. TBDY spektral parametreleri bu sistemden alınır.
Fay mesafesi
Fay mesafesi, yapı konumunun en yakın aktif fay hattına olan yatay uzaklığıdır. Yakın fay etkisi deprem hareketinin şiddetini ve karakterini değiştirir.
Yakın fay etkisi
Yakın fay etkisi, fay kırılmasına yakın konumlarda deprem hareketinin amplifiye olması ve pulse karakterinde ivme darbeleri oluşmasıdır.
Pulse hareket
Pulse hareket, yakın fay depremlerinde ivme kaydında görülen darbeli, tek yönlü ivme darbesidir. Uzun periyot yapılarda büyük yer değiştirme yaratır.
Dikey deprem bileşeni
Dikey deprem bileşeni, düşey yönde etkiyen deprem ivmesidir. Genellikle yatay bileşenden küçük kabul edilir; özel yapılarda ayrıca değerlendirilebilir.
Deprem yük kombinasyonu
Deprem yük kombinasyonu, deprem etkisinin kalıcı yük (G), hareketli yük (Q) ve diğer yüklerle birleştirildiği tasarım durumudur. TBDY kombinasyon katsayıları tanımlar.
Düzensizlik katsayısı
Düzensizlik katsayısı, planda veya düşeyde taşıyıcı sistem düzensizliğini TBDY'de sınıflandıran parametreler bütünüdür. A1, A2, B1, B2, C kategorileri tanımlıdır.
Aşırı dayanım faktörü (Ω0)
Ω0, deprem yükü azaltmasında dikkate alınmayan aşırı dayanım payını temsil eden TBDY katsayısıdır. Birleşim ve eleman minimum kapasite kontrollerinde kullanılır.
Dayanım fazlalığı
Dayanım fazlalığı, malzeme ve kesit gerçek dayanımının tasarım değerini aşmasıdır. R katsayısı bu fazlalığın bir kısmını temsil eder.
Taşıyıcı sistem türü
Taşıyıcı sistem türü, yapının deprem yükünü taşıma mekanizmasını tanımlayan TBDY sınıflandırmasıdır. R, Ω0, süneklik sınıfı ve detay kuralları buna bağlıdır.
Çerçeve sistem (deprem)
Depremde çerçeve sistem, moment aktaran veya mafsallı kiriş-kolon birleşimleri ile yatay yük taşıyan taşıyıcı sistemdir. Mimari esneklik sağlar; drift kontrolü önemlidir.
Perde-çerçeve sistem
Perde-çerçeve sistem, perde duvarlar ve çerçevenin birlikte çalıştığı karma taşıyıcı sistemdir. Perdeler yatay rijitlik, çerçeve süneklik sağlar.
Bağlı perde
Bağlı perde, çerçeve kirişleri ile bağlantılı perde duvar sistemidir. Kiriş-perde birleşiminde kayma ve moment aktarımı modellenir.
Çekirdek perde
Çekirdek perde, asansör-merdiven çekirdeği etrafında oluşan perde taşıyıcı sistemdir. Yüksek yatay rijitlik sağlar; torsiyonel düzensizlik riski taşır.
Kısa kolon
Kısa kolon, net yüksekliği küçük olan ve kesme-kırılgan davranış gösteren kolon durumudur. Mevcut binalarda kat yüksekliği değişimi veya dolgu ile oluşur.
Artımsal dinamik analiz (IDA)
IDA, artan deprem şiddetinde birden fazla time history analizi ile yapı performansının tarandığı yöntemdir. Fragilite analizine girdi sağlar.
IDA analizi
IDA (Incremental Dynamic Analysis), yapının farklı deprem şiddetlerinde dinamik davranışını inceleyen artımsal analiz yöntemidir.
Fragilite eğrisi
Fragilite eğrisi, belirli hasar durumunun belirli deprem şiddetinde aşılma olasılığını gösteren olasılık eğrisidir.
Önem katsayısı (I)
Önem katsayısı I, yapının deprem performans beklentisine göre TBDY'de tanımlanan yük artırım faktörüdür. Kritik tesislerde I > 1,0 alınır.
Kullanım sınıfı
Kullanım sınıfı (BKS), yapının işlevine göre TBDY'de tanımlanan sınıflandırmadır. Deprem sonrası kullanım beklentisi ve önem katsayısı I buna bağlıdır.
DD-1 (Nadir deprem)
DD-1, yaklaşık 2475 yıl dönüş periyoduna karşılık gelen nadir deprem yer hareketi düzeyidir. Mevcut bina değerlendirmesinde göçme önleme (CP) performans hedefi için referans alınır.
DD-2 (Tasarım depremi)
DD-2, 475 yıl dönüş periyodlu tasarım depremi yer hareketi düzeyidir. Yeni bina tasarımında SS, S1, SDS ve SD1 değerleri genellikle DD-2 için hesaplanır.
DD-3 (Servis depremi)
DD-3, yaklaşık 72 yıl dönüş periyodlu servis depremi yer hareketi düzeyidir. Sınırlı hasar (IO) performans hedefi ve servis limiti kontrollerinde kullanılır.
DD-4 (Sık deprem)
DD-4, yaklaşık 43 yıl dönüş periyodlu sık görülen deprem yer hareketi düzeyidir. Hizmet limiti, konfor kriterleri ve non-strüktürel eleman kontrollerinde referans alınır.
Doğrusal elastik yöntem
Doğrusal elastik yöntem, malzeme ve geometrik lineerlik varsayımı ile deprem hesabı yapan yaklaşımdır. Modal spektrum analizi (RSA) bu kapsamdadır ve TBDY'de düzenli binalarda temel yöntemdir.
Hasar sınıfı
Hasar sınıfı, deprem sonrası yapının yapısal hasar düzeyini kategorize eden resmi sınıflandırmadır. Hafif, orta, ağır hasarlı ve yıkılacak sınıflar Bina Deprem Değerlendirme sürecinde kullanılır.
Hızlı değerlendirme
Hızlı değerlendirme, deprem sonrası binanın güvenli kullanım durumunun ön inceleme ile belirlenmesidir. AFAD ve belediye ekipleri yeşil, sarı ve kırmızı etiketleme uygular.
Orta hasarlı bina
Orta hasarlı bina, deprem sonrası onarım ile kullanılabilir hale getirilebilen yapısal hasar göstermiştir. Acil tahliye şart değildir; güçlendirme önerilebilir.
Ağır hasarlı bina
Ağır hasarlı bina, taşıyıcı sistemde ciddi hasar görmüş, kullanımı can güvenliği açısından riskli yapıdır. Güçlendirme veya yıkım kararı gerekir; acil tahliye önerilir.
Güçlendirme kararı
Güçlendirme kararı, mevcut binanın deprem güvenliğini artırmak için alınan mühendislik ve idari karardır. Performans analizi, hasar sınıfı ve maliyet-fayda değerlendirmesine dayanır.
Yıkım kararı
Yıkım kararı, ağır hasarlı veya ekonomik ömür sonu binaların yıkılması kararıdır. Yetkili idare, teknik heyet ve bağımsız mühendis raporuna dayanılarak verilir.
Deprem kaydı ölçekleme
Deprem kaydı ölçekleme, seçilen ivme kaydının hedef tasarım spektrumu (SDS, SD1) ile uyumlu hale getirilmesidir. Time history analizinde zorunlu ve kritik bir adımdır.
