Bilgi Merkezi

Yapı Sözlüğü

2000 yapı terimi. Taşıyıcı sistem, ruhsat, kentsel dönüşüm, güçlendirme, şantiye, malzeme.

Yapı Sözlüğü; proje, ruhsat ve şantiye dilini herkesin anlayacağı şekilde açıklar. Terimler işimizin içinden seçildi — villa statiğinden 6306’ya, CFRP’den e-Ruhsat’a. SSS yanıtlarıyla çapraz bağlantılıdır.

2000 terim · gruplara göz atın veya arayın

Taşıyıcı sistem & deprem

320 terim

Statik
Statik, yapıların taşıyıcı sisteminin güvenli ve yönetmeliklere uygun şekilde tasarlanmasıdır. Kolon, kiriş, döşeme ve temel hesaplarını kapsar.
Betonarme
Betonarme, betonun basınç dayanımı ile çelik donatının çekme dayanımının birlikte çalıştığı taşıyıcı sistemdir. Konut ve iş yapılarında en yaygın yöntemdir.
Çelik yapı
Çelik yapı, taşıyıcı iskeletin çelik kolon, kiriş ve bağlantılardan oluştuğu sistemdir. Hızlı montaj ve geniş açıklık avantajı sunar.
Kolon
Kolon, düşey yükleri taşıyıp temele aktaran düşey taşıyıcı elemandır. Depremde de kritik rol oynar; yetersiz kolonlar yapı güvenliğini tehlikeye atar.
Kiriş
Kiriş, döşeme yüklerini kolon veya perdelere aktaran yatay taşıyıcı elemandır. Eğilme ve kesme etkilerine göre boyutlandırılır.
Perde duvar
Perde duvar, deprem ve yatay yükleri karşılamak için kullanılan rijit betonarme duvar elemanıdır. Yapının yanal rijitliğini artırır.
Temel
Temel, yapının yüklerini zemine güvenli şekilde aktaran taşıyıcı sistemin alt kısmıdır. Zemin etüdüne göre seçilir ve boyutlandırılır.
Radye temel
Radye temel, yapının altında sürekli bir betonarme plak şeklinde çalışan temel türüdür. Zayıf zeminlerde oturmayı dengelemek için tercih edilir.
Donatı
Donatı, betonarme elemanlarda çekme ve kesme kuvvetlerini karşılamak için kullanılan çelik çubuklardır. Projede verilen çap ve aralıklar kritiktir.
Beton sınıfı
Beton sınıfı, betonun karakteristik basınç dayanımını ifade eden C20, C25, C30 gibi sınıflandırmadır. Projede belirtilen sınıf kullanılmalıdır.
Asmolen
Asmolen, döşemede hafif dolgu bloklarıyla oluşturulan nervürlü döşeme sistemidir. Açıklık ve yük koşullarına göre tercih edilir.
Yumuşak kat
Yumuşak kat, diğer katlara göre yanal rijitliği belirgin şekilde düşük olan kattır. Depremde hasar ve göçme riskini artırır.
TBDY
TBDY, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin kısaltmasıdır. Binaların deprem etkilerine göre tasarım ve değerlendirme kurallarını tanımlar.
Zemin etüdü
Zemin etüdü, parseldeki zemin tabakalarının taşıma gücü ve mühendislik özelliklerini belirleyen sondaj ve laboratuvar çalışmasıdır.
Moment aktaran birleşim
Moment aktaran birleşim, çelik veya betonarme elemanlar arasında eğilme momentinin sürekli aktarıldığı rijit bağlantı türüdür. Taşıyıcı sistem davranışını doğrudan etkiler.
Mafsallı birleşim
Mafsallı birleşim, eleman uçlarında serbest dönüşe izin vererek moment aktarımını sınırlayan bağlantıdır. Çoğunlukla kesme kuvveti taşır.
Konsol
Konsol, bir ucu mesnetlenmiş diğer ucu serbest kalan taşıyıcı eleman veya çıkıntıdır. Balkon, kanopi ve çıkma gibi çözümlerde kullanılır.
Hatıl
Hatıl, duvar açıklıkları üzerinde yükleri taşıyan kısa yatay betonarme veya çelik elemandır. Kapı ve pencere lintelleri bu gruba girer.
Döşeme
Döşeme, katlar arası yatay taşıyıcı plak veya ızgara sistemidir. Kullanım yüklerini kiriş, kolon ve perdelere aktarır.
Kirişli döşeme
Kirişli döşeme, plak yüklerinin belirgin kirişler üzerinden kolonlara aktarıldığı döşeme sistemidir. Geniş açıklıklarda sık tercih edilir.
Kirişsiz döşeme
Kirişsiz döşeme, belirgin kiriş olmadan plak ve kolonlar arasında doğrudan yük aktarımı sağlayan sistemdir. Düz tavan imkânı sunar.
Nervürlü döşeme
Nervürlü döşeme, betonarme nervürler ve hafif dolgu elemanlarıyla oluşturulan hafif döşeme sistemidir. Asmolen döşeme bu gruba girer.
Predalles döşeme
Predalles, prefabrik nervürlü plak elemanların sahadaki beton dökümüyle birleştiği yarı prefabrik döşeme sistemidir.
Prefabrik yapı
Prefabrik yapı, taşıyıcı elemanların fabrikada üretilip şantiyede monte edildiği inşaat sistemidir. Hız ve kalite kontrol avantajı sunar.
Beton C30
Beton C30, karakteristik silindir dayanımı 30 MPa olan beton sınıfıdır. Taşıyıcı elemanlarda sık kullanılan standart sınıflardan biridir.
Pas payı
Pas payı, donatı ile beton yüzeyi arasında bırakılan koruyucu beton kalınlığıdır. Korozyon ve yangın koruması sağlar.
Etriye
Etriye, kolon ve kirişlerde kesme kuvveti ile sargı etkisini karşılayan kapalı veya açık donatıdır. Deprem sünekliği için kritiktir.
Boyuna donatı
Boyuna donatı, eğilme ve eksenel çekme etkilerini karşılamak için eleman boyunca yerleştirilen ana çelik donatıdır.
Burulma
Burulma, taşıyıcı elemanın ekseni etrafında dönmesine neden olan tork etkisidir. Açık kesitli elemanlarda tasarım kontrolü gerektirir.
Kesme kuvveti
Kesme kuvveti, eleman kesitinde paralel yüzeyler arasında oluşan kayma etkisidir. Etriye ve kesme donatısı ile karşılanır.
Eğilme momenti
Eğilme momenti, eleman kesitinde eğilme etkisini ifade eden temel iç kuvvet bileşenidir. Boyuna donatı tasarımını belirler.
Eksenel yük
Eksenel yük, eleman ekseni boyunca etkiyen basınç veya çekme kuvvetidir. Kolon ve kazıklarda birincil tasarım parametresidir.
Rijitlik
Rijitlik, yapının yük altında şekil değiştirmeye direncini ifade eder. Depremde kat ötelemelerini ve yük dağılımını etkiler.
Süneklik
Süneklik, taşıyıcı elemanın ani kırılma yerine plastik deformasyonla enerji sönümleyebilme kapasitesidir. Deprem tasarımında kritiktir.
Periyot
Periyot, yapının birinci titreşim periyodudur; yapının depremde salınım süresini ifade eder. Spektrum analizinde temel parametredir.
Deprem spektrumu
Deprem spektrumu, yapının periyoduna göre beklenen ivme veya hız büyüklüğünü tanımlayan tasarım eğrisidir.
Tasarım ivmesi
Tasarım ivmesi (SDS), deprem tasarımında kullanılan kısa periyot spektral ivme katsayısıdır. Bölge ve zemin koşullarına göre belirlenir.
Zemin sınıfı
Zemin sınıfı, yerel zemin koşullarının deprem davranışını sınıflandıran parametredir. Spektrum ve tasarım ivmesini etkiler.
Sıvılaşma
Sıvılaşma, doygun gevşek kumlu zeminlerin deprem sırasında geçici olarak sıvı benzeri davranmasıdır. Temel güvenliğini tehdit eder.
Oturma analizi
Oturma analizi, yapı yükleri altında zeminin ne kadar ve ne şekilde sıkışacağını hesaplayan geoteknik çalışmadır.
Diferansiyel oturma
Diferansiyel oturma, yapının farklı noktalarında oturma miktarının eşit olmamasıdır. Eğim, çatlak ve taşıyıcı hasara yol açar.
Kazıklı temel
Kazıklı temel, yüklerin kazıklar aracılığıyla derin ve daha sağlam zemin tabakasına aktarıldığı temel sistemidir.
Tekil temel
Tekil temel, her kolon veya duvar altında ayrı ayrı oluşturulan bağımsız temel elemanıdır. Taşıma gücü yeterli zeminlerde tercih edilir.
Sürekli temel
Sürekli temel (mütemadi temel), taşıyıcı duvar altında kesintisiz uzanan şerit temeldir. Duvar yüklerini dengeli dağıtır.
Derin temel
Derin temel, yüklerin yüzeysel zemin yerine daha derin ve güvenilir tabakaya aktarıldığı temel grubudur. Kazık temeller bu kapsamdadır.
İstinat duvarı
İstinat duvarı, zemin yükünü tutarak toprak kaymasını önleyen yapı elemanıdır. Kazı, bahçe terası ve yol projelerinde kullanılır.
Ankraj
Ankraj, istinat duvarı veya geoteknik sistemlerde çekme kuvvetini derin zemine veya kaya massına aktaran çelik tendon sistemidir.
Fore kazık
Fore kazık, delik açılarak beton ve donatı ile oluşturulan derin temel kazığıdır. Yüksek taşıma kapasitesi sağlar.
Diyafram duvar
Diyafram duvar, derin kazılarda zemin tutma ve yatay destek sağlayan ince betonarme veya palplanş duvar sistemidir.
Bodrum perdesi
Bodrum perdesi, bodrum kat çevresinde toprak ve su basıncına karşı çalışan betonarme taşıyıcı ve yalıtım duvarıdır.
Dilatasyon
Dilatasyon, yapıda sıcaklık, oturma veya sismik hareketlerden kaynaklanan genleşme ve büzülmeye ayrılan boşluktur.
Genleşme derzi
Genleşme derzi, döşeme ve cephelerde termal genleşme–büzülmeye izin veren kontrollü boşluktur. Çatlak oluşumunu önler.
Yangın dayanımı
Yangın dayanımı, taşıyıcı elemanın belirli süre yangın altında taşıma kapasitesini koruyabilme süresidir. Çelik ve betonarmede ayrı önlemler gerektirir.
Kaplama kalınlığı
Kaplama kalınlığı, çelik elemanlarda yangın koruması için uygulanan koruyucu malzeme tabakasının kalınlığıdır.
Deprem performans analizi
Deprem performans analizi, mevcut bir yapının deprem etkisi altındaki davranışını ve güvenlik düzeyini değerlendiren mühendislik incelemesidir.
Bina güçlendirme
Bina güçlendirme, mevcut yapının deprem ve yük etkilerine karşı taşıyıcı kapasitesini artırmaya yönelik mühendislik uygulamalarıdır.
Karbon fiber güçlendirme
Karbon fiber güçlendirme, taşıyıcı elemanlara yapıştırılan yüksek dayanımlı kompozit şeritlerle kapasite artırmadır. Özellikle kolon ve kirişlerde tercih edilir.
Mantolama
Mantolama, taşıyıcı elemanın kesitini betonarme veya çelikle büyütüp sargılayarak güçlendirme yöntemidir. Özellikle kolonlarda yaygındır.
Epoksi
Epoksi, güçlendirme ve onarımda kullanılan yüksek yapışmalı reçine sistemidir. Karbon fiber uygulamalarında bağlayıcı olarak öne çıkar.
Bina kullanım sınıfı (BKS)
Bina kullanım sınıfı (BKS), TBDY 2018’de yapının can kaybı ve işlev önemine göre 1, 2 veya 3 olarak atanan grubudur. Önem katsayısı I bu sınıftan gelir.
Zımbalama
Zımbalama, kolon veya perde etrafında döşemenin kesme ile delinmesidir. Kirişsiz plak ve radye temelde kritik göçme biçimidir.
Zımbalama donatısı
Zımbalama donatısı, kolon çevresindeki döşeme kesme kapasitesini artırmak için konan etriye, saplama veya özel kayış donatısıdır. Eğilme hasırının yerine geçmez.
Drop panel
Drop panel, kirişsiz döşemede kolon üstünde döşeme kalınlığının yerel artırıldığı başlık bölgesidir. Zımbalama ve negatif moment kapasitesini yükseltir.
Transfer kirişi
Transfer kirişi, üst kat kolon veya perde yükünü altta farklı aksa aktaran derin kiriştir. Düşey süreksizliğin temel elemanıdır.
Transfer katı
Transfer katı, üst taşıyıcı ızgaranın alt katta kaydırıldığı, transfer kiriş ve perdelerinin toplandığı kattır. Ticari zemin ve otopark geçişlerinde görülür.
Bağ kirişi
Bağ kirişi, iki perde duvarını açıklıkta birleştirerek bağlı perde davranışı üreten, yüksek kesme ve dönme isteyen kiriştir. Çekirdek boşluklarının üst-alt kirişidir.
Uç bölgesi
Uç bölgesi, kolon ve perde uçlarında plastik mafsalın beklenip sargının sıkılaştırıldığı kritik uzunluktur. TBDY, bu boyu kesit ve kat yüksekliğine bağlar.
Sargı donatısı
Sargı donatısı, boyuna donatıyı ve çekirdek betonunu çevreleyerek yanal genleşmeyi sınırlayan etriye, çiroz ve spiral donatıdır. Süneklik ve kesme kapasitesinin temelidir.
135° kanca
135° kanca, etriye ucunun çekirdek içine 135 derece kıvrılıp uzatıldığı kanca biçimidir. Deprem sargısında 90° kancanın yerine geçer.
Bindirme boyu
Bindirme boyu, iki donatı çubuğunun kuvvet aktarımı için yan yana örtüştüğü uzunluktur. TS 500, çap, beton sınıfı, konum ve bindirme oranına göre bu boyu verir.
Ankraj boyu
Ankraj boyu, donatının beton içinde tam gerilmeye ulaşması için gereken gömülme uzunluğudur. Gelişme boyu ile aynı aileden, uç ve mesnet detayının ölçüsüdür.
Gelişme boyu
Gelişme boyu, donatı gerilmesinin aderansla betona tam aktarılması için gereken temel uzunluktur. Bindirme ve ankraj hesaplarının ortak çıkış değeridir.
Aderans
Aderans, donatı ile betonun temas yüzeyinde kaymayı geciktiren bağdır. Gelişme, bindirme ve çatlak kontrolünün fiziksel temelidir.
TS 500
TS 500, betonarme yapıların kesit, donatı, çatlak ve servis koşullarını düzenleyen ulusal tasarım standardıdır. Dayanım ve detay kurallarının temel kaynağıdır.
TS 498
TS 498, yapılara etkiyen sabit, hareketli, kar, rüzgâr ve benzeri yüklerin büyüklüklerini veren yük standardıdır.
TS 648
TS 648, çelik yapı elemanlarının boyutlandırılması ve birleşim kurallarını kapsayan ulusal çelik tasarım standardıdır.
Çekirdek betonu
Çekirdek betonu, etriye ve sargı donatısının kuşattığı, süneklik için yanal olarak sıkıştırılan iç beton hacmidir.
2007 Deprem Yönetmeliği
2007 Deprem Yönetmeliği, TBDY 2018 öncesinde yürürlükte olan, spektrum ve süneklik kurallarını içeren deprem yönetmeliğidir.
2018 Deprem Yönetmeliği (TBDY)
2018 Deprem Yönetmeliği (TBDY), Türkiye’de bina deprem tasarımı ve mevcut bina değerlendirmesinin yürürlükteki ana yönetmeliğidir.