Hedef deplasman
Hedef deplasman, performans hedefine karşılık gelen izin verilen yapı veya kat yer değiştirmesidir. Pushover analizinde performans noktası drift değeri bu hedefle karşılaştırılır.
Plastik mafsal uzunluğu
Plastik mafsal uzunluğu, eleman uç bölgesinde plastik dönüşümün geliştiği minimum mesafedir. TBDY kolon ve kiriş için süneklik sınıfına göre tablo değerleri tanımlar.
Moment-dönüşüm ilişkisi
Moment-dönüşüm ilişkisi (M-φ), kesit momenti ile eğrilik arasındaki ilişkiyi ifade eder. Pushover ve fiber model analizlerinde eleman plastisitesini tanımlar.
Eğri dönme kapasitesi
Eğri dönme kapasitesi, elemanın plastik dönüşüm sonrası taşıyabildiği moment düzeyidir. Donatı oranı, etriye detayı, beton dayanımı ve eksenel yük seviyesinden etkilenir.
Enerji yutumu
Enerji yutumu, yapının deprem enerjisini plastik davranış, sönümleme ve histerezis ile tüketme kapasitesidir. Süneklik sınıfı, detay kalitesi ve sönümleyici cihazlar belirleyicidir.
Histerezis
Histerezis, yükleme-boşaltma döngüsünde gerilme-şekil değiştirme eğrisinin kapalı döngü oluşturmasıdır. Sönümlenen enerji döngü alanı ile ölçülür; deprem performansının temel göstergesidir.
Seramik kaplama
Seramik kaplama, kil esaslı karoların duvar veya zemine uygun yapıştırıcıyla uygulanmış bitiş yüzeyidir.
Porselen karo
Porselen karo, düşük su emme oranı ve yüksek yoğunluğuyla öne çıkan preslenmiş seramik kaplama malzemesidir.
Granit seramik
Granit seramik, granit görünümü verebilen veya granit yapılı yüksek yoğunluklu porselen karo için kullanılan piyasa tanımıdır.
Büyük ebat karo
Büyük ebat karo, standart karolara göre daha geniş yüzey kaplayan, az derzli porselen veya seramik levhadır.
Rektifiyeli karo
Rektifiyeli karo, pişirimden sonra kenarları hassas ölçüde kesilerek kalibre edilmiş seramik veya porselen karodur.
Seramik yapıştırıcısı
Seramik yapıştırıcısı, karo ile altlık arasında aderans sağlayan çimento veya reçine esaslı harçtır.
Seramik derz dolgusu
Seramik derz dolgusu, karolar arasındaki boşlukları doldurarak yüzeyi tamamlayan çimento veya epoksi esaslı malzemedir.
Seramik süpürgelik
Seramik süpürgelik, duvar-zemin birleşiminde darbeyi ve kirlenmeyi azaltan karo esaslı bitiş elemanıdır.
Seramik profil
Seramik profil, karo kenarlarını darbe ve kırılmaya karşı koruyan metal, PVC veya seramik bitiş elemanıdır.
Seramik dilatasyon derzi
Seramik dilatasyon derzi, kaplama alanındaki ısıl ve yapısal hareketleri karşılamak için bırakılan esnek ayırma derzidir.
Porselen mozaik
Porselen mozaik, küçük porselen parçaların file veya kâğıt üzerinde birleştirildiği esnek kaplama ürünüdür.
Terrazzo karo
Terrazzo karo, çimento veya reçine bağlayıcı içindeki doğal taş parçacıklarıyla üretilen dekoratif zemin kaplama elemanıdır.
Kaplama kot toleransı
Kaplama kot toleransı, bitmiş zemin veya duvar yüzeyinin projedeki hedef seviye ve düzlemden izin verilen sapmasıdır.
Parke
Parke, ahşap veya ahşap görünümlü elemanlardan oluşan, çoğunlukla iç mekânlarda kullanılan zemin kaplamasıdır.
Lamine parke
Lamine parke, üstünde gerçek ahşap tabaka bulunan çok katmanlı mühendislik ahşabı zemin kaplamasıdır.
Masif parke
Masif parke, kesitin tamamı doğal ahşaptan oluşan ve yenilenebilir yüzeye sahip zemin kaplamasıdır.
Vinil zemin
Vinil zemin, PVC esaslı rulo veya karo formunda üretilen esnek ve temizlenebilir zemin kaplamasıdır.
LVT zemin
LVT, ahşap veya taş görünümü verebilen lüks vinil karo kaplama sistemidir.
SPC zemin
SPC zemin, taş polimer çekirdekli rijit vinil panellerden oluşan klikli kaplama türüdür.
Linolyum zemin
Linolyum, keten tohumu yağı ve doğal dolgu maddeleriyle üretilen esnek, rulo veya karo zemin kaplamasıdır.
Poliüretan zemin
Poliüretan zemin, elastik ve kesintisiz yüzey oluşturan reçine esaslı endüstriyel veya dekoratif kaplama sistemidir.
Kendinden yayılan şap
Kendinden yayılan şap, akışkan kıvamıyla zeminde düzgün yüzey oluşturan çimento veya alçı esaslı tesviye harcıdır.
Çimento şap
Çimento şap, döşeme üstünde kot ve yüzey düzgünlüğü sağlayan çimento esaslı harç tabakasıdır.
Anhidrit şap
Anhidrit şap, kalsiyum sülfat bağlayıcılı, düşük rötreli ve düzgün yüzey sağlayan döşeme şapıdır.
Şap dilatasyon bandı
Şap dilatasyon bandı, şapın duvar ve dik elemanlardan ayrılmasını sağlayan esnek kenar şerididir.
Döşeme nem bariyeri
Döşeme nem bariyeri, zeminden veya betondan gelen nemin üstteki kaplamaya ulaşmasını sınırlayan katmandır.
Alçıpan bölme duvar
Alçıpan bölme duvar, metal karkasın iki yüzüne levha kaplanarak oluşturulan hafif iç mekân ayırıcı duvardır.
Alçıpan tavan
Alçıpan tavan, askılı metal taşıyıcı üzerine alçı levha vidalanarak oluşturulan düz veya kademeli tavan sistemidir.
Alçıpan derz bandı
Alçıpan derz bandı, levha birleşimlerinde macunu taşıyarak çatlak riskini azaltan takviye şerididir.
Alçıpan vidası
Alçıpan vidası, levhayı metal veya ahşap karkasa sabitlemek için üretilen özel başlıklı bağlantı elemanıdır.
Tavan askısı
Tavan askısı, asma tavan taşıyıcılarını döşeme veya çatı konstrüksiyonuna güvenle bağlayan elemandır.
Taş yünü asma tavan
Taş yünü asma tavan, mineral yün esaslı plakalarla ses emilimi ve yangın performansı sağlayan modüler tavan sistemidir.
Metal asma tavan
Metal asma tavan, alüminyum veya galvaniz çelik panellerle oluşturulan dayanıklı modüler tavan kaplamasıdır.
Petek tavan
Petek tavan, hücresel açık yapısıyla tavan boşluğunu kısmen görünür bırakan metal asma tavan sistemidir.
Baffle tavan
Baffle tavan, tavandan düşey asılan lineer akustik elemanlarla ses emilimi sağlayan açık tavan çözümüdür.