1999 Marmara depremi
1999 Marmara depremi, 17 Ağustos ve 12 Kasım sarsıntılarıyla Kocaeli–Düzce hattında ağır can ve yapı kaybına yol açan, sonraki yönetmelikleri şekillendiren depremlerdir.
Bursa fayı
Bursa fayı, ova ve güney etekleri boyunca uzanan aktif fay zonudur; yer seçimi ve deprem tehlikesinde yerel referanstır.
Gemlik fayı
Gemlik fayı, Gemlik Körfezi ve güney Marmara’da deprem tehlikesini belirleyen aktif fay hatlarından biridir.
Alüvyon zemin
Alüvyon zemin, akarsu ve göl çökellerinden oluşan, genelde yumuşak, suya doygun ve sıkışabilir zemin türüdür.
Havuz statiği
Havuz statiği, su, zemin ve deprem yükleri altında kâse, perde ve temelinin boyutlandırılmasıdır.
Sabit yük
Sabit yük (G), yapı ömrünce yerinde kalan; döşeme, duvar, kaplama ve tesisatın öz ağırlığıdır.
Hareketli yük
Hareketli yük (Q), kullanımıyla gelen; konut eşyası, insan, depo malı gibi değişken düşey yüklerdir.
Kar yükü
Kar yükü, çatı ve terasta biriken karın TS 498’e göre alınan düşey yüküdür; il ve eğime göre değişir.
Rüzgâr yükü
Rüzgâr yükü, yapı yüzeyine TS 498 ve ilgili standartlara göre etkitilen, yükseklik ve cephe geometrisine bağlı yatay ve emme yüküdür.
Donatı planı
Donatı planı, betonarme elemanlardaki çubuk çapı, adet, aralık, bindirme ve kanca detayını gösteren imalat paftasıdır. Kalıp geometrisinden ayrı, çeliğin yerleşimini belgeler.
Kalıp planı
Kalıp planı, döşeme, kiriş, kolon ve perde kesitlerinin kat kotundaki yatay geometrisini veren paftadır. Betonun döküleceği sınırları tarif eder.
Temel planı
Temel planı, radye, tekil, sürekli veya kazıklı temelin boyut, kot, donatı ve derz düzenini gösteren paftadır. Üst yapı yükünün zemine aktarımını belgeler.
Kiriş planı
Kiriş planı, kat döşemesindeki kiriş aksları, açıklıkları, kesitleri ve mesnet ilişkilerini toplayan paftadır. Döşeme yükünün kolon ve perdeye nasıl gittiğini gösterir.
Aks
Aks, taşıyıcı elemanların hizalandığı referans doğrusudur. Paftalarda harf veya rakamla adlandırılır ve ölçü zincirinin omurgasıdır.
Aks sistemi
Aks sistemi, yapının taşıyıcı ızgarasını kuran düşey ve yatay referans doğrularının bütünüdür. Modül, açıklık ve eleman tekrarını düzenler.
Açıklık
Açıklık, bir taşıyıcı elemanın mesnetleri arasındaki yatay mesafedir. Moment, kesme ve sehim büyüklüğünün birinci geometrik girdisidir.
Serbest açıklık
Serbest açıklık, mesnetlerin iç yüzleri arasında kalan net mesafedir. Sehim ve çatlak kontrolünde aks açıklığından ayrı tutulur.
Sehim
Sehim, yük altındaki elemanın düşey yer değiştirmesidir. Kullanım konforu, kaplama bütünlüğü ve komşu elemanla uyumun göstergesidir.
Sehim limiti
Sehim limiti, elemanın serbest açıklığına bağlı olarak kabul edilen en büyük düşey yer değiştirme oranıdır. TS 500 ve kullanım sınıfı bu sınırı belirler.
Sehim kontrolü
Sehim kontrolü, hesaplanan ani ve uzun süreli yer değiştirmenin yönetmelik ve standart limitleriyle karşılaştırılmasıdır. Dayanım hesabından ayrı bir servis denetimidir.
Ani sehim
Ani sehim, yükün uygulanmasıyla sünme ve rötre gelişmeden oluşan elastik-çatlak yer değiştirmedir. Uzun süreli sehimin başlangıç bileşenidir.
Uzun süreli sehim
Uzun süreli sehim, sünme, rötre ve kalıcı yükün zamanla biriktirdiği ek yer değiştirmedir. Ani sehime eklenerek toplam sehimi oluşturur.
Yük kombinasyonu
Yük kombinasyonu, sabit, hareketli, rüzgâr, deprem ve benzeri etkilerin yönetmelikteki katsayılarla aynı anda alınmış halidir. Kesit tasarımı bu birleşik değere göre yapılır.
G yükü
G yükü, yapının kendi ağırlığı ve kalıcı eklenen sabit yüklerin simgesidir. Döşeme, duvar, kaplama ve sabit tesisat bu gruptadır.
Q yükü
Q yükü, kullanım sırasında değişen hareketli yükün simgesidir. İnsan, mobilya, depolama ve belirli araç yükleri bu sınıftadır.
W yükü
W yükü, rüzgârın yapıya uyguladığı yatay ve emme-basınç etkisinin simgesidir. Cephe, saçak ve çatı kaplaması bu yükle boyutlanır.
E yükü
E yükü, deprem etkisinin yük kombinasyonlarındaki simgesidir. Yatay (Eh) ve gerektiğinde düşey (Ev) bileşenleri kapsar.
Karakteristik yük
Karakteristik yük, standart ve yönetmelikte verilen, güvenlik katsayısı uygulanmamış temsilî yük değeridir. Gk, Qk gibi simgelerle yazılır.
Tasarım yükü
Tasarım yükü, karakteristik yükün ilgili yük faktörü ve kombinasyon katsayılarıyla büyütülmüş veya birleştirilmiş halidir. Kesit kapasitesi bu değere karşı konur.
Yük faktörü
Yük faktörü, karakteristik yükü tasarım düzeyine taşıyan çarpandır. Etki türüne ve kombinasyondaki role göre değişir.
Eşlik eden yük
Eşlik eden yük, kombinasyonda başat olmayan değişken etkidir. ψ₀, ψ₁ veya ψ₂ ile indirgenerek başat yükle birlikte alınır.
Yük aktarımı
Yük aktarımı, bir elemandaki kuvvetin mesnet, birleşim veya diyafram aracılığıyla komşu elemana geçmesidir. Kopuk aktarım, yerel göçme başlatır.
Yük yolu
Yük yolu, etkilerin oluştuğu yüzeyden zemine kadar izlediği sürekli eleman zinciridir. Her kopuk halka, üstteki hesabı geçersiz kılar.
Düşey yük
Düşey yük, yerçekimi doğrultusunda etkiyen G, Q, kar ve düşey deprem bileşenlerinin genel adıdır. Kolon eksenel kuvvetinin ve döşeme eğilmesinin kaynağıdır.
Yatay yük
Yatay yük, deprem, rüzgâr, toprak itkisi ve benzeri yatay etkilerin genel adıdır. Perde, çerçeve ve diyafram bu yükü paylaşır.
Noktasal yük
Noktasal yük, küçük bir alana yoğunlaşmış kuvvettir. Kolon, makine ayağı, tekerlek ve askı mesnedi bu biçimde modellenebilir.
Yayılı yük
Yayılı yük, bir çizgi veya alan boyunca dağılmış kuvvettir. Döşeme hareketli yükü ve duvar hattı bu sınıftadır.
Şerit yükü
Şerit yükü, belirli genişlikte bir bant boyunca etkiyen yayılı kuvvettir. Duvar, parapet, araç şeridi ve toprak dolgu hattı böyle girer.
Sıcaklık yükü
Sıcaklık yükü, mevsimsel veya işletme sıcaklık farkının elemanda uzama, kısalma ve iç kuvvet üretmesidir. Rijit mesnette zorlama, derzde yer değiştirme doğurur.
Rötre etkisi
Rötre etkisi, betonun kurumayla hacimce kısalmasının elemanda gerilme, sehim ve çatlak üretmesidir. Sıcaklık yükünden ayrı, zamanla gelişen bir iç etkidir.
Toprak itkisi
Toprak itkisi, zemin kütlesinin dayanma duvarı veya bodrum perdesine uyguladığı yatay basınçtır. Aktif, sükûnet ve pasif halleri ayrı değerler üretir.
Hidrostatik yük
Hidrostatik yük, durgun suyun derinlikle artan basıncıdır. Bodrum perdesi, radye ve havuz cidarında düşey kaldırma ile yatay itki üretir.
ψ₀ katsayısı
ψ₀ katsayısı, değişken yükün kombinasyondaki eşlik eden değerini veren birliktelik çarpanıdır. Başat olmayan Q, W veya kar bu katsayıyla indirgenir.
ψ₁ katsayısı
ψ₁ katsayısı, değişken yükün sık değerini veren çarpandır. Çatlak ve kısa süreli servis kontrollerinde kullanılır.
ψ₂ katsayısı
ψ₂ katsayısı, değişken yükün hemen hemen kalıcı değerini veren çarpandır. Sünme, uzun süreli sehim ve deprem kütlesinde Q’nun kalıcı payını temsil eder.
Yük birlikteliği
Yük birlikteliği, birden fazla değişken etkinin aynı anda, indirgenmiş değerlerle bulunmasıdır. ψ katsayıları bu birlikteliğin sayısal dilidir.
Rastgele dış merkezlik
Rastgele dış merkezlik, kütle ve rijitlik belirsizliği için TBDY’nin kat boyutuna bağlı eklediği tesadüfi eksantrisitedir. Burulma momentini bilinçli büyütür.
Ek dış merkezlik
Ek dış merkezlik, burulma düzensizliği büyüdüğünde rastgele eksantrisiteye eklenen TBDY artımıdır. ηbi eşiğini aşan katlarda yatay yükün burulma kolunu uzatır.
Tesadüfi eksantrisite
Tesadüfi eksantrisite, rastgele dış merkezliğin yaygın kullanılan diğer adıdır. Kütle ve rijitlik belirsizliği için kat boyutunun oranı kadar kaydırmadır.
Eh yükü
Eh yükü, depremin yatay bileşeninin kombinasyon simgesidir. Spektral taban kesmesi ve kat kuvvetleri bu bileşenden türetilir.
Ev yükü
Ev yükü, depremin düşey ivme bileşeninin kombinasyon simgesidir. Konsol, uzun açıklık ve prestress elemanlarda G ile aynı hatta çalışır.
Düşey deprem etkisi
Düşey deprem etkisi, yer hareketinin düşey ivmesinin yapıda ürettiği ek eksenel kuvvet, moment ve kesmedir. Ev yükünün fiziksel karşılığıdır.
A1 düzensizliği
A1 düzensizliği, TBDY’de burulma düzensizliğidir. ηbi katsayısının eşik değeri aşmasıyla planda burulmanın baskınlaştığını gösterir.
A2 düzensizliği
A2 düzensizliği, TBDY’de döşeme süreksizliği ve zayıf diyafram durumudur. Büyük boşluk, ani rijitlik değişimi veya esnek döşeme bu sınıfa girer.
A3 düzensizliği
A3 düzensizliği, TBDY’de plandaki çıkıntı ve girinti düzensizliğidir. Kat kütlesinin önemli bir payı, ana dikdörtgenin dışına taşınca oluşur.
B1 düzensizliği
B1 düzensizliği, TBDY’de komşu katlar arası rijitlik düzensizliğidir. Yumuşak kat olarak anılır; ηki eşiği aşılınca oluşur.
B2 düzensizliği
B2 düzensizliği, TBDY’de komşu katlar arası dayanım düzensizliğidir. Zayıf kat adını alır; kat kesme kapasitesi üst kata göre düşüktür.
B3 düzensizliği
B3 düzensizliği, TBDY’de düşey taşıyıcı eleman süreksizliğidir. Kolon veya perdenin bir katta kayması, kesilmesi veya kirişe oturması bu gruptadır.
Zayıf kat
Zayıf kat, kesme dayanımı komşu kata göre belirgin düşük olan kattır. TBDY’de B2 düzensizliğinin yaygın adıdır.
Burulma düzensizliği
Burulma düzensizliği, katın kütle ve rijitlik merkezlerinin kaçıklığı yüzünden depremde dönmesidir. TBDY A1 ve ηbi ile ölçülür.
Kütle merkezi
Kütle merkezi, kat ağırlıklarının düzlemdeki bileşke noktasıdır. Deprem kuvveti bu noktaya etkiyor kabul edilir.
Rijitlik merkezi
Rijitlik merkezi, kat düşey elemanlarının yanal rijitlik bileşkesinin düzlemdeki noktasıdır. Yatay yük, burulmasız dağılırken bu merkeze göre paylaşılır.
Burulma kolu
Burulma kolu, kütle merkezi ile rijitlik merkezi arasındaki düzlemsel uzaklıktır. Deprem kuvveti bu kolla kat burulma momentine döner.
ηbi katsayısı
ηbi katsayısı, bir katta en büyük göreli ötelemenin ortalama göreli ötelemeye oranıdır. TBDY A1 burulma düzensizliğinin ölçüsüdür.
ηki katsayısı
ηki katsayısı, komşu katların öteleme rijitliği oranını veren TBDY büyüklüğüdür. B1 yumuşak kat düzensizliğinin sayısal eşiğidir.
Dinamik büyütme
Dinamik büyütme, burulma düzensizliğinde kenar eleman yer değiştirme ve iç kuvvetlerinin TBDY’de ek katsayıyla artırılmasıdır. ηbi eşiğine bağlıdır.
Kenar kiriş
Kenar kiriş, döşeme kenarında veya cephe hattında yer alan, tek taraflı plak ve burulma alan kiriştir. Orta kirişten farklı mesnet ve yük paylaşımı vardır.
Orta kiriş
Orta kiriş, iki yanda döşeme devam eden iç aks kirişidir. Yükü her iki plaktan alır; burulması kenar kirişe göre genelde küçüktür.
Derin kiriş
Derin kiriş, açıklığa göre yüksekliği büyük, düzlem kesit varsayımının zayıfladığı kiriştir. Eğilme yerine bağ kirişi veya konsol duvar gibi davranabilir.
Askı donatısı
Askı donatısı, bir kirişin veya döşemenin yükünü başka bir kirişe ya da derin gövdeye asmak için konan düşey veya eğik çeliktir. Yük aktarımının kopuk olduğu düğümde çalışır.
Dağıtım donatısı
Dağıtım donatısı, plak ve perdelerde ana donatıya dik konan, yükü yayarak çatlağı dağıtan çeliktir. Ana çekme donatısının yerine geçmez.
Basınç donatısı
Basınç donatısı, eğilmede basınca çalışan yüzde yerleştirilen boyuna çeliktir. Çift donatılı kesitte betonun basınç kapasitesine eşlik eder.
Çekme donatısı
Çekme donatısı, eğilmede çekme gerilmesini alan boyuna çeliktir. Betonun çekme dayanımı yok sayıldığında kesitin moment kolunu kurar.
Minimum donatı oranı
Minimum donatı oranı, kesitin gevrek göçmeden önce çatlak sonrası kapasite tutması için TS 500 ve TBDY’nin istediği en küçük çelik oranıdır. ρmin ile simgelenir.
Maksimum donatı oranı
Maksimum donatı oranı, kesitin aşırı donatılı olup betondan önce çeliğin akmasını güvence altına alan üst sınırdır. ρmax, dengeli oranın belirli bir payıdır.
ρmin
ρmin, çekme donatısı alanının yararlı kesit alanına bölünmesiyle elde edilen minimum oranın simgesidir. Minimum donatı oranının formül dilidir.
ρmax
ρmax, çekme donatısı oranının sünek eğilme için aşılamayan tavan simgesidir. Dengeli oranın yönetmelikteki kesilmiş halidir.
Dengeli donatı oranı
Dengeli donatı oranı, betondaki ezilme birim şekil değiştirmesi ile çeliğin akmasının aynı anda olduğu ρb değeridir. ρmax bu oranın altına kesilir.
Çatlak kesit
Çatlak kesit, çekme betonunun ihmal edildiği, donatı ve basınç betonunun çalıştığı eğilme halidir. Servis ve deprem rijitliği bu kesitten türetilir.
Çatlamamış kesit
Çatlamamış kesit, betonun çekmede de çalıştığı, brüt atalet momentinin (Ig) geçerli olduğu haldir. Çatlama momentinin altında kalır.
Etkin rijitlik
Etkin rijitlik, çatlak, donatı ve eksenel kuvvet etkisini yansıtan, deprem analizinde kullanılan indirgenmiş EI değeridir. TBDY eleman türüne göre çarpan verir.
İkinci mertebe etki
İkinci mertebe etki, düşey yükün yer değiştirmiş geometride ek moment ve kesme üretmesidir. P-Δ ve P-δ bu etkinin kat ve eleman ölçekleridir.
Mesnet momenti
Mesnet momenti, kiriş veya plağın kolona, perdeye ya da süreklilik düğümüne aktardığı eğilme momentidir. Açıklık momentinin ters işaretli eşidir.
Açıklık momenti
Açıklık momenti, kiriş veya plağın mesnetler arasında oluşan, genelde alt yüzde çekme üreten eğilme momentidir. Serbest açıklık ve yayılı yükün klasik sonucudur.
Kolon başı
Kolon başı, kolonun üst uç bölgesidir; kiriş-kolon birleşimi ve kat döşemesi bu kesitte toplanır. Etriye sıklaştırması ve moment aktarımı burada yoğunlaşır.
Kolon ayağı
Kolon ayağı, kolonun temel veya alt kat kirişine oturan uç bölgesidir. Eksenel kuvvet, moment ve kesme zemine bu kesitten iner.
Kolon momenti
Kolon momenti, düşey elemanın uçlarında ve gövdesinde oluşan eğilme momentidir. Eksenel kuvvetle birlikte M-N veya PMM etkileşimine girer.
Tersinir moment
Tersinir moment, deprem veya rüzgârda işaret değiştiren eğilme momentidir. Her iki yüzde de çekme donatısı ve kapalı etriye ister.
Tasarım momenti
Tasarım momenti, yük kombinasyonlarından gelen, kesitin boyutlandırıldığı eğilme momentidir. Karakteristik momentin faktörlenmiş ve zarflanmış halidir.
Perde uç elemanı
Perde uç elemanı, perde gövdesinin iki ucundaki, kolon gibi sargılanmış sınır bölgesidir. Eğilme çekme-basıncı ve süneklik burada toplanır.
Boşluklu perde
Boşluklu perde, kapı, pencere veya koridor boşluklarıyla dilimlenen perde duvardır. Dilimler kaplin kirişlerle bağlanırsa bağlı perde davranışı doğar.
Merdiven çekirdeği
Merdiven çekirdeği, merdiven ve çoğu kez asansörü saran, katları bağlayan perde kutusudur. Yatay rijitliğin ve kaçış hacminin omurgasıdır.
Yangın merdiveni perdesi
Yangın merdiveni perdesi, kaçış kovasını çevreleyen ve yangın dayanımı ile yanal rijitliği birlikte sağlayan perde duvardır. Sahanlık ve merdiven plağı bu perdeye mesnetlenir.
Asansör perdesi
Asansör perdesi, kuyu duvarını oluşturan, ray ve durak yüklerini de alan düşey perde veya kutu perdedir. Çekirdek rijitliğinin sık kullanılan parçasıdır.
Tünel kalıp perde
Tünel kalıp perde, tünel kalıpla döşemeyle birlikte dökülen, kat boyunca sürekli düşey duvardır. Konut hücrelerini taşıyıcı kutu haline getirir.
Tünel kalıp döşeme
Tünel kalıp döşeme, tünel kalıpla perdelerle aynı anda dökülen, çoğu kez kirişsiz plak döşemedir. Hücre tavanı hem diyafram hem eğilme elemanıdır.
Tünel kalıp bina davranışı
Tünel kalıp bina davranışı, sık perde duvarlar ve monolitik plakla oluşan yüksek yanal rijitlik ve kutu hücre etkisidir. Moment çerçevesinden belirgin ayrılır.
Tünel kalıp–geleneksel karşılaştırma
Tünel kalıp–geleneksel karşılaştırma, monolitik perde-plak hücre sistemi ile kolon-kiriş çerçeve (ve hibrit) sistemin rijitlik, süneklik ve imalat farkını koyan okumadır.
Merdiven plak
Merdiven plak, basamakları taşıyan eğik veya katlanmış betonarme döşemedir. Sahanlık ve çekirdek perdesine mesnetlenir.
Sahanlık
Sahanlık, merdiven kolları arasındaki yatay platform döşemesidir. Yön değiştirme, dinlenme ve yangın çıkış sahanlığı olarak çalışır.
Galeri kenar kirişi
Galeri kenar kirişi, kat boşluğu veya avlu kenarında döşemeyi sınırlayan, korkuluk ve sahanlık yükünü de alan kenar kiriştir. Diyafram süreksizliğinin çelik-beton kenarıdır.
Konsol döşeme
Konsol döşeme, bir kenarı serbest, karşı kenarı kiriş veya perdeye ankastre plaktır. Sehim ve mesnet üst donatısı açıklıklı plağa göre ters çalışır.
Çıkma döşeme
Çıkma döşeme, cephe veya plan dışına taşan, gabari ve A3 ile de konuşan döşeme uzantısıdır. Statikte konsol veya kenar kirişli plak olarak çözülür.
Dişli döşeme
Dişli döşeme, ince plak ile bir veya iki doğrultuda çalışan betonarme dişlerden oluşan döşemedir. Asmolen, dişler arasına dolgu konmuş yaygın bir türüdür.
Kaset döşeme
Kaset döşeme, iki doğrultuda diş veya nervür ızgarası ile çalışan, göbekleri boşaltılmış plak döşemedir. Uzun açıklıkta ağırlığı düşürüp rijitliği korur.
Mantar döşeme
Mantar döşeme, kirişsiz plağın kolon başında kalınlaştırıldığı veya başlıklandığı döşemedir. Zımbalama çevresi ve negatif moment bu başlıkta karşılanır.
Başlıklı kolon
Başlıklı kolon, döşeme veya kiriş mesnedinde kesiti genişletilmiş, zımbalama ve moment aktarımı için başlık verilen kolondur. Mantar döşemenin düşey eşidir.
Shearhead
Shearhead, kirişsiz döşemede kolon başında zımbalama çevresini büyütmek için gömülen çelik başlık veya profil ızgarasıdır. Beton mantar başlığa alternatiftir.
Gizli kiriş
Gizli kiriş, döşeme kalınlığı içinde kalan, plak altından çıkmayan bant kiriştir. Yükü diş veya plağı kolon şeridine toplar.
Bant kiriş
Bant kiriş, döşeme kalınlığı içinde kalan, yüksekliği plakla sınırlı geniş kiriş şerididir. Asmolen ve dişli döşemelerde yükü kolonlara aktaran gizli kiriş türüdür.
Kaplin
Kaplin, boşluklu veya bağlı perdeleri kapı-pencere hizasında birleştiren kısa, rijit bağ kirişidir. Perde çiftinin birlikte çalışmasını sağlar.
Düğüm bölgesi
Düğüm bölgesi, kiriş, kolon veya perde eksenlerinin kesiştiği, kuvvet ve momentin aktarıldığı birleşim hacmidir. Çekirdek betonu, etriye ve gelişme boyu burada yoğunlaşır.
Kiriş-kolon birleşim bölgesi
Kiriş-kolon birleşim bölgesi, kiriş ve kolonun kesiştiği, moment ve kesmenin aktarıldığı betonarme düğümdür. Etriye sıklaştırması ve çekirdek betonu burada kritiktir.
Birleşim bölgesi
Birleşim bölgesi, taşıyıcı elemanların uçlarının birbirine bağlandığı, kuvvet aktarımının gerçekleştiği hacimdir. Betonarme, çelik veya karma sistemlerde geçer.
Kazık başlığı
Kazık başlığı, bir veya birkaç kazığın üstünü birleştirerek kolon veya perde yükünü kazık grubuna dağıtan betonarme başlık kütlesidir. İngilizce karşılığı pile cap’tir.
Kazık başlık kirişi
Kazık başlık kirişi, kazık başlıklarını veya kazık eksenlerini yatayda bağlayan, grup eğilmesini ve burulmayı sınırlayan kiriştir. Başlık kütlesinin sürekli hâlidir.
Pile cap
Pile cap, kazık grubunun üstünü örten ve üst yapı yükünü kazıklara aktaran başlık elemanının uluslararası adıdır. Türkçe kullanımda kazık başlığı ile aynı nesneyi anlatır.
CFA kazık
CFA kazık, sürekli burgulu (continuous flight auger) yöntemle açılıp burgunun çekilmesi sırasında betonlanan yerinde dökme kazıktır. Titreşimsiz imalatı ile kent içi sahalarda tercih edilir.
Burgulu kazık
Burgulu kazık, zeminin burgulu matkapla çıkarılıp yerine beton veya harç doldurulmasıyla üretilen yerinde kazıktır. CFA ve bazı secant kazıklar bu gruba girer.
Çakma kazık
Çakma kazık, prefabrik beton, çelik veya ahşap elemanın darbeyle zemine sürülmesiyle oluşan kazıktır. Taşıma, uç direnci ve çevre sürtünmesinden gelir.
Franki kazık
Franki kazık, kılıf içinde kuru betonun uçta dövülerek şişirildiği, yerinde üretilen çakma tipi kazıktır. Genişlemiş uç, uç direncini artırır.
Palplanş
Palplanş, birbirine kilitlenen çelik, beton veya kompozit levhaların zemine çakılmasıyla oluşan geçici veya kalıcı iksa duvarıdır. Su ve yatay zemin basıncını tutar.
Berliner iksa
Berliner iksa, aralıklı çelik profil kazıklar arasına ahşap, beton veya plak dolgu konarak oluşturulan geçici iksa sistemidir. Kent içi sığ kazılarda yaygındır.
Dayanma yapısı
Dayanma yapısı, zemin veya suyun yatay basıncını karşılayan istinat, iksa, perde ve kazık duvarlarının genel adıdır. Kalıcı veya geçici olabilir.
Konsol istinat
Konsol istinat, gövdesi temel plakasına ankastre çalışan, arkadaki zemini payandasız tutan betonarme istinat duvarıdır. Düşük ve orta yüksekliklerde kullanılır.
Payanda
Payanda, istinat gövdesine dik veya eğik bağlanan, konsol açıklığını kısaltan rijit destek elemanıdır. Duvar, kiriş veya çelik profil olabilir.
Karşı ağırlıklı istinat
Karşı ağırlıklı istinat, kendi kütlesi ve temel üzerindeki zemin ağırlığıyla devrilme ve kaymaya direnen kütle duvarıdır. Beton, taş veya gabion olabilir.
Kazıklı istinat
Kazıklı istinat, düşey kazık sırası ve başlık kirişi ile yatay zemin basıncını karşılayan dayanma duvarıdır. Yüzeysel temel yetersiz kaldığında seçilir.
Ankrajlı istinat
Ankrajlı istinat, duvar veya kazık sırasını zemine bağ çubuğu veya halatla tutan dayanma sistemidir. Ankraj, aktif kama gerisinde sabitlenir.
Grout perde
Grout perde, zemine enjekte edilen harç veya bentonit-çimento karışımıyla oluşturulan sızdırmaz veya rijitleştirilmiş düşey perdedir. Kazı iksası ve su kesici olarak kullanılır.
Secant pile
Secant pile, kesişen (sekant) kazıkların oluşturduğu sürekli iksa veya kesici duvardır. Primar yumuşak, sekonder donatılı kazık sırası yaygındır.
Tangent pile
Tangent pile, yan yana teğet duran, kesişmeyen kazık sırasıyla oluşan iksa duvarıdır. Secant pile kadar sızdırmaz değildir.
Downdrag
Downdrag, kazık çevresindeki zeminin kazıktan daha çok oturmasıyla sürtünmenin aşağı yönde yük oluşturmasıdır. Negatif çevre sürtünmesi olarak da anılır.
Kazık eğilmesi
Kazık eğilmesi, yanal yük, başlık dönmesi veya grup etkisiyle kazık gövdesinin eğilme momentine girmesidir. Eksenel taşımanın yanında kesit moment kapasitesini zorlar.
Yanal yüklü kazık
Yanal yüklü kazık, başlık veya gövdesine yatay kuvvet ve moment gelen kazıktır. Deprem, rüzgâr, istinat ve darbe bu yükü üretir.
p-y eğrisi
p-y eğrisi, kazık boyunca birim uzunluğa gelen yatay zemin tepkisi (p) ile yatay deplasman (y) arasındaki doğrusal olmayan ilişkidir. Yanal kazık analizinin temel girişidir.
Kazık yatay rijitliği
Kazık yatay rijitliği, başlıktaki birim yatay ötelenmeye karşı kazığın ürettiği yatay tepki rijitliğidir. Üst yapı mesnet yayının zemin ayağıdır.
Kazık moment kapasitesi
Kazık moment kapasitesi, kazık kesitinin eksenel kuvvet altında taşıyabileceği eğilme momentidir. M-N etkileşimi ile okunur.
Palplanş perde
Palplanş perde, kilitli palplanş levhalarının sürekli duvar hâline getirilmiş hâlidir. Kazı iksası, rıhtım ve su kesici olarak çalışır.
Dayanma kazığı
Dayanma kazığı, yatay zemin basıncını karşılamak üzere iksa veya istinatta kullanılan düşey kazıktır. Berliner profilleri ve kazıklı istinat kazıkları bu gruptadır.
TS EN 1992
TS EN 1992, Eurocode 2’nin Türk Standardı olarak yayımlanmış betonarme tasarım belgesidir. Kesit, donatı ve çatlak kurallarını Avrupa formatında verir.
TS EN 1993
TS EN 1993, Eurocode 3’ün Türk Standardı çelik yapı tasarım belgesidir. Profil, burkulma ve birleşim kurallarını Avrupa formatında toplar.
TS EN 1998
TS EN 1998, Eurocode 8’in Türk Standardı deprem tasarım belgesidir. Spektrum, süneklik ve mevcut yapı değerlendirmesini Avrupa formatında verir.
Eurocode 2
Eurocode 2 (EN 1992), betonarme ve öngerilmeli beton yapıların Avrupa tasarım kodudur. TS EN 1992 onun ulusal yayımlanmış karşılığıdır.
Eurocode 3
Eurocode 3 (EN 1993), çelik yapıların Avrupa tasarım kodudur. TS EN 1993 onun Türk Standardı karşılığıdır.
Eurocode 8
Eurocode 8 (EN 1998), deprem etkisine göre yapı tasarımının Avrupa kodudur. TS EN 1998 onun Türk Standardı karşılığıdır.
ACI 318
ACI 318, Amerikan Beton Enstitüsü’nün betonarme yapı tasarım şartnamesidir. Dayanım azaltma katsayıları ve detay kuralları ABD pratiğini yansıtır.
AISC 360
AISC 360, Amerikan Çelik Yapı Enstitüsü’nün çelik bina tasarım şartnamesidir. LRFD ve ASD ile profil ve birleşim direncini verir.
Eşdeğer çerçeve
Eşdeğer çerçeve, perde ve döşeme rijitliğini çubuk elemanlara indirgeyerek kat ötelenmesini temsil eden basitleştirilmiş modeldir. El ile veya yazılımda ön değerlendirme için kullanılır.
Rijit diyafram
Rijit diyafram, döşemenin kendi düzleminde şekil değiştirmesinin ihmal edildiği, katın tek bir rijit gövde gibi ötelenip döndüğü varsayımdır. Yatay kuvveti düşey elemanlara bağıl rijitlikle dağıtır.