Lineer aydınlatma
Lineer aydınlatma, uzun hat boyunca kesintisiz veya modüler ışık veren armatür sistemidir.
Işık bandı
Işık bandı, tavan veya duvar detayında gizli ışık kaynağıyla dolaylı aydınlatma oluşturan mimari elemandır.
LED profil
LED profil, şerit LED'i taşıyan, soğutan ve ışığı difüzörle düzenleyen alüminyum kanal sistemidir.
Gizli ışık
Gizli ışık, armatürün doğrudan görünmediği, ışığın yüzeyden yansıyarak mekânı aydınlattığı detaydır.
Akustik panel
Akustik panel, ses yansımalarını emerek iç mekândaki yankı süresini azaltan duvar veya tavan elemanıdır.
Akustik tavan
Akustik tavan, ses emilimi sağlayarak mekândaki yankıyı ve gürültü düzeyini kontrol eden tavan sistemidir.
Perfore sac tavan
Perfore sac tavan, delikli metal paneller ve arka akustik katmanla oluşturulan dayanıklı tavan kaplamasıdır.
Cam korkuluk
Cam korkuluk, düşmeye karşı koruma sağlayan temperli veya lamine güvenlik camlı bariyer sistemidir.
Paslanmaz korkuluk
Paslanmaz korkuluk, korozyona dayanıklı çelik boru veya profillerden üretilen koruyucu bariyer sistemidir.
Alüminyum korkuluk
Alüminyum korkuluk, hafif ve korozyona dayanıklı profillerle oluşturulan modüler düşme önleme sistemidir.
Korkuluk yüksekliği
Korkuluk yüksekliği, düşme riskine karşı bariyerin bitmiş döşeme üstünden sağlaması gereken koruyucu ölçüdür.
Temperli cam
Temperli cam, ısıl işlemle dayanımı artırılmış ve kırıldığında küçük parçalara ayrılacak şekilde üretilmiş güvenlik camıdır.
Lamine cam
Lamine cam, iki veya daha fazla cam tabakasının ara filmle birleştirilmesiyle oluşan güvenlik camıdır.
Isıya dayanıklı cam
Isıya dayanıklı cam, yangın veya yüksek sıcaklık etkisinde belirli süre performans göstermek üzere tasarlanmış özel cam sistemidir.
Cam cephe
Cam cephe, binanın dış kabuğunda cam ve taşıyıcı profillerle oluşturulan şeffaf veya yarı şeffaf sistemdir.
Curtain wall
Curtain wall, yapı yüklerini taşımayan, döşemelere bağlanan hafif dış cephe perde duvar sistemidir.
Unitize cam cephe
Unitize cam cephe, fabrikada modül halinde üretilip şantiyede kat kat monte edilen curtain wall sistemidir.
Stick cam cephe
Stick cam cephe, düşey ve yatay profillerin şantiyede birleştirilip camların yerinde takıldığı curtain wall yöntemidir.
Structural glazing
Structural glazing, camın mekanik baskı çıtası görünmeden yapısal silikonla taşıyıcı çerçeveye bağlandığı cephe çözümüdür.
Spider cam sistem
Spider cam sistem, cam panellerin noktasal çelik bağlantılarla taşıyıcı sisteme bağlandığı şeffaf cephe çözümüdür.
Cam fitili
Cam fitili, cam ile profil arasındaki teması düzenleyen, sızdırmazlık ve darbe sönümleme sağlayan elastomer contadır.
Cephe silikonu
Cephe silikonu, dış cephede derzleri hava ve suya karşı sızdırmaz hale getiren elastik mastik malzemesidir.
Cephe derzi
Cephe derzi, cephe elemanları arasındaki tolerans ve hareketi karşılayan kontrollü boşluktur.
Basınç dengeleme odası
Basınç dengeleme odası, yağmur suyunun cephe içine ilerlemesini sınırlamak için hava basıncını dengeleyen cephe boşluğudur.
Kenet çatı
Kenet çatı, metal levhaların kenetleri boyunca birbirine geçirilerek bağlandığı az eğimli çatı kaplama sistemidir.
Metal kiremit
Metal kiremit, geleneksel kiremit görünümü veren şekillendirilmiş ve boyalı metal çatı kaplama levhasıdır.
Bitümlü shingle
Bitümlü shingle, cam tülü taşıyıcılı bitüm esaslı levhalarla yapılan eğimli çatı kaplama malzemesidir.
Ondulin çatı
Ondulin çatı, bitüm emdirilmiş oluklu levhalarla oluşturulan hafif eğimli çatı kaplamasıdır.
Çatı membranı
Çatı membranı, çatı katmanlarında su geçişini engelleyen bitümlü veya sentetik örtü malzemesidir.
Buhar kesici örtü
Buhar kesici örtü, iç mekândan çatı veya duvar katmanlarına ilerleyen su buharını sınırlayan hava sızdırmaz katmandır.
Çatı havalandırma boşluğu
Çatı havalandırma boşluğu, kaplama ile alt katmanlar arasında hava hareketi sağlayarak nemi ve ısıyı uzaklaştıran kanaldır.
Çatı aksesuar profili
Çatı aksesuar profili, mahya, kenar, duvar dibi veya birleşim noktalarında kaplamayı tamamlayan şekilli elemandır.
Çatı vidası
Çatı vidası, metal veya lifli çimento levhaları alt konstrüksiyona sabitleyen, sızdırmazlık rondelalı bağlantı elemanıdır.
Sandviç panel vidası
Sandviç panel vidası, yalıtımlı metal paneli taşıyıcı aşık veya duvara sabitlemek için kullanılan uzun bağlantı elemanıdır.
Sandviç panel izolasyonu
Sandviç panel izolasyonu, iki metal yüzey arasındaki ısı ve ses yalıtım çekirdeğinin sağladığı performanstır.
Trapez sac çatı detayı
Trapez sac çatı detayı, oluklu metal levhaların eğimli çatı üzerinde su ve rüzgâr yüklerine karşı düzenlenmiş birleşim çözümüdür.
ACM panel
ACM panel, iki alüminyum levha arasında mineral veya polimer çekirdek bulunan kompozit cephe kaplama panelidir.
ACM kaset sistem
ACM kaset sistem, kompozit panellerin kenarları kıvrılarak gizli veya yarı gizli taşıyıcıya asıldığı cephe uygulamasıdır.
Fiber çimento
Fiber çimento, çimento matrisinin liflerle güçlendirilmesiyle üretilen, dış cephe ve çatı kaplamalarında kullanılan levha malzemesidir.
Kompakt laminat panel
Kompakt laminat panel, reçine emdirilmiş kâğıt katmanlarının yüksek basınçla preslenmesiyle üretilen dayanıklı cephe levhasıdır.
Terracotta panel
Terracotta panel, pişmiş kil esaslı elemanlarla oluşturulan havalandırmalı dış cephe kaplama sistemidir.
Prekast beton panel
Prekast beton panel, fabrikada üretilip şantiyede taşıyıcı yapıya monte edilen hazır beton cephe elemanıdır.
Havalandırmalı cephe
Havalandırmalı cephe, dış kaplama ile yalıtım arasında hava boşluğu bulunan çok katmanlı dış duvar sistemidir.
Mekanik cephe ankrajı
Mekanik cephe ankrajı, kaplama veya alt konstrüksiyonu yapının taşıyıcı yüzeyine sabitleyen metal bağlantı elemanıdır.
Fileli sıva
Fileli sıva, sıva katmanı içinde alkali dayanımlı cam elyaf veya metal file kullanılan güçlendirilmiş yüzey uygulamasıdır.
Sıva filesi
Sıva filesi, sıva veya mantolama katmanını takviye ederek yüzey çatlaklarını sınırlamaya yardımcı olan örgü malzemedir.
Sıva teli
Sıva teli, kalın sıva katmanlarında veya zayıf altlıklarda sıvanın tutunmasına yardımcı olan metal tel örgüdür.
Saten alçı
Saten alçı, boya öncesinde ince ve düzgün yüzey elde etmek için kullanılan son kat alçı malzemesidir.
Alçı astar
Alçı astar, alçı esaslı yüzeylerde emiciliği dengeleyip sonraki boya veya macun katına tutunma sağlayan hazırlık malzemesidir.
Boya astarı
Boya astarı, yüzeyi hazırlayan, emiciliği düzenleyen ve son kat boyanın yapışmasını destekleyen ara kat kaplamadır.
Silikonlu iç boya
Silikonlu iç boya, siloksan veya silikon katkısıyla silinebilirlik ve su iticilik kazandırılmış iç cephe boyasıdır.
Mineral boya
Mineral boya, mineral bağlayıcılarla üretilen ve özellikle mineral sıva yüzeylerine uyum sağlayan nefes alabilir kaplamadır.
Mikrobeton
Mikrobeton, ince katmanlarla uygulanabilen çimento veya reçine modifiyeli dekoratif sürekli yüzey kaplamasıdır.
Dekoratif beton
Dekoratif beton, renk, doku, kalıp izi veya yüzey işlemiyle estetik amaçla bitirilen görünür beton yüzeyidir.
Raised floor
Raised floor, bitmiş döşemeyi ayarlanabilir ayaklar üzerinde yükselterek altında tesisat boşluğu oluşturan modüler zemin sistemidir.
Yükseltilmiş döşeme paneli
Yükseltilmiş döşeme paneli, ayarlanabilir ayaklar üzerinde taşınan modüler bitmiş zemin elemanıdır.
Raised floor ayağı
Raised floor ayağı, yükseltilmiş döşeme panellerinin kotunu ayarlayan ve yükü alt döşemeye aktaran destek elemanıdır.
Raised floor stringer
Raised floor stringer, yükseltilmiş döşeme ayaklarını yatayda bağlayarak sistem rijitliğini artıran travers elemandır.
Yangın kapısı
Yangın kapısı, yangın ve dumanın yayılımını belirli süre sınırlamak üzere test edilmiş kapı, kasa ve donanım sistemidir.
Panik bar
Panik bar, acil çıkış kapısının içeriden tek hareketle hızlı açılmasını sağlayan yatay kapı donanımıdır.
Duman contası
Duman contası, kapı çevresindeki boşluklardan duman geçişini azaltan, yangında genleşebilen veya fırçalı sızdırmazlık elemanıdır.
Kapı kapatıcı
Kapı kapatıcı, kapı kanadını kontrollü biçimde kapatan hidrolik veya mekanik donanımdır.
Kapı eşiği
Kapı eşiği, iki mahal arasındaki zemin birleşimini, kot farkını ve gerektiğinde hava-su sızdırmazlığını düzenleyen detaydır.
Yangın durdurucu mastik
Yangın durdurucu mastik, duvar ve döşeme geçişlerindeki boşluklarda yangın ve duman yayılımını sınırlayan sertifikalı dolgu malzemesidir.
Yangın kapısı kasası
Yangın kapısı kasası, kapı kanadını taşıyan ve duvar açıklığındaki yangın-duman bariyerinin parçası olan sertifikalı çerçevedir.
VRF sistem
VRF, değişken soğutucu akışkan debisiyle birden çok iç üniteyi tek dış ünite grubundan besleyen iklimlendirme sistemidir.
VRV sistem
VRV, VRF teknolojisinin ticari ad olarak da kullanılan değişken debili soğutkanlı klima sistemi tanımıdır.
Chiller
Chiller, suyu soğutarak fan-coil, klima santrali veya proses devrelerine soğutma sağlayan merkezi cihazdır.
Soğutma kulesi
Soğutma kulesi, kondenser suyundaki ısıyı buharlaşma yoluyla atmosfere atan ısı reddetme ekipmanıdır.
Kazan
Kazan, yakıt veya elektrik enerjisiyle sıcak su ya da buhar üreten merkezi ısıtma cihazıdır.
Genleşme tankı
Genleşme tankı, kapalı devrede suyun sıcaklıkla değişen hacmini karşılayarak sistem basıncını dengeler.
Denge kabı
Denge kabı, primer ve sekonder devreler arasındaki debi farklarını dengeleyen hidrolik ayırıcı hacimdir.
Emniyet ventili
Emniyet ventili, ayar basıncı aşıldığında akışkanı tahliye ederek tesisatı tehlikeli basınç artışından korur.
Basınç düşürücü vana
Basınç düşürücü vana, yüksek şebeke basıncını aşağı tarafta ayarlanmış ve sabit bir değere indirir.
Boru çapı
Boru çapı, tesisat hattının taşıyacağı debi, hız ve basınç kaybına göre seçilen nominal boru ölçüsüdür.
PE boru
PE boru, polietilenden üretilen, esnek ve korozyona dayanıklı plastik boru sistemidir.
PPRC boru
PPRC boru, sıcak ve soğuk kullanım suyu dağıtımında kullanılan polipropilen random kopolimer borudur.
Bakır boru
Bakır boru, yüksek ısı iletkenliği ve dayanımı nedeniyle soğutkan, klima ve bazı sıhhi tesisatlarda kullanılan borudur.
Galvaniz boru
Galvaniz boru, çelik borunun çinko kaplama ile korozyona karşı korunmuş türüdür.
Paslanmaz çelik boru
Paslanmaz çelik boru, hijyen ve korozyon dayanımı gereken hatlarda kullanılan alaşımlı çelik borudur.
Boru izolasyonu
Boru izolasyonu, ısı kaybını, yoğuşmayı ve enerji tüketimini azaltmak için boruya uygulanan yalıtım katmanıdır.
Kelebek vana
Kelebek vana, diskini çevirerek akışı açıp kapatan veya kısmen ayarlayan kompakt vana türüdür.
Küresel vana
Küresel vana, delinmiş küresini çeyrek tur çevirerek hızlı kesme yapan vana türüdür.
Çekvalf
Çekvalf, akışın yalnızca tek yönde ilerlemesini sağlayarak geri akışı önleyen vanadır.
Yangın dolabı
Yangın dolabı, bina içindeki ilk müdahale için hortum, vana ve lans ekipmanını içeren sabit yangın söndürme ünitesidir.
Yangın hidrantı
Yangın hidrantı, itfaiyenin veya eğitimli ekibin dış alandan su almasını sağlayan sabit yangın suyu çıkışıdır.
Jockey pompa
Jockey pompa, yangın tesisatındaki küçük basınç kayıplarını karşılayarak ana yangın pompasının gereksiz çalışmasını önler.
Yangın pompası
Yangın pompası, yangın söndürme sistemine proje debisi ve basıncında su sağlayan özel pompa grubudur.