Esnek diyafram
Esnek diyafram, döşemenin kendi düzleminde belirgin şekilde deforme olduğu, yatay kuvvetin düşey elemanlara yerel olarak aktığı modeldir. Ahşap, ince çelik sac veya çok boşluklu plaklarda görülür.
Yarı rijit diyafram
Yarı rijit diyafram, döşeme düzlem deformasyonunun kısmen dikkate alındığı, rijit ile esnek uçlar arasında kalan modeldir. Büyük boşluklu veya uzun plaklarda kullanılır.
Göçme mekanizması
Göçme mekanizması, plastik mafsalların oluşma sırası ve yerinin belirlediği, yapının taşıyamaz hâle geldiği yenilme biçimidir. Kiriş, kolon veya kat mekanizması olarak sınıflanır.
Kapasite kesme
Kapasite kesme, eleman uçlarında olası plastik momentlerin dengeyle ürettiği kesme kuvvetidir. Deprem kesmesinden büyükse tasarım kesmesi olarak alınır.
Kiriş mekanizması
Kiriş mekanizması, plastik mafsalların öncelikle kiriş uçlarında toplanarak katın ötelenmesini yuttuğu göçme biçimidir. Güçlü kolon-zayıf kiriş hedefidir.
Kolon mekanizması
Kolon mekanizması, plastik mafsalların kolon uçlarında oluşarak düşey elemanın taşıyamaz hâle geldiği göçme biçimidir. Kiriş mekanizmasından kaçınılması gereken durumdur.
Kat mekanizması
Kat mekanizması, bir katın kolon uçlarının topluca mafsallaşmasıyla o katın yumuşak kat gibi göçmesidir. Zayıf kat düzensizliğiyle yakından bağlıdır.
Spektrum ivmesi
Spektrum ivmesi, belirli bir sönüm ve periyot için tasarım veya tehlike spektrumundan okunan ivme ordinatıdır. Yatay deprem yükünün spektral kaynağıdır.
Spektral ivme (Sa)
Spektral ivme (Sa), tek serbestlik dereceli sistemin belirli periyot ve sönümdeki maksimum ivme tepkisidir. Tasarım spektrumunun ordinatıdır.
TA periyodu
TA periyodu, TBDY tasarım spektrumunda ivmenin yükselerek platoya ulaştığı köşe periyodudur. Zemin sınıfı ve harita parametrelerine bağlıdır.
TB periyodu
TB periyodu, TBDY spektrumunda sabit ivme platosunun bittiği, azalan kolun başladığı köşe periyodudur. Zemin büyütmesi TB’yi uzatır.
TL periyodu
TL periyodu, TBDY spektrumunda yer değiştirme kolunun başladığı uzun periyot köşesidir. Çok esnek ve izolasyonlu yapılarda belirleyicidir.
SS harita ivmesi
SS harita ivmesi, AFAD Türkiye deprem tehlike haritasından okunan kısa periyot (0,2 s) spektral ivme parametresidir. Tasarım spektrumunun kısa periyot ayağıdır.
S1 harita ivmesi
S1 harita ivmesi, AFAD haritasından okunan 1,0 saniye spektral ivme parametresidir. Orta-uzun periyot spektrumunun harita ayağıdır.
Tasarım spektrumu
Tasarım spektrumu, TBDY’de harita ivmesi, zemin ve tehlike düzeyinden üretilen, yapının deprem hesabında kullanılan Sa–T eğrisidir. R ve I ile ölçeklenerek eşdeğer yük veya moda girer.
İvme spektrumu
İvme spektrumu, periyoda göre spektral ivmenin çizildiği tepki spektrumudur. Tasarım spektrumu, bunun yönetmelikte standartlaştırılmış şeklidir.
Yer değiştirme spektrumu
Yer değiştirme spektrumu, periyoda göre spektral yer değiştirmenin (Sd) çizildiği tepki spektrumudur. Uzun periyot ve izolasyon tasarımında ivme spektrumunu tamamlar.
Spektrum köşe periyodu
Spektrum köşe periyodu, tasarım spektrumunun şeklini kıran TA, TB ve ilgili geçiş periyotlarının genel adıdır. Zemin ve harita parametreleriyle hesaplanır.
M-N etkileşimi
M-N etkileşimi, eğilme momenti ile eksenel kuvvetin kesit kapasitesini birlikte belirlemesidir. Kolon ve perde uçlarında PMM’nin iki eksenli sade hâlidir.
Etkileşim diyagramı
Etkileşim diyagramı, kesitin eksenel kuvvet ve eğilme momenti kapasite sınırını gösteren eğridir. Dengeli donatı oranı, diyagramın kırılma noktasına yakındır.
PMM
PMM, eksenel kuvvet (P) ile iki eksenli eğilme momentlerinin (M2, M3) birlikte değerlendirildiği kesit etkileşimidir. Kolon ve perde uçlarının üç bileşenli kapasite adıdır.
PMM diyagramı
PMM diyagramı, kolon veya perde kesitinin P–M2–M3 kapasite yüzeyinin grafik gösterimidir. Talep noktası yüzeyin içinde kalmalıdır.
Fiber kesit
Fiber kesit, beton ve donatının küçük liflere bölünerek gerilme-şekil değiştirme ile integre edildiği kesit modelidir. PMM yüzeyi ve çatlak rijitliği buradan üretilir.
Eşdeğer plastik mafsal
Eşdeğer plastik mafsal, yayılı plastikleşmeyi eleman ucunda sonlu boylu bir dönme yayıyla temsil eden modeldir. Fiber kesitin sadeleştirilmiş uç hâlidir.
Kabuk betonu
Kabuk betonu, etriye veya spiral dışındaki paspayı betonudur. Sargı çekirdeğin dışındadır ve depremde dökülebilir kabul edilir.
Overlapping hoop
Overlapping hoop, uçları bindirilerek kapatılan, çekirdeği saran etriye veya çember donatısıdır. Kapalı etriyenin bindirmeli özel hâlidir.
Çiroz
Çiroz, kolon veya perde çekirdeğinde karşılıklı boyuna çubukları bağlayan enine çiroz donatısıdır. Etriyeyi tamamlayan sargı elemanıdır.
Çiroz donatısı
Çiroz donatısı, çekirdek içindeki boyuna donatıyı enine bağlayan çiroz çubuklarının pafta ve metraj adıdır. Çiroz ile aynı elemanı anlatır.
Kapalı etriye
Kapalı etriye, uçları kanca veya bindirmeyle kapatılmış, çekirdeği sürekli saran enine donatıdır. Açık etriyeden sargı sürekliliğiyle ayrılır.
Açık etriye
Açık etriye, uçları kapanmayan veya tek kancalı, çekirdeği tam sarmayan enine donatıdır. Sargı sürekliliği kapalı etriyeden zayıftır.
Spiral donatı
Spiral donatı, dairesel veya spiral kolonda çekirdeği helisel saran sürekli sargı donatısıdır. Kapalı etriyenin kesintisiz hâlidir.
Spiral kolon
Spiral kolon, enine donatısı helisel spiral olan, genellikle dairesel kesitli kolondur. Sargı sürekliliği dikdörtgen etriyeli kolondan farklıdır.
Dairesel kolon
Dairesel kolon, dairesel kesitli düşey taşıyıcıdır. Spiral veya çember etriye ile sarılır; iki eksende benzer rijitlik verir.
Dikdörtgen kolon
Dikdörtgen kolon, dikdörtgen kesitli düşey taşıyıcıdır. Konut ve ofis ızgarasının en yaygın kolon biçimidir.
Poligon kolon
Poligon kolon, altıgen, sekizgen veya düzensiz çokgen kesitli düşey taşıyıcıdır. Dairesel kolona yaklaşan, kalıp ve mimari geçiş kesitidir.
Duvar tipi kolon
Duvar tipi kolon, bir kenarı diğerine göre belirgin uzun, perdeye yaklaşan dikdörtgen kolondur. Perde uç elemanı ile karıştırılmamalıdır.
Kısa konsol
Kısa konsol, açıklığı yüksekliğine göre küçük, kesme ve diyagonal basıncın baskın olduğu konsol çıkıntıdır. Corbel ile aynı eleman ailesindedir.
Corbel
Corbel, kısa konsolun uluslararası adıdır. Kolon veya duvardan çıkan, kiriş veya prefabrik elemanı oturtan kesme ağırlıklı çıkıntıdır.
Gerber mesnet
Gerber mesnet, sürekli kirişte moment sıfırlamak için konulan, düşey kuvveti aktarıp momenti salan eklem mesnetidir. Gerber mafsalının mesnet adıdır.
Gerber kiriş
Gerber kiriş, açıklık içinde Gerber mesnet veya mafsal bulunan, moment sürekliliği bilinçli kesilmiş kiriştir. Sürekli kirişin eklemli özel hâlidir.
Gerber mafsal
Gerber mafsal, kiriş açıklığında moment aktarmayan, düşey kesmeyi geçiren iç eklemdir. Gerber kirişin tanımlayıcı detayıdır.
Sürekli kiriş
Sürekli kiriş, birden fazla açıklığı moment sürekliliğiyle geçen kiriştir. Mesnet momenti, açıklık momentini azaltır.
Basit kiriş
Basit kiriş, iki uçta basit mesnetli, tek açıklıklı, mesnet momenti almayan kiriştir. Açıklık momenti, sürekliden büyüktür.
Ankastre mesnet
Ankastre mesnet, dönme ve ötelenmeyi salmayan, moment ve kuvvet aktaran rijit uç mesnetidir. Sürekli kiriş ve çerçeve kolon başı bu modele yaklaşır.
Basit mesnet
Basit mesnet, düşey tepki veren, dönmeyi serbest bırakan uç mesnetidir. Moment aktarmaz; basit kirişin tanım mesnetidir.
Kayıcı mesnet
Kayıcı mesnet, bir doğrultuda ötelenmeye izin veren, diğer doğrultularda tepki üreten mesnettir. Isıl, oturma ve deprem yer değiştirmesini salar.
Neopren mesnet
Neopren mesnet, neopren elastomer katmanlarından oluşan, düşey yükü taşıyıp yatayda esneyen mesnet yastığıdır. Elastomer mesnet ailesinin yaygın ticari adıdır.
Elastomer mesnet
Elastomer mesnet, katmanlı kauçuk-çelik plakalı, düşeyde rijit yatayda esnek mesnet elemanıdır. Neopren mesnet bu ailenin yaygın üyesidir.
Kurşun çekirdekli izolatör
Kurşun çekirdekli izolatör, elastomer katmanların ortasında kurşun çekirdek bulunan taban izolasyon birimidir. LRB izolatör ile aynı elemandır.
Sürtünmeli sarkaç
Sürtünmeli sarkaç, eğri kayma yüzeyinde sürtünmeyle sönüm ve geometriyle geri çağırma üreten izolatör türüdür. FPS izolatör ile aynı ailededir.
LRB izolatör
LRB izolatör, lead rubber bearing kısaltmasıdır; kurşun çekirdekli elastomer taban izolatörüdür. Kurşun çekirdekli izolatör ile aynı birimdir.
FPS izolatör
FPS izolatör, friction pendulum system kısaltmasıdır; sürtünmeli sarkaç tipi taban izolatörüdür. Sürtünmeli sarkaç ile aynı ailededir.
Sıvı sönümleyici
Sıvı sönümleyici, viskoz akışkanın orifisten geçişiyle hız orantılı sönüm üreten cihazdır. Viskoz damper ile aynı eleman ailesindedir.
Viskoz damper
Viskoz damper, sıvı sönümleyicinin yaygın İngilizce-Türkçe adıdır. Hıza bağlı kuvvet üreterek deprem ve rüzgâr enerjisini yutar.
Buckling restrained brace
Buckling restrained brace, çekirdek çeliğin burkulmadan akmasını sağlayan kılıflı çaprazdır. BRB kısaltmasıyla anılır.
BRB
BRB, buckling restrained brace kısaltmasıdır; burkulması kısıtlı çelik çaprazdır. Çekme ve basınçta benzer akma eğrisi hedefler.
Chevron çapraz
Chevron çapraz, iki çaprazın kiriş ortasında V veya ters V oluşturacak biçimde birleştiği konsantrik çapraz düzenidir. Kirişte dengesiz düşey kuvvet doğurabilir.
Ters V çapraz
Ters V çapraz, çaprazların kiriş altına Λ biçiminde oturduğu chevron düzenidir. Üst V chevron’un tersidir.
Zipper çerçeve
Zipper çerçeve, chevron veya ters V çaprazların kirişindeki dengesiz düşey kuvveti katlar boyunca düşey zipper elemanıyla toplayan çelik çerçevedir. Dual sisteme yaklaşabilir.
Dual sistem
Dual sistem, yatay yükü hem moment çerçeveler hem perdeler paylaşacak şekilde kurgulanan taşıyıcı düzendir. Çerçeve sünekliği ile perdenin rijitliği birlikte kullanılır.
Prefabrik kolon-kiriş
Prefabrik kolon-kiriş, fabrikada üretilip şantiyede birleşen düşey ve yatay betonarme iskelet elemanlarıdır. Kalıp ve kür işi sahadan fabrikaya taşınır.
Filigran döşeme
Filigran döşeme, ince prekast plak üzerine yerinde dökülen betonla birlikte çalışan yarı prefabrik döşemedir. Predalles olarak da anılır.
Öngerilme
Öngerilme, betona hizmet öncesi bası vererek çekme gerilmelerini dengeleme ilkesidir. Tendon kuvveti, kesitin çatlama ve sehim davranışını değiştirir.
Öngerilmeli kiriş
Öngerilmeli kiriş, tendonlarla bası verilen, açıklığı klasik betonarmeye göre daha büyük tutulabilen eğilme elemanıdır. Prefabrik veya yerinde gerdirmeli olabilir.
Post-tension
Post-tension, beton sertleştikten sonra tendonların gerdirilip ankrajlandığı öngerilme yöntemidir. Kanal içi bağlı veya kılıflı serbest tendon kullanılır.
Unbonded tendon
Unbonded tendon, kılıf ve gresle betondan ayrılmış, yalnızca uç ankrajlarla kuvvet aktaran serbest öngerilme demetidir. Enjeksiyon yapılmaz.
Bonded tendon
Bonded tendon, kanal içinde gerdirildikten sonra harçla betona aderans kazandırılan öngerilme demetidir. Kuvvet, uç ankraj ve gövde sürtünmesiyle birlikte taşınır.
Tendon kaması
Tendon kaması, gerdirilmiş teli ankraj başlığında sıkıştırarak kuvveti kilitleyen kama parçasıdır. Telin kaymaması bu kilitlere bağlıdır.
Ankraj başlığı
Ankraj başlığı, tendon kuvvetini beton uç bölgesine yayan dökme veya talaşlı başlık elemanıdır. Kamalar bu başlıkta oturur.
Öngerilme kaybı
Öngerilme kaybı, jack kuvvetinden sonra betonda kalan etkin kuvveti düşüren ani ve zamana bağlı azalmaların toplamıdır. Hesap, etkin öngerilme üzerinden yürür.
Sürtünme kaybı
Sürtünme kaybı, tendonun kanal veya kılıf içinde gerdirilirken eğrilik ve Wobble etkisinden doğan kuvvet azalmasıdır. Jack’ten uzaklaştıkça etkin kuvvet düşer.
Çekme yatağı
Çekme yatağı, tendonların beton dökülmeden gerildiği, döküm ve aderans sonrası kesilen prefabrik öngerilme tezgâhıdır. Pre-tension bu yatakta üretilir.
Hollow core
Hollow core, boyuna boşluklu, genellikle öngerilmeli prefabrik döşeme plağıdır. Ağırlığı düşürür, açıklığı artırır.
TT plak
TT plak, iki gövdeli T kesitli prefabrik döşeme elemanıdır. Uzun açıklıklı çatı ve kat döşemesinde kullanılır.