SMDB
SMDB, ana dağıtım panosundan sonra belirli bir bölge veya katın yüklerini dağıtan tali ana elektrik panosudur.
Ana dağıtım panosu
Ana dağıtım panosu, yapıdaki ana beslemeyi alıp tali panolara ve büyük yüklere dağıtan elektrik panosudur.
Tali pano
Tali pano, ana panodan aldığı enerjiyi kat, mahal veya belirli kullanım grubundaki devrelere dağıtan panodur.
AG dağıtım
AG dağıtım, alçak gerilim seviyesinde elektriğin ana kaynaklardan son kullanıcılara iletilmesi ve korunmasıdır.
OG sistem
OG sistem, orta gerilim seviyesinde enerji alma, dağıtma, koruma ve ölçme ekipmanlarının oluşturduğu elektrik altyapısıdır.
Trafo merkezi
Trafo merkezi, orta gerilim enerjisini bina kullanımına uygun alçak gerilime dönüştüren tesis alanıdır.
Kompanzasyon
Kompanzasyon, reaktif güç ihtiyacını yerinde karşılayarak güç katsayısını iyileştiren kondansatör ve kontrol sistemidir.
Reaktif güç
Reaktif güç, manyetik veya kapasitif alan oluşturmak için dolaşan ve aktif işe dönüşmeyen elektrik güç bileşenidir.
Kablo tavası
Kablo tavası, enerji ve zayıf akım kablolarını düzenli taşıyan metal veya kompozit açık taşıma sistemidir.
Kablo kanalı
Kablo kanalı, kabloları mekanik darbeye ve erişime karşı koruyan kapalı veya yarı kapalı güzergâh elemanıdır.
Busbar
Busbar, elektrik enerjisini düşük kayıpla dağıtan rijit iletken bara sistemidir.
Busbar trunking
Busbar trunking, modüler bara gövdeleriyle enerjiyi katlara veya büyük yüklere taşıyan kapalı dağıtım sistemidir.
Aydınlatma otomasyonu
Aydınlatma otomasyonu, ışık seviyesini ve çalışma zamanını sensörler ile senaryolara göre yöneten kontrol sistemidir.
BMS
BMS, bina mekanik ve elektrik sistemlerini merkezi yazılım üzerinden izleyen ve yöneten bina yönetim sistemidir.
KNX
KNX, aydınlatma, perde, HVAC ve senaryo kontrolü için kullanılan açık standart bina otomasyon protokolüdür.
DALI aydınlatma
DALI, armatürlerin ayrı ayrı veya grup halinde dijital olarak dim edilmesini sağlayan aydınlatma kontrol protokolüdür.
SCADA
SCADA, saha ekipmanlarının uzaktan izlenmesi, veri toplaması ve kumandası için kullanılan denetim sistemidir.
Fan-coil
Fan-coil, sıcak veya soğuk su serpantini ve fanı ile mahallin havasını şartlandıran terminal cihazdır.
Klima santrali
Klima santrali, havayı filtreleyen, ısıtan, soğutan ve gerekli mahallere kanalla dağıtan merkezi HVAC cihazıdır.
Isı geri kazanımlı havalandırma
Isı geri kazanımlı havalandırma, egzoz havasındaki enerjiyi taze havaya aktararak havalandırma yükünü azaltan sistemdir.
VAV kutusu
VAV kutusu, değişken hava debisini ayarlayarak mahal sıcaklığını kontrol eden kanal içi terminal ünitesidir.
Yangın damperi
Yangın damperi, havalandırma kanalının yangın kompartımanı geçişinde alev ve sıcak gaz yayılımını sınırlayan elemandır.
Duman damperi
Duman damperi, yangın anında duman kontrol senaryosuna göre açılıp kapanan motorlu kanal damperidir.
Menfez
Menfez, havanın mahale üflenmesini veya mahalden emilmesini sağlayan terminal hava dağıtım elemanıdır.
Hava kanalı
Hava kanalı, şartlandırılmış veya egzoz havasını cihazlar ile mahaller arasında taşıyan kapalı iletim elemanıdır.
Spiral kanal
Spiral kanal, dairesel kesitli ve helisel dikişli galvaniz sac hava kanalıdır.
Fleksible kanal
Fleksible kanal, rijit kanal ile menfez arasındaki kısa bağlantılarda kullanılan esnek hava kanalıdır.
Kanal izolasyonu
Kanal izolasyonu, hava kanallarında ısı kaybını, yoğuşmayı ve bazı durumlarda ses iletimini azaltan yalıtım uygulamasıdır.
HEPA filtre
HEPA filtre, çok ince partikülleri yüksek verimle tutan hassas hava filtresi sınıfıdır.
Isı değiştirici
Isı değiştirici, iki akışkanın karışmadan birbirine ısı aktarmasını sağlayan ekipmandır.
Boyler
Boyler, ısı kaynağından aldığı enerjiyle kullanım sıcak suyunu depolayan ve ısıtan tanktır.
Solar kolektör
Solar kolektör, güneş ışınımını ısı enerjisine çevirerek sıcak su üretiminde kullanılan paneldir.
Yerden ısıtma
Yerden ısıtma, döşeme içine yerleştirilen borularla düşük sıcaklıklı suyu geniş yüzeyden yayarak ısıtan sistemdir.
Radyatör
Radyatör, sıcak su devresinden aldığı ısıyı konveksiyon ve radyasyonla mahale veren ısıtıcı elemandır.
Termostatik vana
Termostatik vana, ortam sıcaklığına göre radyatör debisini otomatik ayarlayan kontrol vanasıdır.
Manifold kolektör
Manifold kolektör, bir ana hattan çok sayıda ısıtma veya su devresini dağıtan ve toplayan bağlantı grubudur.
Kaçak akım rölesi
Kaçak akım rölesi, faz ve nötr akımları arasındaki farkı algılayarak elektrik çarpması ve yangın riskine karşı devreyi açar.
Otomatik sigorta
Otomatik sigorta, aşırı akım ve kısa devre halinde devreyi açarak kablo ve ekipmanı koruyan kesicidir.
Kontaktör
Kontaktör, kumanda sinyaliyle güç devresini sık açıp kapatmak için kullanılan elektromekanik anahtarlama elemanıdır.
Acil aydınlatma
Acil aydınlatma, normal enerji kesildiğinde kaçış yollarını ve güvenlik ekipmanlarını görünür tutan aydınlatma sistemidir.
Data kablolama
Data kablolama, bilgi ağındaki cihazları yapılandırılmış kablo sistemiyle haberleştiren altyapıdır.
Cat6 kablo
Cat6 kablo, Ethernet ağlarında yüksek hızlı veri iletimi için kullanılan bükümlü çift bakır kablodur.
Fiber optik hat
Fiber optik hat, veriyi ışık sinyalleriyle uzun mesafede ve yüksek bant genişliğinde taşıyan iletişim kablosudur.
Zayıf akım
Zayıf akım, enerji dağıtımından farklı olarak haberleşme, güvenlik ve kontrol amaçlı düşük gerilimli sistemlerin genel adıdır.
CCTV sistemi
CCTV sistemi, kameralar aracılığıyla görüntü izleme ve kayıt sağlayan kapalı devre güvenlik sistemidir.
Kartlı geçiş
Kartlı geçiş, yetkili kullanıcıların kapılardan kart, mobil kimlik veya biyometrik doğrulamayla geçmesini sağlayan sistemdir.