Çift T plak
Çift T plak, iki düşey gövde ve geniş üst başlıktan oluşan prefabrik döşeme veya çatı elemanıdır. TT plak ile aynı kesit tipini adlandırır.
Prefabrik sandviç duvar
Prefabrik sandviç duvar, iki beton kabuk arasına yalıtım konmuş prekast cephe veya bölme panelidir. Taşıyıcı veya yalnızca giydirme olabilir.
3D panel
3D panel, iki hasır arasında ızgara ve yalıtım çekirdeği bulunan, iki yüzü püskürtme veya dökme betonla kaplanan duvar sistemidir. Hafif üç boyutlu kafes oluşturur.
ICF
ICF (Insulated Concrete Form), kalıcı köpük kalıplar arasına beton dökülerek duvar üreten yalıtımlı kalıp sistemidir. Kalıp, yalıtım olarak yerinde kalır.
ICF duvar
ICF duvar, yalıtımlı kalıcı kalıp içinde dökülmüş beton çekirdekli düşey taşıyıcı veya çevre duvarıdır. Kalınlık, çekirdek ve köpük toplamıdır.
Öngerilmeli beton
Öngerilmeli beton, içine yerleştirilen gerilmiş çelikle kalıcı bası kazandırılmış betondur. Çatlama yükü, aynı kesitli betonarmeden yüksektir.
Tendon
Tendon, öngerilmede kullanılan tel, halat veya çubuk demetidir. Kuvvet, bu çelik eleman üzerinden betona aktarılır.
Tendon kanalı
Tendon kanalı, yerinde gerdirmede halatın içinde gezdiği oluklu sac, plastik veya düz kılıf boşluğudur. Bonded sistemde enjeksiyon bu kanalı doldurur.
Gerdirme kuvveti
Gerdirme kuvveti, jack’in tendona uyguladığı, kayıplar düşülmeden önceki çekme kuvvetidir. Etkin öngerilme bu değerden küçüktür.
Elastik kısalma
Elastik kısalma, öngerilme basısının betonu anında kısaltmasıyla tendonda oluşan kuvvet kaybıdır. Aynı kesitteki diğer tendonlar da bu kısalmayı paylaşır.
Relaksasyon kaybı
Relaksasyon kaybı, sabit uzunluktaki tendonda gerilmenin zamanla düşmesidir. Çelik sınıfı ve başlangıç gerilme oranı bu kaybı belirler.
Prekast kolon
Prekast kolon, fabrikada dökülüp kür edildikten sonra şantiyede düşey eleman olarak yerleştirilen betonarme veya öngerilmeli kolondur.
Prekast kiriş
Prekast kiriş, fabrikada üretilen, mesnet dişleriyle kolona oturan yatay eğilme elemanıdır. Öngerilmeli veya adi betonarme olabilir.
Prekast birleşim
Prekast birleşim, fabrika elemanlarının şantiyede moment, kesme ve eksenel kuvvet aktardığı düğüm detayıdır. Islak veya kuru olabilir.
Islak birleşim
Islak birleşim, prekast eleman uçlarının yerinde dökülen beton veya harçla süreklilik kazandığı düğümdür. Donatı bindirmesi bu dökümde tamamlanır.
Kuru birleşim
Kuru birleşim, civata, kaynak, manşon veya kuru harç yastığıyla, yerinde beton dökülmeden kurulan prekast düğümdür. Montaj hızı yüksektir.
Grup kazık eğilmesi
Grup kazık eğilmesi, kazık grubunun yatay yük ve moment altında birlikte eğilmesidir. Tek kazık eğilmesinden etkileşim ve başlık rijitliğiyle ayrılır.

Ruhsat, imar & mimari

223 terim

Yapı ruhsatı
Yapı ruhsatı, bir yapının yasal olarak inşa edilebilmesi için belediyeden alınan resmi izindir. Mimari, statik ve diğer teknik projelerin onayını gerektirir.
İskân
İskân (yapı kullanma izni), tamamlanan yapının kullanıma uygun olduğuna dair resmi belgedir. Ruhsattan sonra, inşaat bitiminde alınır.
İmar durumu
İmar durumu, bir parselde ne tür ve ne ölçekte yapı yapılabileceğini gösteren resmi belgedir. Emsal, yükseklik ve çekme mesafelerini tanımlar.
Tadilat ruhsatı
Tadilat ruhsatı, mevcut yapıda taşıyıcı veya ruhsatlı projeyi değiştiren işler için alınan resmi izindir. İzinsiz tadilat yasal risk doğurur.
Emsal
Emsal (KAKS), parsel alanına göre inşa edilebilecek toplam inşaat alanını belirleyen imar katsayısıdır. Mimari projenin temel sınırıdır.
TAKS
TAKS (taban alanı kat sayısı), yapı tabanının parsel alanına oranıdır. Binanın zeminde kaplayabileceği azami alanı sınırlar.
Gabari
Gabari, yapıda izin verilen azami yükseklik veya kat sınırını ifade eden imar koşuludur. Cephe ve silueti doğrudan etkiler.
Vaziyet planı
Vaziyet planı, yapının parsele yerleşimini, çekme mesafelerini ve çevre ilişkilerini gösteren üst ölçekli yerleşim çizimidir.
Çekme mesafesi
Çekme mesafesi, yapının parsel sınırından, yoldan veya komşudan ne kadar içeride konumlanacağını belirleyen imar mesafesidir.
Parsel
Parsel, kadastroda sınırları tanımlanmış yapılaşmaya konu arsa birimidir. İmar hakları parsel üzerinden hesaplanır.
Mimari proje
Mimari proje, yapının işlev, mekân ve görünümünü tanımlayan resmi tasarım setidir. Plan, kesit, cephe ve yerleşim çizimlerini kapsar.
Rölöve
Rölöve, mevcut bir yapının yerinde ölçülerek çizilmiş halihazır durum projesidir. Tadilat, güçlendirme ve performans analizi için temel girdidir.
Yapı denetim
Yapı denetim, ruhsatlı inşaatların proje ve yönetmeliklere uygunluğunu kontrol eden zorunlu denetim sürecidir. Kalite ve güvenlik için kritiktir.
KAKS
KAKS (Kat Alanları Katsayısı), parselde inşa edilebilecek toplam inşaat alanının arsa alanına oranıdır. İmar planında yapılaşma yoğunluğunu belirler.
Net alan
Net alan, bir bağımsız bölümün duvarlar hariç kullanılabilir iç yüzey alanıdır. Tapu, satış ve kira sözleşmelerinde referans alınır.
Brüt alan
Brüt alan, bağımsız bölümün iç ve dış duvarları dahil toplam zemin alanıdır. Ortak alan payları hariç bölüm sınırını ifade eder.
Bağımsız bölüm
Bağımsız bölüm, tapuda ayrı numaralandırılmış, kendi girişi veya kullanım hakkı olan yapı birimidir. Daire, dükkan veya depo olabilir.
Kat irtifakı
Kat irtifakı, henüz tamamlanmamış veya iskan almamış yapılarda bağımsız bölümler üzerinde kurulan tapu hakkıdır. Satış öncesi dönemde kullanılır.
Kat mülkiyeti
Kat mülkiyeti, tamamlanmış yapılarda bağımsız bölümlerin tapuda ayrı mülk olarak tescil edildiği mülkiyet sistemidir.
İmar planı
İmar planı, bir bölgenin yapılaşma koşullarını, kullanım karakterini ve yapı yoğunluğunu belirleyen resmi plan belgesidir.
Nazım plan
Nazım imar planı, bir bölgenin üst ölçekli yapılaşma ilkelerini ve kullanım kararlarını belirleyen imar planı aşamasıdır.
Uygulama imarı
Uygulama imar planı, parsel bazında yapılaşma koşullarını, yol kotlarını ve plan notlarını detaylandıran imar planıdır.
Plan notu
Plan notu, uygulama imar planına eklenen ve parsel veya bölgeye özel yapılaşma kurallarını açıklayan metin ve tablolardır.
Yol kotu
Yol kotu, parselin cephe aldığı yolun referans kotudur. Zemin kat taban kotu ve bina yüksekliği hesabında esas alınır.
Tabii zemin
Tabii zemin, parselde inşaat öncesi mevcut arazi yüzey kotudur. Dolgu, kazı ve temel derinliği hesabında referans alınır.
Teras çatı
Teras çatı, eğimsiz veya hafif eğimli, üzerinde yürünebilen veya teknik alan barındıran düz çatı tipidir.
Eğimli çatı
Eğimli çatı, yağmur ve kar suyunu hızlı tahliye eden, eğimli örtü sistemine sahip çatı tipidir.
Mansard
Mansard, eğimli çatı yüzeyinde oluşturulan, eğim kırılarak iç mekân hacmi kazandıran çatı katı çözümüdür.
Çatı arası
Çatı arası, eğimli çatı örtüsü ile tavan arasında kalan havalandırılan veya yalıtımlı boşluktur.
Balkon
Balkon, yapının dış cephesinden çıkıntı yapan, genellikle korkuluklu açık veya yarı açık kullanım alanıdır.
Cumba
Cumba, cepheden veya çatıdan çıkıntı yapan, pencere veya oturma alanı oluşturan mimari çıkıntıdır.
Çıkış çatı
Çıkış çatı, giriş, balkon veya teras gibi alanların üzerinde koruma sağlayan küçük örtü elemanıdır.
Parapet
Parapet, teras, balkon ve çatı kenarlarında düşmeyi önleyen korkuluk veya duvar üstü bordürüdür.
Otopark yönetmeliği
Otopark yönetmeliği, yapılarda zorunlu araç park yeri sayısı, ölçüleri ve erişim koşullarını belirleyen mevzuattır.
Yangın yönetmeliği
Yangın yönetmeliği, binalarda yangından korunma, tahliye ve söndürme sistemlerine ilişkin zorunlu kuralları belirler.
Acil çıkış
Acil çıkış, yangın veya acil durumlarda güvenli tahliye için ayrılmış kapı, koridor ve merdiven yollarıdır.
Yangın merdiveni
Yangın merdiveni, yangında duman ve alevden korunmuş, güvenli tahliye sağlayan özel merdiven sistemidir.
Engelli erişimi
Engelli erişimi, hareket ve algı kısıtlılığı olan bireylerin yapıya ve hizmetlere eşit erişimini sağlayan tasarım kurallarıdır.
Asansör
Asansör, çok katlı yapılarda dikey ulaşım sağlayan, yönetmeliklere tabi mekanik taşıma sistemidir.
Doğrama
Doğrama, yapı açıklıklarına takılan pencere ve kapı sistemlerinin taşıyıcı çerçeve ve cam bütünüdür.
Isı cam
Isı cam, iki veya üç cam arasında hava veya gaz dolgulu, ısı yalıtımlı cam birimidir.
Cephe kaplama
Cephe kaplama, dış duvar yüzeyini koruyan ve estetik görünüm sağlayan malzeme ve sistem uygulamasıdır.
Mantolama cephe
Mantolama cephe, dış duvara ısı yalıtım levhası ve son kat kaplama uygulanan cephe ısı yalıtım sistemidir.
Kamulaştırma
Kamulaştırma, kamu yararı için özel mülkiyet arazinin veya yapının idare tarafından bedeli karşılığı alınmasıdır. Yol, kanal ve altyapı projelerinde gündeme gelir.
İmar affı
İmar affı, belirli dönemlerde yasal olmayan veya ruhsatsız yapıların kayıt altına alınması için çıkarılan geçici düzenlemedir. Koşullar kanunla sınırlıdır.
Yapı ruhsatı
Yapı ruhsatı, parselde inşaata yasal olarak başlanabilmesi için ilgili idareden verilen yapı iznidir. Onaylı mimari, statik ve tesisat projelerine dayanır.
Yapı kullanma izni
Yapı kullanma izni, tamamlanan yapının onaylı projeye ve mevzuata uygun bitirildiğini belgelemek için verilen kullanma belgesidir. Halk arasında iskân olarak anılır.
Yapı sınıfı
Yapı sınıfı, binanın büyüklük, yükseklik ve kullanımına göre imar ile denetim mevzuatında yer aldığı gruptur. Proje kapsamı ve denetim yükümlülüğünü etkiler.
Yapı yüksekliği
Yapı yüksekliği, taban kotundan yapının yönetmelikte tanımlanan en üst noktasına kadar ölçülen düşey mesafedir. Gabari ve kat adedini sınırlar.
Taban kotu
Taban kotu, yapı yüksekliği ve bodrum-zemin ilişkisinin ölçüldüğü resmi referans yükseltidir. Genellikle yol veya tabii zemin kotuna bağlanır.
±0.00 kotu
±0.00 kotu, mimari ve statik paftalarda tüm düşey ölçülerin bağlandığı proje sıfır düzlemidir. Genellikle bitmiş zemin kat döşemesi veya tanımlı bir referans yüzeydir.
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, imar planı bulunan alanlarda yapılaşma ölçü ve usullerini düzenleyen genel yönetmeliktir. Emsal, TAKS, çekme ve kat tanımlarının ortak dayanağıdır.
İmar Kanunu (3194)
3194 sayılı İmar Kanunu, planlama, parselasyon, ruhsat ve yapı denetimine ilişkin temel yasa metnidir. İmar düzeninin üst çerçevesini kurar.
Kentsel dönüşüm
Kentsel dönüşüm, afet riski altındaki yapı ve alanların 6306 sayılı Kanun çerçevesinde yenilenmesi veya güçlendirilmesidir. Amaç, can güvenliği ve sağlıklı yerleşimdir.
Riskli yapı
Riskli yapı, 6306 sayılı Kanun uyarınca ekonomik ömrünü tamamlamış veya yıkılma-ağır hasar riski taşıdığı tespit edilen yapıdır. Tespit, lisanslı kuruluş raporuna dayanır.
Riskli alan
Riskli alan, zemin veya yapı stoku bakımından afet riski taşıdığı resmi kararla ilan edilen bölgedir. Tek yapı tespitinden farklı, alansal bir karardır.
Rezerv yapı alanı
Rezerv yapı alanı, 6306 kapsamında yeni yerleşim veya dönüşüm uygulaması için belirlenen, üzerinde yapılaşma öngörülen alandır. Riskli alanın ‘yedek yerleşim’ karşılığıdır.
6306 sayılı Kanun
6306 sayılı Kanun, afet riski altındaki alanlar ile riskli yapıların dönüştürülmesini düzenleyen yasadır. Kentsel dönüşümün temel dayanağıdır.
Kira yardımı
Kira yardımı, 6306 sayılı Kanun uygulamasında tahliye edilen malik veya kiracıya belirli süre ödenen nakdi destektir. Dönüşüm sürecinin sosyal aracıdır.
Yapı kayıt belgesi
Yapı kayıt belgesi, imar barışı döneminde ruhsatsız veya ruhsat-ekine aykırı yapılar için düzenlenen kayıt belgesidir. Ruhsat veya iskân yerine geçmez.
Ruhsatsız yapı
Ruhsatsız yapı, yasal yapı ruhsatı alınmadan inşa edilen veya ruhsatı hükümsüz kalmış yapıdır. İdari durdurma ve yıkım yaptırımına açıktır.
Yapı tatil tutanağı
Yapı tatil tutanağı, ruhsatsız veya ruhsata aykırı inşaatın durdurulduğunu belgelemek için idarece düzenlenen resmi tutanaktır. Şantiye mühürlenir.
İmar kirliliği
İmar kirliliği, ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılaşmanın çevre ve imar düzenini bozan, cezai sorumluluk doğurabilen halidir. Yalnızca idari para cezası değildir.
İlave inşaat
İlave inşaat, mevcut ruhsatlı yapıya alan veya hacim ekleyen yeni imalattır. Tadilat ruhsatı ve güncel statik değerlendirme ister.