Yangın ihbar butonu
Yangın ihbar butonu, kişilerin yangını manuel olarak algılama sistemine bildirmesine yarayan kırılabilir veya basmalı cihazdır.
Anons sistemi
Anons sistemi, bina içinde genel duyuru ve acil durum sesli yönlendirmesi yapan ses dağıtım altyapısıdır.
Gazlı söndürme
Gazlı söndürme, suyun zarar verebileceği hacimlerde yangını temiz gazlı ajanla bastıran otomatik sistemdir.
FM-200 sistemi
FM-200 sistemi, temiz ajanlı gaz kullanarak kritik mahallerde hızlı yangın söndürme sağlayan sistem türüdür.
CO2 söndürme
CO2 söndürme, karbondioksit gazıyla oksijeni azaltarak yangını bastıran yüksek etkili söndürme yöntemidir.
Basınçlandırma sistemi
Basınçlandırma sistemi, kaçış merdiveni veya yangın güvenlik holünde duman girişini engellemek için temiz hava basıncı oluşturur.
Egzoz fanı
Egzoz fanı, kirli, nemli veya sıcak havayı mahalden dışarı atmak için kullanılan mekanik fan türüdür.
Jet fan
Jet fan, kanal kullanmadan otopark havasını iterek duman kontrolü ve günlük havalandırma sağlayan impuls fan sistemidir.
Otopark havalandırması
Otopark havalandırması, araç egzoz gazlarını uzaklaştıran ve yangın halinde duman kontrolüne destek olan sistemdir.
Mutfak egzozu
Mutfak egzozu, pişirme sırasında oluşan yağ, ısı ve kokuyu davlumbaz üzerinden güvenli biçimde dışarı atan sistemdir.
Yağ tutucu
Yağ tutucu, mutfak atık suyundaki yağ ve gresin kanalizasyona ulaşmadan ayrıştırılmasını sağlayan ekipmandır.
Pis su tesisatı
Pis su tesisatı, kullanım sonucu oluşan kirli suları bina içinden kanalizasyon veya arıtma bağlantısına taşıyan boru ağıdır.
Temiz su tesisatı
Temiz su tesisatı, kullanma suyunu depodan veya şebekeden armatürlere yeterli debi ve basınçla taşıyan boru sistemidir.
Sifon
Sifon, tesisat armatüründe su tutarak kanalizasyon gazlarının mahale geri gelmesini önleyen bağlantı elemanıdır.
Plakalı ısı değiştirici
Plakalı ısı değiştirici, ince metal plakalar üzerinden kompakt ve verimli ısı transferi yapan eşanjör türüdür.
Buffer tank
Buffer tank, ısıtma veya soğutma devresinde enerji depolayarak cihazların kısa çevrim yapmasını azaltan su deposudur.
Plenum kutusu
Plenum kutusu, kanal ile menfez arasındaki havayı dengeleyerek terminal dağıtımını düzenleyen bağlantı kutusudur.
G4 filtre
G4 filtre, havalandırma santrallerinde kaba tozları tutmak için kullanılan ön filtre sınıfıdır.
AHU santral
AHU santral, klima santralinin uluslararası kısaltması olup hava işleme ve dağıtım cihaz grubunu ifade eder.
Chiller plant room
Chiller plant room, chiller ve bağlı pompa, kolektör, eşanjör gibi soğutma merkezi ekipmanlarının bulunduğu teknik hacimdir.
OG-AG trafo
OG-AG trafo, orta gerilim enerjisini alçak gerilim seviyesine dönüştüren güç transformatörüdür.
SMDB barası
SMDB barası, tali ana dağıtım panosu içinde enerjiyi kesicilere ve çıkışlara taşıyan iletken bara grubudur.
Kablo kesiti
Kablo kesiti, iletkenin akım taşıma kapasitesini ve gerilim düşümünü belirleyen kesit alanıdır.
Aydınlatma sensörü
Aydınlatma sensörü, ortam aydınlık seviyesini ölçerek armatürlerin çalışmasını gün ışığına göre düzenleyen cihazdır.
Hareket sensörlü aydınlatma
Hareket sensörlü aydınlatma, algılanan hareket veya varlığa göre ışıkları otomatik açıp kapatan kontrol çözümüdür.
Sürgülü vana
Sürgülü vana, akışı tam açık veya tam kapalı konumda kesmek için kullanılan doğrusal hareketli vana türüdür.
Balans vanası
Balans vanası, hidronik devrelerde tasarım debisini ayarlamak ve ölçmek için kullanılan dengeleme vanasıdır.
Tesisat basınç sensörü
Tesisat basınç sensörü, boru hattındaki basıncı elektrik sinyaline çevirerek otomasyon sistemine ileten cihazdır.
Fleksible bağlantı
Fleksible bağlantı, titreşim ve küçük hizasızlıkları sönümlemek için boru veya kanal sistemine eklenen esnek elemandır.
Su darbesi önleyici
Su darbesi önleyici, vananın ani kapanmasıyla oluşan basınç şokunu sönümleyen hidrolik koruma elemanıdır.
Parafudr
Parafudr, yıldırım veya anahtarlama kaynaklı geçici aşırı gerilimleri sınırlandırarak elektrikli ekipmanı koruyan cihazdır.
Lazer seviye
Lazer seviye, yatay veya düşey referans düzlemi oluşturarak kot ve hizalama kontrolü yapan ölçü aletidir.
Total station
Total station, açı ve mesafeyi elektronik olarak ölçüp koordinat hesaplayan bütünleşik harita mühendisliği cihazıdır.
GPS ölçümü
GPS ölçümü, uydu sinyalleriyle konum belirleme yöntemidir; şantiyede çoğunlukla RTK GNSS sistemiyle uygulanır.
Nivo
Nivo, mira okumaları üzerinden iki nokta arasındaki kot farkını belirleyen hassas nivelman cihazıdır.
Teodolit
Teodolit, yatay ve düşey açıları hassas biçimde ölçen optik veya elektronik ölçme cihazıdır.
Basınç dayanımı
Basınç dayanımı, bir malzemenin basınç yükü altında kırılmadan taşıyabildiği gerilme düzeyidir.
Tahribatsız muayene
Tahribatsız muayene, elemanı kesmeden veya kullanılmaz hale getirmeden özelliklerini inceleyen test yöntemleridir.
Schmidt çekici
Schmidt çekici, beton yüzeyinin geri sıçrama değerinden yüzey sertliği hakkında bilgi veren tahribatsız test cihazıdır.
Donatı tespit cihazı
Donatı tespit cihazı, beton içindeki çeliğin yeri, yaklaşık pas payı ve bazı modellerde çapı hakkında bilgi veren cihazdır.
Yarım hücre potansiyeli
Yarım hücre potansiyeli, betonarme donatısındaki korozyon olasılığını elektriksel potansiyel farkıyla değerlendiren yöntemdir.
As-built proje
As-built proje, imalat tamamlandıktan sonra sahadaki gerçek ölçü, güzergâh ve revizyonları gösteren kayıt çizimidir.
Shop drawing
Shop drawing, bir imalatın üretim ve montaj için gereken ayrıntılarını gösteren uygulama çizimidir.
RFI
RFI (Request for Information), projedeki belirsizlik veya çelişki için tasarım ekibinden yazılı açıklama istenen resmi kayıttır.