Kat ilavesi
Kat ilavesi, mevcut binaya bir veya daha fazla kat eklenmesidir. Hem imar hakkı hem taşıyıcı sistem kapasitesi birlikte yeterlilik ister.
İfraz
İfraz, bir parselin tapuda birden fazla parsele bölünmesidir. İmar planındaki asgari parsel büyüklüğü ve cephe koşullarına bağlıdır.
Tevhit
Tevhit, bitişik veya belirli koşulları sağlayan birden fazla parselin tek parselde birleştirilmesidir. Daha büyük yapılaşma hakkı veya tek blok tasarımı için kullanılır.
Terk işlemi
Terk işlemi, parselin bir kısmının yol, yeşil alan veya kamu hizmeti için tapudan kamuya bırakılmasıdır. Kalan parsel üzerinden yapılaşma yürür.
Parselasyon
Parselasyon, imar planının araziye uygulanarak yeni ada ve parsellerin oluşturulmasıdır. Düzenleme ortaklık payı ve terkler bu işlemde doğar.
İrtifak hakkı
İrtifak hakkı, bir taşınmaz üzerinde başkasının yararlanmasına izin veren sınırlı ayni haktır. Geçit, geçiş, tesisat veya kat irtifakı biçiminde görülür.
Geçit hakkı
Geçit hakkı, yola cephesi olmayan veya yeterli erişimi bulunmayan parsel lehine komşu taşınmaz üzerinden geçiş sağlayan irtifaktır. Vaziyet ve yangın yaklaşımı buna göre kurulur.
Komşu muvafakati
Komşu muvafakati, yönetmeliğin veya plan notunun öngördüğü durumlarda bitişik malikin yazılı onayını ifade eder. Çekme, pencere, çıkma ve ortak duvar işlerinde istenir.
e-İmar
e-İmar, imar planı, plan notu ve parsel yapılaşma verilerinin elektronik ortamda sunulduğu belediye bilgi sistemidir. Ön etüt ve ruhsat hazırlığının ilk kaynağıdır.
e-Ruhsat
e-Ruhsat, yapı ruhsatı ve eki projelerin elektronik imza ile yüklendiği ulusal başvuru sistemidir. Belediye ve yapı denetim incelemesi bu kanal üzerinden yürür.
Ruhsat harcı
Ruhsat harcı, yapı ruhsatı verilirken inşaat alanı, sınıf ve belediye tarifesine göre tahakkuk eden idari ücrettir. Yapı denetim ücretinden ayrıdır.
İskân harcı
İskân harcı, yapı kullanma izni düzenlenirken tahakkuk eden belediye ücretidir. Ruhsat harcının kullanma izni aşamasındaki karşılığıdır.
Cins değişikliği
Cins değişikliği, tapu kütüğündeki taşınmaz niteliğinin arsa, bina veya bağımsız bölüm olarak güncellenmesidir. İskân ve harita belgelerine dayanır.
Tapu kaydı
Tapu kaydı, taşınmazın malik, pay, nitelik ve şerhlerini gösteren resmi sicil kaydıdır. Ruhsat ve proje müellifliği tapu malikiyle eşleşmek zorundadır.
Arsa payı
Arsa payı, kat mülkiyetinde her bağımsız bölümün ana taşınmaz üzerindeki mülkiyet kesridir. Ortak gider, oy hakkı ve dönüşüm kararını belirler.
Kat malikleri kurulu
Kat malikleri kurulu, kat mülkiyetindeki bağımsız bölüm maliklerinin karar organıdır. Güçlendirme, tadilat ve ortak yer işleri bu kurulun nisabıyla yürür.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu
634 sayılı Kanun, bağımsız bölüm, ortak yer, arsa payı ve kat malikleri kurulunu düzenleyen yasadır. Apartman ve site yönetiminin hukuki omurgasıdır.
Sığınak
Sığınak, savaş ve afet halinde korunma amacıyla düzenlenen, yönetmelikteki alan ve donatı koşullarını sağlayan kapalı hacimdir. Çoğunlukla bodrumda yer alır.
Sığınak yönetmeliği
Sığınak yönetmeliği, sığınakların yer, alan, yapısal ve tesisat koşullarını belirleyen resmi düzenlemedir. Ruhsat incelemesinde ayrı bir uygunluk süzgecidir.
Sığınak alanı
Sığınak alanı, yönetmeliğe göre hesaplanan ve sığınak mahallinde sağlanması gereken net kullanma alanıdır. Kişi veya bağımsız bölüm hesabına bağlanır.
Harita aplikasyon
Harita aplikasyon, onaylı vaziyet ve tapu geometrisinin arazide kazık ve koordinatla işaretlenmesidir. Temel çukurundan önce parsel ve yapı oturumunu yerleştirir.
Zemin etüdü raporu
Zemin etüdü raporu, parsel zeminini sondaj, laboratuvar ve jeofizik verilerle tanımlayan resmi-teknik belgedir. Temel tipi ve TBDY zemin parametrelerini verir.
Yapı denetim sözleşmesi
Yapı denetim sözleşmesi, 4708 sayılı Kanun kapsamında yapı sahibi ile lisanslı denetim kuruluşu arasında imzalanan hizmet sözleşmesidir. Ruhsatın ön şartıdır.
Mekanik ruhsat projesi
Mekanik ruhsat projesi, ısıtma, soğutma, havalandırma, sıhhi tesisat ve yangın mekanik sistemlerinin ruhsat eki pafta ve hesap setidir. Mimari mahallerle koordinelidir.
Elektrik ruhsat projesi
Elektrik ruhsat projesi, kuvvetli-zayıf akım, aydınlatma, topraklama ve yangın elektrik sistemlerinin ruhsat eki projesidir. Dağıtım ve güvenlik kurallarına göre çizilir.
Yangın proje onayı
Yangın proje onayı, kaçış, kompartıman, algılama ve söndürme kurgusunun Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e uygun bulunduğuna dair idari veya itfaiye onaydır.
Ön çekme mesafesi
Ön çekme mesafesi, yapının yol veya ön parsel sınırından içeri çekilmek zorunda olduğu yatay mesafedir. Ön bahçe derinliğini ve yapı yaklaşma hattını belirler.
Yan çekme mesafesi
Yan çekme mesafesi, yapının komşu yan sınırından bırakılması gereken yatay mesafedir. Ayrık ve blok nizamda yan bahçeyi kurar.
Arka çekme mesafesi
Arka çekme mesafesi, yapının arka parsel sınırından içeri çekildiği yatay mesafedir. Arka bahçe ve servis hacimlerinin yerini sınırlar.
Ön bahçe
Ön bahçe, yol cephesi ile yapı yaklaşma sınırı arasında kalan, imar hükmüyle yapılaşmaya kapatılan bahçe şerididir. Ön çekme mesafesinin mekânsal karşılığıdır.
Yan bahçe
Yan bahçe, yapının yan çekme mesafesi içinde kalan, komşu sınıra kadar uzanan açık bahçe dilimidir. Ayrık nizamda yan cephe boşluğunu tarif eder.
Arka bahçe
Arka bahçe, yapının arka çekme mesafesi ile arka parsel sınırı arasında kalan açık alandır. Servis, yeşil alan ve sınırlı eklenti tartışmalarının odağıdır.
Bahçe duvarı
Bahçe duvarı, parsel sınırında veya bahçe içinde yükselen, yapı kütlesinden ayrı sınır elemanıdır. Yüksekliği ve malzemesi imar ile cephe hükümlerine bağlıdır.
Yapı yaklaşma sınırı
Yapı yaklaşma sınırı, parselde binanın ötesine geçemeyeceği imar hattıdır. Ön, yan ve arka çekmelerin birleşimiyle çizilir.
Komşu sınırı
Komşu sınırı, parselin bitişik tapu parselleriyle paylaştığı yasal mülkiyet hattıdır. Yan ve arka çekmelerin ölçü başlangıcıdır.
Yol cephesi
Yol cephesi, parselin kadastral veya imar yoluna bakan kenarı ve bu kenardaki yapı yüzüdür. Ön çekme, giriş ve vitrin düzeni bu cepheden okunur.
Taban alanı
Taban alanı, yapının zemin kat düzeyindeki oturumunun, imar hesabına esas kapalı izdüşümüdür. TAKS, bu alanın parsel alanına oranıdır.
Katlar alanı
Katlar alanı, emsale esas katların brüt alanlarının toplamıdır. KAKS (emsal) bu toplamın parsel alanına bölünmesiyle bulunur.
İnşaat alanı
İnşaat alanı, yapının ruhsat, harç ve bazı teknik hesaplarda kullanılan toplam kapalı inşa büyüklüğüdür. Emsal alanıyla her zaman özdeş değildir.
Ortak alan
Ortak alan, kat mülkiyetinde bağımsız bölümlere özgülenmeyen, tüm maliklerin ortak kullanımındaki hacim ve arazidir. Merdiven, sığınak, tesisat ve bahçe bu gruba girer.
Emsal harici alan
Emsal harici alan, katlar alanı hesabına dâhil edilmeyen, yönetmelik veya plan notuyla emsalden düşülen hacimdir. Sığınak, belirli otopark ve teknik hacimler bu gruba girebilir.
Emsal dâhil alan
Emsal dâhil alan, KAKS hesabına giren kat ve hacimlerin toplamıdır. Konut, ofis ve kapatılmış ıslak hacimler kural olarak bu gruptadır.
Balkon alanı
Balkon alanı, döşemeden dışarı taşan açık veya yarı açık yaşam çıkmasının metrajıdır. Emsal ve taban alanı hesabında açık-kapalı ayrımı esastır.
Teras alanı
Teras alanı, döşeme üstü açık gezilebilir yüzeyin imar ve mimari metrajıdır. Çatı terası, ara teras ve zemin terası aynı ad altında farklı hükümlere bağlanır.
Bodrum alanı
Bodrum alanı, taban kotunun altında kalan katın brüt kapalı metrajıdır. Emsale dâhil olup olmadığı, doğal zemin üstü yüksekliğine ve kullanımına bağlıdır.
Eklenti
Eklenti, bağımsız bölüme özgülenen veya ana yapıya sonradan eklenen, asıl kullanıma bağlı kapalı ya da açık ek hacimdir. Depo, kömürlük ve bazı müştemilatlar bu tanıma girer.
Eklenti ruhsatı
Eklenti ruhsatı, mevcut ruhsatlı yapıya bağlı yeni hacmin yasal inşası için verilen ruhsat türüdür. Tadilat ruhsatının eklenti odaklı biçimidir.
Köşk
Köşk, imar dilinde parsel bahçesinde ana yapıdan ayrı duran, sınırlı büyüklükte bağımsız veya yarı bağımsız küçük yapıdır. Müştemilat ve eklentiden ayrı bir yapı tipi olarak geçer.
Müştemilat
Müştemilat, ana yapının kullanımını tamamlayan, konut veya işyeri niteliği taşımayan ek yapı veya hacimdir. Kömürlük, depo, bekçi kulübesi bu gruba girer.
Müştemilat alanı
Müştemilat alanı, müştemilat niteliğindeki hacimlerin brüt metrajıdır. Emsal cetvelinde ayrı satırda tutulur ve üst sınırı plan hükmüne bağlıdır.
Bekçi kulübesi
Bekçi kulübesi, parsel girişi veya site sınırında güvenlik personeli için ayrılan küçük müştemilat hacmidir. Sürekli konut olarak kullanılamaz.
Kapıcı dairesi
Kapıcı dairesi, yapıda görevli kapıcı veya site personeli için ayrılan, çoğu kez bodrum veya zemin katta duran konut niteliğindeki birimdir. Ortak yer veya bağımsız bölüm olarak tapuya işlenebilir.
Kalorifer dairesi
Kalorifer dairesi, kazan, brülör ve ısıtma kolektörlerinin yer aldığı teknik hacimdir. Isı merkezi ile aynı işlev ailesindedir; ölçek ve yakıt türüne göre adlandırılır.
Trafo yeri
Trafo yeri, elektrik dağıtım şirketi veya yapı ihtiyacı için parselde ayrılan transformatör oturum alanıdır. Bina içi trafo odasından ayrı, çoğu kez açık veya yarı açık bir yer tahsisidir.
Sığınak girişi
Sığınak girişi, sığınak hacmine kontrollü erişimi sağlayan, sızdırmaz kapı ve geçiş holünden oluşan eşiktir. Normal kat holünden ayrı bir giriş düzenidir.
Sığınak sızdırmaz kapı
Sığınak sızdırmaz kapı, sığınak hacmini dış ortam ve komşu mahallerden hava ve sızıntıya karşı kapatan özel kapıdır. Yangın EI kapısından ayrı bir üründür.
Sığınak havalandırma
Sığınak havalandırma, sığınak hacmine filtrelenmiş taze hava sağlayan ve kirli havayı atan mekanik düzendir. Normal kat iklimlendirmesinden ayrı bir sistemdir.
Sığınak tuvaleti
Sığınak tuvaleti, sığınak kullanıcı sayısı ve kullanım süresi için sığınak hacmi içinde ayrılan ıslak hacimdir. Kat tuvaletinin sığınağa açılması bu tanımı karşılamaz.
Sığınak filtre odası
Sığınak filtre odası, dış havanın sığınak hacmine girmeden önce süzüldüğü, filtre ve vana ekipmanının durduğu servis odasıdır. Kirli taraf ile temiz tarafı ayırır.
Sığınak acil çıkışı
Sığınak acil çıkışı, sığınak hacminden ana girişten bağımsız ikinci bir tahliye yoludur. Kapak, rampa veya merdivenle korunaklı dışarıya bağlanır.
Açık otopark
Açık otopark, en az bir kenarı dış havaya sürekli açık, üstü açık veya kısmen örtülü araç park alanıdır. Kapalı otoparkın yangın ve havalandırma yükünü taşımaz.
Kapalı otopark
Kapalı otopark, dışarıya sürekli açık kenarı olmayan, üstü ve yanları kapatılmış araç park hacmidir. Yangın, duman ve havalandırma şartları açık otoparktan ağırdır.
Mekanik otopark
Mekanik otopark, aracın asansör, palet veya istif makinesiyle park edildiği, sürücünün hücreye girmediği park sistemidir. Klasik manevra alanı yerine makine gabarisi esastır.
Otopark emsal muafiyeti
Otopark emsal muafiyeti, belirli koşulları sağlayan otopark hacminin katlar alanı hesabına dâhil edilmemesidir. Muafiyet, otoparkı sınırsız büyütme hakkı değildir.
Ziyaretçi otoparkı
Ziyaretçi otoparkı, bağımsız bölüm malikine özgülenmeyen, kısa süreli misafir ve müşteri parkı için ayrılan hücrelerdir. Zorunlu otopark sayısının ayrı bir dilimidir.
Engelli otoparkı
Engelli otoparkı, erişilebilirlik ölçü ve işaretleriyle ayrılmış, girişe yakın genişletilmiş park hücresidir. Standart hücreden en, rampa ve düşey boşlukla ayrılır.
Bisiklet parkı
Bisiklet parkı, bisikletlerin kilitlenebilir ve erişilebilir biçimde bırakıldığı, otopark programının iki tekerlekli dilimidir. Araç hücresi yerine geçmez.
Bodrum otopark
Bodrum otopark, taban kotunun altındaki katta çözülen kapalı veya yarı kapalı araç parkıdır. Rampa, havalandırma ve yangın zonu bu katın belirlenecekleridir.
Zemin üstü otopark
Zemin üstü otopark, taban kotunun üzerinde, açık veya kapalı çözülen araç parkıdır. Bodrum otoparkın kot ve su basmanı yükünü taşımaz.
Otopark sayısı
Otopark sayısı, yapıdaki kullanım ve bağımsız bölüm adedine göre sağlanması gereken asgari park hücresi adedidir. Normdan türetilir, vaziyette sayılır.
Otopark normu
Otopark normu, kullanım türüne göre asgari park adedini ve bazı geometri esaslarını veren kural setidir. Otopark yönetmeliği ile plan notunun ortak dilidir.
Motosiklet otoparkı
Motosiklet otoparkı, iki tekerlekli motorlu araçlar için ayrılmış, otomobil hücresinden dar park dilimidir. Bisiklet parkı ile aynı ölçü ailesinde değildir.
Yük indirme alanı
Yük indirme alanı, ticari veya servis araçlarının yük alıp vermesi için ayrılan, park hücresi sayılmayan servis cebidir. Manevra ve yaya çakışması ayrıca denetlenir.
İkiz villa
İkiz villa, ortak bir duvarla bitişik iki müstakil konutun oluşturduğu yapı tipidir. Sıra evden iki birimle, apartmandan bağımsız bahçe ve girişle ayrılır.
Sıra ev
Sıra ev, aynı hatta bitişik nizamda yan yana dizilmiş, her biri bağımsız girişli konut dizisidir. İkiz villadan birim sayısı ve imar nizamıyla ayrılır.
Rezidans
Rezidans, yüksek donanımlı ortak hacimleri olan, çoğu kez güvenlikli ve hizmetli çok katlı konut yapısıdır. İmar ve ruhsatta apartman veya konut bloğu olarak işlenir.
Çatı dubleksi
Çatı dubleksi, son kat daire ile çatı katı veya teras altı hacmin iç merdivenle birleştiği konut birimidir. Emsal ve gabari istisnası plan notuna bağlıdır.
Bahçe katı
Bahçe katı, tabii zemin veya bahçe kotuna yakın, çoğu kez bodrum üstü veya alçak zemin niteliğindeki kattır. Emsal ve ışıklanma kuralı kotuna göre değişir.
Yüksek zemin
Yüksek zemin, yol veya tabii zeminden belirli bir kot farkıyla yükseltilmiş zemin düzlemidir. Yüksek zemin katının dayandığı kottur.
Yüksek zemin katı
Yüksek zemin katı, yükseltilmiş zemin kotunda yer alan, altı kısmen açık veya kapalı olabilen kattır. Zemin kat ve bahçe katından kot tanımıyla ayrılır.
Yola terk
Yola terk, parselin imar planındaki yol lejantına düşen kısmının kamuya bırakılmasıdır. Ruhsat öncesi tapu ve aplikasyonla işlenir.
Yeşil alan terki
Yeşil alan terki, parselin imar planındaki park, çocuk bahçesi veya yeşil alan lejantına düşen kısmının kamuya bırakılmasıdır.
Düzenleme ortaklık payı (DOP)
Düzenleme ortaklık payı, imar uygulamasında yol, yeşil alan ve kamu hizmet alanları için parsellerden alınan ortaklık payıdır. 3194 sayılı İmar Kanunu’ndaki parselasyon düzeninin parçasıdır.
Kamu ortaklık payı (KOP)
Kamu ortaklık payı, imar uygulamasında okul, sağlık ve benzeri kamu yapı adaları için ayrılan, DOP’tan ayrı tutulan paydır. Uygulama ve kapsam, yürürlükteki mevzuat ile plan kararına bağlıdır.
DOP oranı
DOP oranı, düzenleme ortaklık payının düzenleme sahasındaki arsa alanına yüzde olarak yansıyan kesintisidir. Üst sınır ve kapsam, yürürlükteki imar mevzuatında yazılıdır.
KOP oranı
KOP oranı, kamu ortaklık payının düzenleme sahasında arsa alanına yüzde olarak yansıyan kesintisidir. DOP oranından ayrı bir cetvel kalemi olabilir.
Önalım hakkı
Önalım hakkı, paylı mülkiyette bir payın üçüncü kişiye satışında diğer paydaşların o payı öncelikle satın alma hakkıdır. Türk Medeni Kanunu’ndaki yasal önalım (şufa) bu çerçevenin temelidir.
Şufa hakkı
Şufa hakkı, paylı taşınmazda bir payın üçüncü kişiye satılması halinde diğer paydaşın aynı koşullarla öncelikli satın alma hakkıdır. Medeni hukukta önalım hakkı ile aynı kurumu karşılar.
İntifa hakkı
İntifa hakkı, malikine ait olmayan bir taşınmazı kullanma ve semerelerinden yararlanma yetkisi veren sınırlı ayni haktır. Çıplak mülkiyet başkasında kalır.
Sükna hakkı
Sükna hakkı, bir binada veya bağımsız bölümde oturma yetkisi veren, başkasına devri kural olarak sınırlı ayni haktır. İntifanın daha dar, konuta özgü biçimidir.
Meri
Meri, hukuk ve imar dilinde yürürlükte olan, o anda geçerli bulunan kural veya plan durumunu anlatır. Eski, askıdaki veya ilga edilmiş metnin karşıtıdır.
Kadastro
Kadastro, taşınmazların sınır, alan, cins ve malik bilgilerinin harita ve sicile bağlanarak devletçe tespit edilmesidir. Tapu düzeninin mekânsal omurgasıdır.
Kadastro tespiti
Kadastro tespiti, bir taşınmazın ilk tescile esas sınır, yüzölçüm, cins ve zilyetlik–mülkiyet durumunun yerinde ve belgelerle belirlenmesidir. İtiraz ve kati tescil bu tespitten sonra yürür.
Tapu senedi
Tapu senedi, tapu müdürlüğünün malike verdiği, taşınmazın kütük kaydını özetleyen resmi belgedir. Asıl ispat aracı kütük kaydıdır; senet onun çıktısıdır.
Hisse
Hisse, bir taşınmaz üzerindeki paylı mülkiyet payını, yani malikin bütün içindeki ortaklık dilimini ifade eder. Bağımsız bölüm mülkiyetinden farklıdır.
Hisse payı
Hisse payı, paylı mülkiyette her malike düşen kesir veya orandır. Oy, gider ve satış bedeli bu kesir üzerinden hesaplanır.
İştirak halinde mülkiyet
İştirak halinde mülkiyet, payların henüz ayrılmadığı elbirliği mülkiyetidir. Malikler payda değil, birlikte maliktir; tasarruf kural olarak oybirliği ister.
İzale-i şüyu
İzale-i şüyu, paylı veya elbirliği mülkiyette ortaklığın giderilmesi, yani şüyuun sona erdirilmesidir. Aynen taksim veya satış yoluyla tapu tekilleşir.
Yönetim planı
Yönetim planı, kat mülkiyetinde ana taşınmazın yönetim, kullanma ve ortak gider esaslarını yazan, tapuya bağlanan belgedir. 634 sayılı Kanun’un emredici hükümlerini ortadan kaldırmaz.
Site aidatı
Site aidatı, ana taşınmazın ortak işletme ve bakım giderlerini karşılamak üzere maliklerden periyodik alınan paydır. Arsa payı veya yönetim planındaki anahtara göre bölüşülür.
Ortak gider
Ortak gider, kat mülkiyetinde ana taşınmazın ortak yer, tesis ve yönetimine ait harcamadır. Isıtma, asansör, sigorta, bakım ve benzeri kalemler bu başlığa girer.
Karar defteri
Karar defteri, kat malikleri kurulu ve yönetici kararlarının usulüne uygun işlendiği resmi defterdir. Tadilat, güçlendirme ve ortak yer işlerinde idare bu kaydı arayabilir.
Malik çoğunluğu
Malik çoğunluğu, kat mülkiyeti ve kentsel dönüşümde kararın geçerli sayılması için aranan sayı ve/veya arsa payı eşiğidir. İşin niteliğine göre salt veya nitelikli olabilir.
2/3 çoğunluk
2/3 çoğunluk, özellikle 6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapı kararlarında aranan, arsa payının üçte ikisini aşan nitelikli malik eşiğidir. Salt çoğunluktan ağırdır.
Lisanslı kuruluş
Lisanslı kuruluş, 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespitini yapmaya yetkili, bakanlıkça lisanslı tüzel kişidir. Yapı denetim kuruluşu ile aynı sıfat değildir.
Riskli yapı tespit raporu
Riskli yapı tespit raporu, lisanslı kuruluşun 6306 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik esaslarıyla binanın riskli olup olmadığını belgelendirdiği teknik rapordur. Kabulü tapu şerhine yol açabilir.
Tapu şerhi
Tapu şerhi, taşınmaz kütüğüne işlenen, üçüncü kişileri bağlayan kısıt, hak veya bildirim kaydıdır. İpotek, irtifak, 6306 riskli yapı ve satış vaadi bu yolla görünür.
Tebligat
Tebligat, idari veya yargısal bir işlemin ilgiliye 7201 sayılı Tebligat Kanunu usulüyle resmi bildirilmesidir. Süreler kural olarak tebliğ tarihinde işlemeye başlar.
İtiraz süresi
İtiraz süresi, tebliğ edilen idari işleme karşı ilgili kişinin kanunda veya yönetmelikte tanınan başvuru dilimidir. Süre geçince işlem kural olarak kesinleşir.
Yıkım ruhsatı
Yıkım ruhsatı, mevcut yapının kontrollü olarak kaldırılması için ilgili idareden alınan izindir. Yeni yapı ruhsatının yerine geçmez; ayrı bir işlemdir.
Moloz
Moloz, yıkım ve inşaattan çıkan, geri kazanılabilir veya dökülecek yapı ve yıkıntı atığıdır. Hafriyat toprağından ayrı sınıflanır.
Asbest söküm
Asbest söküm, yapındaki asbest içeren malzemelerin yetkili ekiplerce, maruziyeti sınırlayacak biçimde sökülmesi ve bertarafıdır. Sıradan yıkım kalemi değildir.
Asbest envanteri
Asbest envanteri, yıkım veya tadilat öncesi yapıdaki asbestli malzeme türü, yeri ve miktarının tespit edildiği belgedir. Söküm planının dayanağıdır.
Kadastral pafta
Kadastral pafta, ada ve parsellerin sınır, numara ve yüzölçümünün çizildiği resmi kadastro harita yaprağıdır. İmar paftası ile aynı levha değildir.
Cins tashihi
Cins tashihi, tapu kütüğündeki taşınmaz niteliğinin hatalı veya eksik yazılmış kısmının düzeltilmesidir. Yeni yapıya bağlı cins değişikliğinden ayrı bir sicil işlemidir.
İrtifak tesisi
İrtifak tesisi, bir taşınmaz lehine veya kişi lehine sınırlı ayni hakkın tapu kütüğüne tescil edilerek kurulmasıdır. Sözleşme veya kanuni dayanak tescille tamamlanır.
Geçit irtifakı
Geçit irtifakı, yola bağlantısı olmayan veya yetersiz olan parsel lehine komşu taşınmaz üzerinde kurulan geçiş ayni hakkıdır. Genişlik ve güzergâh tapu ve planda somutlaşır.
İpotek
İpotek, bir alacağı güvence altına almak üzere taşınmaz üzerinde kurulan rehin hakkıdır. Malikiyet devri kural olarak ipoteği sona erdirmez.
Terkin
Terkin, tapu kütüğündeki bir hak, şerh veya kaydın usulüne uygun silinmesidir. İpotek fekki, irtifak sona ermesi ve bazı şerhlerin kalkması terkinle görünür.
Kat mülkiyeti tesisi
Kat mülkiyeti tesisi, iskân ve belgeler tamamlandıktan sonra bağımsız bölümlerin tapuda ayrı mülkiyet olarak tescilidir. Kat irtifakının yapı bittikten sonraki evresidir.
Yola terk tapusu
Yola terk tapusu, parselden yol, kaldırım veya kamusal güzergâh lehine ayrılan kısmın tapuda idare adına tescilini gösteren belgedir. Terk işleminin sicil sonucudur.
Yeşil alan payı
Yeşil alan payı, imar düzenlemesinde park, çocuk bahçesi ve benzeri yeşil donatı için parselden ayrılan alan veya DOP içindeki yeşil kesimdir. Özel bahçe emsalinden ayrıdır.
İmar müdürlüğü
İmar müdürlüğü, belediyede plan, imar durumu ve yapılaşma belgelerinin idari incelemesini yürüten birimdir. Ruhsat birimi ve harita birimi çoğu yerde bu müdürlüğe bağlıdır.
Ruhsat birimi
Ruhsat birimi, yapı ruhsatı, tadilat ve kullanma izni dosyalarının belediye içinde kabul, tarama ve sonuçlandırıldığı masadır. İmar müdürlüğünün uygulama koludur.
Harita birimi
Harita birimi, belediyede aplikasyon, kot, halihazır ve terk paftalarının teknik incelemesini yapan masadır. Mimari uygunluğun zemin ve sınır ayağıdır.
Kot tutanağı
Kot tutanağı, parsel ve yol kotlarının yerinde ölçülerek idare ve harita müellifi tarafından belgelendiği resmi tutanaktır. Taban kotu ve ±0.00’ın dayanağıdır.
Röper
Röper, şantiye ve harita işlerinde kot ve konumun bağlandığı sabit yer kontrol noktasıdır. Nirengi ağından indirilen pratik referanstır.
Nirengi
Nirengi, ülkesel jeodezik ağdaki nirengi noktası ve bu ağa dayalı üçgenleme ile konum belirleme sistemidir. Röper ve halihazır bu ağa bağlanır.
Pafta
Pafta, ölçekli harita veya proje çiziminin ayrı bir yaprak olarak düzenlenmiş halidir. Kadastro, imar ve ruhsat paftaları aynı levha olmak zorunda değildir.
Ada
Ada, kadastro ve imar düzeninde yollarla çevrili, bir veya birden çok parseli barındıran ada birimidir. Parsel numarasından üst kimliktir.
Ada-parsel
Ada-parsel, tapu ve imar belgelerinde taşınmazı tekilleştiren ada numarası ile parsel numarasının birlikte yazılmasıdır. Ruhsat dosyasının kimlik satırıdır.
Tapu paftası
Tapu paftası, tapu siciline bağlı kadastral geometriyi gösteren resmi harita yaprağıdır. İmar vaziyet paftasının hukuki sınır dayanağıdır.
Halihazır harita
Halihazır harita, arazideki mevcut yapı, yol, şev, ağaç ve kotların ölçüldüğü güncel durum haritasıdır. İmar planı paftası değil, zemin gerçeğinin kaydıdır.
Halihazır
Halihazır, parsel ve çevresinin o andaki fiili durumunu —yapı, kot, yol ve doğal zemin— anlatan kavramdır. Halihazır harita bu durumun çizilmiş halidir.
Tesviye
Tesviye, parsel zemininin kazı ve dolgu ile proje kotlarına getirilmesidir. Tabii zemin ve taban kotu ilişkisini fiilen değiştirir.
Kotlu kroki
Kotlu kroki, parsel köşe, yol ve yapı kotlarının ölçekli fakat sade gösterildiği harita eki krokidir. Tam halihazır haritanın özet, kot odaklı biçimidir.
e-Devlet
e-Devlet, tapu, belediye ve bakanlık hizmetlerinin kimlik doğrulamalı sunulduğu ulusal elektronik kapıdır. Ruhsat ve denetim sistemlerine girişin yaygın yoludur.
YİKS
YİKS, yapı ruhsatı, denetim ve izin kayıtlarının bakanlık–belediye hattında izlendiği elektronik yapı işleri sistemidir. e-Ruhsat ve yapı denetim sistemine komşu bir kayıttır.
Bakanlık portalı
Bakanlık portalı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın ruhsat, denetim, 6306 ve malzeme süreçlerine açılan elektronik hizmet kapısıdır. İlçe e-İmar’ın üst katmanıdır.
Tesviye planı
Tesviye planı, parseldeki kazı–dolgu, şev, istinat ve yağmur yönünün kotlu olarak çizildiği vaziyet eki paftadır. Tesviye işinin proje belgesidir.
İmar komisyonu
İmar komisyonu, belediye meclisi bünyesinde plan, imar ve yapılaşma konularını ön inceleyen siyasi–idari komisyondur. Ruhsat memurunun günlük tarama masası değildir.