Variation order
Variation order, sözleşme kapsamındaki iş miktarı, yöntem veya tasarım değişikliğini resmileştiren talimattır.
Liquidated damages
Liquidated damages, sözleşmede gecikme halinde önceden belirlenen günlük veya haftalık tazminat tutarıdır.
Change order
Change order, onaylı değişikliğin sözleşme bedeli, süre ve kapsam etkisini bağlayıcı biçimde düzenleyen belgedir.
Method statement
Method statement, bir işin hangi sıra, ekipman, kalite ve iş güvenliği önlemleriyle yapılacağını açıklayan uygulama prosedürüdür.
Inspection and test plan
Inspection and test plan, imalatın hangi aşamalarında hangi kontrol ve deneylerin yapılacağını gösteren kalite planıdır.
Material submittal
Material submittal, kullanılacak malzemenin teknik uygunluk onayı için sunulan ürün ve belge paketidir.
Yağmur hattı
Yağmur hattı, çatı ve yüzey sularını toplayıp uygun deşarj noktasına ileten altyapı boru sistemidir.
Fosseptik
Fosseptik, kanalizasyon şebekesi bulunmayan yerlerde atık suyun geçici olarak toplandığı sızdırmaz depodur.
Menhol
Menhol, yeraltı hatlarında kontrol, bakım ve hat birleşimi için yapılan erişim bacasıdır.
Boru yataklama
Boru yataklama, borunun hendek tabanında düzgün oturmasını ve yükleri güvenle yaymasını sağlayan alt ve yan dolgu imalatıdır.
Kanalizasyon hattı
Kanalizasyon hattı, atık suyu bina bağlantılarından şebeke veya arıtma sistemine taşıyan boru altyapısıdır.
Binder tabaka
Binder tabaka, asfalt kaplamada temel ile aşınma tabakası arasında yer alan taşıyıcı bitümlü karışımdır.
Aşınma tabakası
Aşınma tabakası, yolun trafik ve iklim etkilerine doğrudan maruz kalan en üst asfalt tabakasıdır.
Yol temel tabakası
Yol temel tabakası, alt temel üzerinde yer alan ve trafik yüklerini dağıtan sıkıştırılmış granüler taşıyıcı tabakadır.
Alt temel tabakası
Alt temel tabakası, zemin ile yol temel tabakası arasında drenaj ve yük dağıtımı sağlayan granüler tabakadır.
Marshall deneyi
Marshall deneyi, sıcak asfalt karışımının stabilite, akma ve hacimsel özelliklerini değerlendiren laboratuvar yöntemidir.
Proctor deneyi
Proctor deneyi, zeminin belirli sıkıştırma enerjisinde maksimum kuru yoğunluğa ulaştığı optimum su muhtevasını belirler.
Kompaksiyon
Kompaksiyon, zemin veya granüler malzemedeki boşlukları mekanik enerjiyle azaltarak yoğunluğunu artırma işlemidir.
Plaka yükleme deneyi
Plaka yükleme deneyi, zemin veya yol platformunun yük altındaki deformasyonundan taşıma ve oturma davranışını belirler.
İskele sınıfı
İskele sınıfı, çalışma platformunun tasarım yükü ve kullanım amacına göre belirlenen yük kapasitesi sınıflandırmasıdır.
Asma iskele
Asma iskele, yapı üst kotundan halat veya taşıyıcı sistemle sarkıtılan ve düşey hareket edebilen çalışma platformudur.
Seyyar kule iskele
Seyyar kule iskele, tekerlekli şase üzerinde kurulan ve kısa mesafelerde taşınabilen modüler çalışma iskelesidir.
Beton küre numune
Beton küre numune, taze betondan alınarak standart kalıpta hazırlanan ve basınç deneyi için kür edilen test örneğidir.
Yedi günlük dayanım
Yedi günlük dayanım, beton numunesinin dökümden yedi gün sonra ölçülen erken yaş basınç dayanımıdır.
Kür örtüsü
Kür örtüsü, taze veya genç betonun nemini ve sıcaklığını korumak için kullanılan örtü malzemesidir.
Soğuk hava betonu
Soğuk hava betonu, düşük sıcaklıklarda donma riskini önleyecek tedbirlerle üretilip yerleştirilen betondur.
Sıcak hava betonu
Sıcak hava betonu, yüksek ortam sıcaklığı ve buharlaşma etkilerine karşı kontrollü üretilen ve kür edilen betondur.
Pompaj betonu
Pompaj betonu, boru hattında ayrışmadan ve tıkanmadan taşınabilecek işlenebilirlikte tasarlanmış betondur.
Pull-out test
Pull-out test, ankraj veya gömülü elemanın çekme yükü altındaki sıyrılma ve taşıma davranışını ölçen deneydir.
Pull-off test
Pull-off test, kaplama, tamir harcı veya yapıştırılmış malzemenin yüzeye aderans dayanımını ölçen çekme deneyidir.
Impact echo
Impact echo, yüzeye verilen darbenin yansıyan dalgalarını analiz ederek beton içindeki kusurları araştıran tahribatsız yöntemdir.
Yer radarı
Yer radarı (GPR), elektromanyetik dalgalarla beton veya zemin altındaki nesne ve tabakaları görüntüleyen araştırma yöntemidir.
Kazık bütünlük testi
Kazık bütünlük testi, kazık başına verilen düşük gerilmeli darbenin yansımasını inceleyerek süreklilik kusuru olasılığını araştırır.
Kazık statik yük deneyi
Kazık statik yük deneyi, kazığa kontrollü yük uygulanarak gerçek yük-oturma davranışını ölçen doğrulama deneyidir.
Poligon noktası
Poligon noktası, şantiye koordinat ağında açı ve mesafe ölçülerinin dayandığı kalıcı kontrol noktasıdır.
Nivelman röperi
Nivelman röperi, kot ölçülerinin bağlandığı bilinen yüksekliğe sahip sabit referans noktasıdır.
Aplike
Aplike, projedeki koordinat veya ölçülerin araziye işaretlenerek imalat yerinin belirlenmesi işlemidir.
Eksen aktarımı
Eksen aktarımı, yapı akslarının temel veya bir kattan diğerine doğru konumda taşınması işlemidir.
Düşeylik kontrolü
Düşeylik kontrolü, kolon, perde, cephe veya şaft gibi elemanların düşey eksenden sapmasını ölçme işlemidir.
Düzlemsellik toleransı
Düzlemsellik toleransı, bir yüzeyin ideal düzlemden kabul edilebilir en büyük sapmasını belirleyen kalite kriteridir.
Snag listesi
Snag listesi, teslim öncesi tespit edilen küçük kusur, eksik ve ayar işlerinin takip kaydıdır.
Uygunsuzluk raporu
Uygunsuzluk raporu, işin proje, şartname veya kabul kriterinden saptığını belgeleyen kalite kaydıdır.
Düzeltici faaliyet
Düzeltici faaliyet, gerçekleşmiş uygunsuzluğun kök nedenini ortadan kaldırarak tekrarını önlemeye yönelik sistematik çalışmadır.
Delay claim
Delay claim, yüklenicinin gecikmenin süre ve maliyet etkileri için sözleşmeye dayanarak yaptığı resmi taleptir.
Süre uzatımı
Süre uzatımı (EOT), haklı bir gecikme nedeniyle sözleşmedeki bitiş tarihinin resmen ileri alınmasıdır.
Teminat kesintisi
Teminat kesintisi (retention), işverenin kusur ve eksiklere karşı güvence için hakedişlerden tuttuğu sözleşmesel tutardır.
Bill of quantities
Bill of quantities, iş kalemlerini ölçü birimi ve miktarlarıyla sıralayan metraj ve teklif dokümanıdır.
Beklenmeyen gider ödeneği
Beklenmeyen gider ödeneği, tanımlı riskler için bütçede ayrılan ancak kapsamı kesinleşmemiş mali rezervdir.
Provisional sum
Provisional sum, sözleşme sırasında ayrıntısı veya miktarı kesinleşmemiş bir iş için ayrılan geçici bedeldir.
Daywork
Daywork, önceden fiyatlanamayan küçük işlerin işçilik, ekipman ve malzeme fişleri üzerinden ücretlendirilmesidir.
Altyapı deplasesi
Altyapı deplasesi, mevcut su, enerji, iletişim veya doğalgaz hatlarının yeni imalat nedeniyle taşınması işlemidir.
Trench box
Trench box, hendek içinde çalışanları göçükten korumak için kullanılan çelik koruyucu kutu sistemidir.
Geçici palplanş
Geçici palplanş, derin kazı veya su kenarı çalışmalarında zemini tutmak için kullanılan birbirine kilitli çelik levha perdedir.
Dewatering
Dewatering, kazı alanındaki yeraltı veya yüzey suyunu kontrollü biçimde uzaklaştırarak kuru çalışma zemini sağlama işlemidir.
Wellpoint
Wellpoint, sığ ve geçirgen zeminlerde yeraltı suyunu düşürmek için vakum hattına bağlanan küçük filtreli kuyu sistemidir.
Açık kazı
Açık kazı, altyapı veya temel imalatı için zeminin yüzeyden kazılarak açılması yöntemidir.
Pipe jacking
Pipe jacking, boruların itme krikolarıyla zemine sürülerek açısız kazı gerektirmeden yerleştirildiği hendeksiz yöntemdir.
Mikro tünel
Mikro tünel, uzaktan kumandalı kazı makinesiyle küçük çaplı boruların hassas biçimde döşendiği hendeksiz altyapı yöntemidir.
Setting out
Setting out, proje üzerindeki geometrinin koordinat ve kotlarla sahaya aktarılması sürecidir.
FF/FL düzlemsellik
FF/FL, beton döşemelerde yüzey düzlüğü ve seviye düzgünlüğünü sayısal olarak değerlendiren ölçüm indeksleridir.
İlerleme fotoğraf kaydı
İlerleme fotoğraf kaydı, şantiye imalatlarının tarihli ve konum bilgili fotoğraflarla düzenli belgelenmesidir.
Hold point
Hold point, yetkili onayı alınmadan sonraki imalat aşamasına geçilmesini yasaklayan zorunlu kontrol noktasıdır.
Witness point
Witness point, kontrol tarafına deneye veya incelemeye katılma fırsatı veren ancak katılım yoksa işi durdurmayan bildirim noktasıdır.
Beton işlenebilirliği
Beton işlenebilirliği, taze betonun ayrışmadan taşınma, yerleştirilme, sıkıştırılma ve bitirilmeye uygunluk özelliğidir.
Vebe deneyi
Vebe deneyi, düşük işlenebilirlikteki taze betonun titreşim altında yeniden şekillenme süresini ölçen kıvam deneyidir.
SCC yayılma çapı
SCC yayılma çapı, kendiliğinden yerleşen betonun akıcılığını yayılma tablası üzerinde ölçen deney sonucudur.
Yarım hücre haritalaması
Yarım hücre haritalaması, betonarme yüzeyde ölçülen potansiyelleri plan üzerinde göstererek korozyon riski bölgelerini belirleme yöntemidir.
Saha yoğunluk deneyi
Saha yoğunluk deneyi, serilmiş zemin veya granüler tabakanın yerindeki kuru yoğunluğunu belirleyen kontrol deneyidir.
Kum konisi deneyi
Kum konisi deneyi, sahada açılan küçük çukurun hacminden zemin yoğunluğunu hesaplayan klasik kontrol yöntemidir.
Nükleer yoğunluk ölçer
Nükleer yoğunluk ölçer, radyoaktif kaynaklarla malzemenin yoğunluk ve nemini hızlı biçimde tahmin eden saha cihazıdır.
Elek analizi
Elek analizi, agrega veya zeminin dane boyutu dağılımını standart eleklerden geçirerek belirleyen laboratuvar deneyidir.
Asfalt çekirdek numunesi
Asfalt çekirdek numunesi, serilmiş kaplamadan karotla alınan silindirik örnektir.
Bitüm penetrasyon deneyi
Bitüm penetrasyon deneyi, standart sıcaklık ve yükte iğnenin bağlayıcı içine batma derinliğiyle kıvamı belirler.
Asfalt sıkıştırma
Asfalt sıkıştırma, serilen sıcak karışımın silindirlerle hedef yoğunluk ve boşluk oranına getirilmesi işlemidir.
Geocell
Geocell, zemin veya şev yüzeyini hücresel yapısıyla sınırlandırarak taşıma gücünü artıran üç boyutlu geosentetik sistemdir.
Drenaj borusu
Drenaj borusu, zemin veya yapı çevresindeki fazla suyu toplayıp kontrollü deşarja ileten delikli veya deliksiz borudur.
Rögar bağlantısı
Rögar bağlantısı, boru hattının kontrol bacasına doğru kot, açı ve sızdırmazlıkla bağlanması detaydır.
Yatay sondaj
Yatay sondaj, yüzeyi açmadan boru veya kablo geçirmek için yönlendirilebilir delgiyle yapılan hendeksiz geçiş yöntemidir.
Atık su terfi istasyonu
Atık su terfi istasyonu, graviteyle akamayan atık suyu pompa ile daha yüksek kotta bulunan hatta basan yapıdır.
Pompa çukuru
Pompa çukuru, drenaj veya atık suyun toplandığı ve pompaların çalıştığı düşük kotlu haznedir.
Geri dolgu
Geri dolgu, kazı veya temel çevresindeki boşluğun uygun malzemeyle katmanlar halinde doldurulması işlemidir.
Tabaka kalınlığı
Tabaka kalınlığı, dolgu, temel, asfalt veya kaplama imalatının proje kotları arasındaki gerçek düşey mesafedir.
Kot kontrolü
Kot kontrolü, imalatın tasarım yüksekliğine göre doğru seviyede yapıldığını ölçme ve doğrulama işlemidir.
Aplikasyon krokisi
Aplikasyon krokisi, sahaya işaretlenen noktaların koordinat, ölçü ve referanslarını gösteren uygulama belgesidir.
Ölçüm karnesi
Ölçüm karnesi, saha ölçülerinin tarih, cihaz, nokta ve gözlem bilgileriyle düzenli kaydedildiği teknik defterdir.
Saha kalibrasyonu
Saha kalibrasyonu, ölçüm veya test cihazının referans değerlerle doğruluğunun kontrol edilmesi işlemidir.
Beton olgunluk metodu
Beton olgunluk metodu, sıcaklık-zaman geçmişinden erken yaş dayanım gelişimini tahmin eden saha kontrol yöntemidir.