Encümen kararı
Encümen kararı, belediye encümeninin imar, ruhsat, yıkım ve bazı idari yaptırımlar hakkında aldığı resmi karardır. Müdürlük yazısının üstündeki kolektif idari işlemdir.
Ruhsat evrakı
Ruhsat evrakı, yapı ruhsatı dosyasını oluşturan tapu, imar, proje, denetim, harç ve sicil belgelerinin bütünüdür. Tek pafta veya tek makbuz evrak sayılmaz.
Vaziyet paftası
Vaziyet paftası, yapının parsel, çekme, kot, giriş ve çevre yollarla ilişkisini ölçekli gösteren mimari yapraktır. Kat planının kuşbakışı yerleşim eşidir.
Kat yüksekliği
Kat yüksekliği, bir katın döşeme üstünden bir üst kat döşeme üstüne kadar olan brüt düşey mesafesidir. Gabari ve kat adedi hesabının düşey dilimidir.
Bursa imar yönetmeliği
Bursa imar yönetmeliği, büyükşehir ve ilgili belediye mevzuatında Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ile plan notunu yerelde tamamlayan yapılaşma esaslarıdır. Ulusal yönetmeliği ilga etmez; ek ölçü ve usul getirebilir.
Nilüfer imar pratiği
Nilüfer imar pratiği, ilçenin e-İmar, kot, site ve villa stokunda plan notu ile yerel incelemenin nasıl uygulandığını anlatan idari alışkanlıktır. Ayrı bir kanun değildir.
Osmangazi ruhsat pratiği
Osmangazi ruhsat pratiği, merkez ilçenin bitişik nizam, hisseli tapu ve dönüşüm stokunda ruhsat evrakının nasıl tarandığını anlatan uygulama alışkanlığıdır. Ulusal ruhsat usulünün yereldeki yüzüdür.
Yıldırım imar pratiği
Yıldırım imar pratiği, ilçenin yoğun konut, bitişik nizam ve kentsel dönüşüm parsellerinde imar durumunun nasıl okunduğunu anlatan yerel uygulamadır. Ayrı bir imar kanunu değildir.
Mudanya imar pratiği
Mudanya imar pratiği, kıyı, yamaç ve müstakil konut stokunda kot, manzara ve sit–kıyı kısıtlarının ruhsata nasıl yansıdığını anlatan yerel uygulamadır. Ulusal kıyı ve imar kurallarının ilçe yüzüdür.
Plan notu çekmesi
Plan notu çekmesi, imar planı notunun o ada veya fonksiyon için yazdığı, yönetmelik asgarisinden farklı olabilen çekme mesafesidir. Genel ezberin önüne geçen parsel hükmüdür.
Ayrık nizam çekmesi
Ayrık nizam çekmesi, yapının ön, yan ve arka parsel sınırlarından yönetmelik veya plan notundaki mesafelerle ayrı durmasıdır. Bitişik ve blok nizamın karşıt yerleşim kuralıdır.
Bitişik nizam çekmesi
Bitişik nizam çekmesi, yan komşu sınırında çekmenin kalktığı, ön ve çoğu kez arka bahçenin korunduğu yerleşim kuralıdır. Ortak yan duvar ve yangın detayı bu nizama özgüdür.
Blok nizam çekmesi
Blok nizam çekmesi, planda tanımlı yapı bloğunun ada içinde ön, yan ve bloklar arası mesafelerle yerleştirilmesidir. Ayrık tek parsel bahçesinden farklı, ada ölçekli kuraldır.
Köşe parsel çekmesi
Köşe parsel çekmesi, iki yola cepheli parselde her yol cephesinin ön bahçe gibi okunması ve yan–arka bantların buna göre kaymasıdır. Tek cepheli parsel kuralının özel halidir.
Ortak alan payı
Ortak alan payı, kat mülkiyetinde merdiven, asansör, sığınak ve benzeri ortak yerlerin bağımsız bölümlere arsa payı veya yönetim planı anahtarıyla yansıyan dilimidir. Dairenin net alanından ayrıdır.
Bağımsız bölüm eklentisi
Bağımsız bölüm eklentisi, bir daire veya işyerine tapuda özgülenmiş kömürlük, depo, köşk veya benzeri eklenti hacmidir. Ortak yerden ayrı, o bölüme bağlı ayni parçadır.
KOP (kamu ortaklık payı)
KOP, parselasyon veya imar uygulamasında kamu kullanımına ayrılan ortaklık payıdır. DOP ile birlikte okunur; oranı yürürlükteki plan ve mevzuata bağlıdır.
DOP (düzenleme ortaklık payı)
DOP, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18. madde uygulamasında düzenleme sahasından kamu hizmetleri için alınan ortaklık payıdır. Parselasyonun yasal kesintisidir.

Şantiye, taahhüt & kalite

162 terim

Anahtar teslim
Anahtar teslim, yapının proje, ruhsat, inşaat ve teslim aşamalarının tek sorumluluk altında tamamlanmasıdır. Mal sahibi kullanıma hazır yapıyı teslim alır.
Hakediş
Hakediş, inşaatta belirli bir dönemde tamamlanan işlerin ölçülüp bedelinin hesaplandığı ödeme dönemidir. Taahhüt sözleşmelerinin mali omurgasıdır.
Şantiye
Şantiye, inşaatın fiilen yürütüldüğü çalışma alanıdır. İş programı, güvenlik, kalite ve koordinasyon burada yönetilir.
Kaba inşaat
Kaba inşaat, temel, taşıyıcı sistem, duvar ve çatı gibi yapının iskeletini oluşturan imalat aşamasıdır. İnce işlerden önce gelir.
İnce işler
İnce işler; sıva, boya, kaplama, doğramalar ve bitirme imalatlarını kapsayan aşamadır. Yapının kullanıma hazır görünümünü oluşturur.
Metraj
Metraj, projeye göre malzeme ve iş kalemlerinin miktarlarının ölçülmesidir. Keşif, teklif ve hakediş hesaplarının temelidir.
Keşif
Keşif, metraj ve birim fiyatlarla oluşturulan yaklaşık veya kesin maliyet hesabıdır. Teklif ve bütçe planlamasının omurgasıdır.
Su yalıtımı
Su yalıtımı, yapıya su ve nem girişini engelleyen malzeme ve detay uygulamalarıdır. Temel, teras ve ıslak hacimlerde kritiktir.
Isı yalıtımı
Isı yalıtımı, yapı kabuğunda ısı kayıp ve kazançlarını azaltan yalıtım uygulamalarıdır. Konfor ve enerji maliyeti için önemlidir.
Şantiye şefi
Şantiye şefi, inşaat sahasında günlük imalat, iş güvenliği ve kalite kontrollerini yöneten teknik sorumludur. İş programı ile saha uygulamasını buluşturur.
Proje müdürü
Proje müdürü, inşaatın süre, maliyet, kapsam ve kalite hedeflerini bütüncül yöneten üst düzey sorumludur. Şantiye ile sözleşme süreçlerini koordine eder.
Fenni mesul
Fenni mesul, yapının onaylı projelere ve teknik mevzuata uygun inşa edilmesinden sorumlu teknik kişidir. Ruhsatlı inşaatlarda yasal bir roldür.
Yapı denetim firması
Yapı denetim firması, ruhsatlı inşaatlarda proje ve mevzuata uygunluğu bağımsız denetleyen yetkili kuruluştur. Numune, imalat ve belge kontrollerini yürütür.
İSG
İSG (İş Sağlığı ve Güvenliği), şantiyede çalışanların sağlığını ve güvenliğini koruyan kural, önlem ve organizasyon bütünüdür. Risk değerlendirmesi ve eğitim temelidir.
KKD
KKD (Kişisel Koruyucu Donanım); baret, emniyet kemeri, eldiven, gözlük ve benzeri ekipmanlardır. Riski ortadan kaldırmaz, maruziyeti azaltır.
Toolbox toplantısı
Toolbox toplantısı, işe başlamadan önce sahada yapılan kısa güvenlik ve iş brifingidir. Günün riskleri ve önlemleri hatırlatılır.
İskele
İskele, yüksekte çalışma ve cephe imalatı için kurulan geçici taşıyıcı platform sistemidir. Kurulum, ankraj ve kullanım güvenliği kritiktir.
Kalıp
Kalıp, taze betonu istenen geometride tutan geçici kalıplama sistemidir. Dayanım, sızdırmazlık ve ölçü doğruluğu sonucu belirler.
Tünel kalıp
Tünel kalıp, duvar ve döşemenin birlikte döküldüğü hızlı, tekrarlı betonarme kalıp sistemidir. Konut tipi projelerde süre avantajı sağlar.
Prefabrik kalıp
Prefabrik kalıp, fabrikada üretilmiş panelli veya modüler kalıp sistemidir. Hızlı kurulum, tekrar kullanım ve ölçü standardı sunar.
Beton dökümü
Beton dökümü, taze betonun kalıp içine yerleştirilmesi, sıkıştırılması ve yüzey işleminin yapıldığı kritik imalat aşamasıdır. Dayanım ve süreklilik buradan başlar.
Vibratör
Vibratör, taze betonu sıkıştırarak hava boşluklarını azaltan şantiye ekipmanıdır. Doğru kullanım dayanım ve yüzey kalitesini artırır.
Kurum süresi
Kurum süresi, beton veya harcın yeterli dayanıma ve işlenebilirlik kaybına ulaşması için gereken zamandır. Söküm ve yükleme kararını etkiler.
Kür
Kür, taze betonun nem ve sıcaklık koşullarını kontrol ederek hidratasyonun sağlıklı tamamlanmasını sağlayan işlemdir. Dayanım ve dayanıklılık için zorunludur.
Numune
Numune, beton veya malzemeden laboratuvar deneyi için alınan örnek parçadır. Uygunluk ve dayanım belgelendirmesinin temelidir.
Karot
Karot, sertleşmiş betondan silindirik numune alınarak dayanım ve kalite değerlendirmesi yapılan yöntemdir. Şüpheli veya mevcut yapılarda sıkça kullanılır.
Çekme deneyi
Çekme deneyi, çelik donatı veya bağlantı elemanlarının gerilme altındaki dayanım ve süneklik özelliklerini ölçen laboratuvar testidir. Malzeme uygunluğunu belgeler.
TSE
TSE (Türk Standardları Enstitüsü), Türkiye’de ürün ve hizmet standartlarını yayımlayan ve belgelendirme süreçlerinde referans alınan kuruluştur. İnşaat malzemelerinde uygunluk göstergesidir.
ISO 9001
ISO 9001, kalite yönetim sistemi için uluslararası standarttır. Süreç disiplini, kayıt ve sürekli iyileştirmeyi çerçeveler.
Teknik şartname
Teknik şartname, malzeme, işçilik ve kabul kriterlerini tanımlayan sözleşmesel teknik belgedir. Kalite tartışmalarının referans metnidir.
Birim fiyat
Birim fiyat, belirli bir imalat kaleminin birim başına (m², m³, kg vb.) sözleşmede tanımlanan bedelidir. Hakediş hesabının temelidir.
Rayiç
Rayiç, bir malzeme veya işçiliğin piyasadaki güncel değeridir. Keşif, fark fiyat ve maliyet artışı değerlendirmelerinde kullanılır.
Avans
Avans, işe başlamadan veya erken aşamada yükleniciye ödenen peşin bedeldir. Genelde teminat karşılığı verilir ve hakedişlerden mahsup edilir.
Teminat mektubu
Teminat mektubu, bankanın yüklenici adına mal sahibine verdiği yazılı güvencedir. Avans, kesin teminat ve geçici teminat için kullanılır.
Kesin teminat
Kesin teminat, sözleşme yükümlülüklerinin yerine getirilmesini güvence altına alan teminattır. Genelde kesin kabule kadar veya garanti süresiyle ilişkilidir.
Geçici kabul
Geçici kabul, işin büyük ölçüde tamamlanıp kullanıma / teslime hazır sayıldığı resmi aşamadır. Eksikler punch list ile takip edilir.
Kesin kabul
Kesin kabul, geçici kabul sonrası eksiklerin giderilip garanti sürecinin değerlendirildiği nihai kabul aşamasıdır. Teminat iadesiyle ilişkilidir.
Punch list
Punch list, teslim öncesi tespit edilen eksik ve kusurların maddeler halinde listesidir. Kapanışı geçici / kesin kabulü hızlandırır.
İş programı
İş programı, imalatların sıra, süre ve bağımlılıklarını gösteren planlama belgesidir. Süre yönetimi ve kaynak tahsisinin omurgasıdır.
Kritik yol
Kritik yol, projedeki gecikmesi toplam süreyi doğrudan uzatan aktivite zinciridir. Öncelikli yönetim gerektirir.
Gantt
Gantt şeması, iş kalemlerini zaman çubuklarıyla gösteren görsel iş programı formatıdır. İlerleme ve çakışmaları kolay okutur.
PERT
PERT, belirsiz süreli işlerde iyimser-kötümser-muhtemel tahminlerle ağ planı kuran proje yönetim tekniğidir. Riskli inşaat programlarında kullanılır.
Lojistik
Şantiye lojistiği; malzeme, ekipman ve atığın zamanında, güvenli ve ekonomik şekilde sahaya yönetilmesidir. Dar parsellerde kritik başarı faktörüdür.
Vinç
Vinç, şantiyede ağır malzeme ve elemanları kaldırmaya yarayan iş makinesidir. Operatör yeterliliği ve kaldırma planı İSG’nin merkezindedir.
Ekskavatör
Ekskavatör, kazı, yükleme ve hafriyat işlerinde kullanılan hidrolik iş makinesidir. Temel ve altyapı etaplarının hızını belirler.
Dozer
Dozer, ön bıçağıyla zemin itme, yayma ve kaba tesviye yapan iş makinesidir. Saha hazırlığı ve yol işlerinde yaygındır.
Greyder
Greyder, ince tesviye ve yol yüzeyi düzenlemede kullanılan uzun bıçaklı iş makinesidir. Kot ve eğim hassasiyeti yüksektir.
Silindir
Silindir, dolgu ve yol katmanlarını sıkıştırarak densite kazandıran iş makinesidir. Zemin taşıma gücü ve oturma kontrolü için kritiktir.
Beton pompası
Beton pompası, taze betonu yüksek veya uzağa basarak kalıba ileten ekipmandır. Erişimi zor dökümlerde hız ve süreklilik sağlar.
Anahtar teslim sözleşme
Anahtar teslim sözleşme, yapının belirlenen kapsam, süre ve bedel karşılığında kullanıma hazır teslim edilmesini yükleniciye yükleyen taahhüt anlaşmasıdır.
Birim fiyat sözleşme
Birim fiyat sözleşme, iş kalemlerinin ölçülebilir birim fiyatlarla sözleşmeye bağlandığı; toplam bedelin metrajla belirlendiği taahhüt modelidir.
Götürü bedel
Götürü bedel, işin tamamı veya bölümü için sabit toplam fiyatın sözleşmeye yazıldığı taahhüt yöntemidir. Metraj değişse de bedel sabit kalır.
Yap-işlet-devret
Yap-işlet-devret (YİD), yatırımcının projeyi finanse edip inşa ettiği, belirli süre işlettiği ve sonunda idareye devrettiği kamu–özel iş birliği modelidir.
Kesin hesap
Kesin hesap, iş bitiminde gerçekleşen imalat metrajı ve sözleşmeye göre düzenlenen nihai hakediş hesabıdır.
Fiyat farkı
Fiyat farkı, sözleşme süresince malzeme ve işçilik endekslerindeki değişimin hakedişe yansıtıldığı sözleşmesel düzeltmedir.
Zeyilname
Zeyilname, mevcut sözleşmeyi iş, bedel, süre veya şart yönünden değiştiren yazılı ek anlaşmadır; variation ve change order karşılığıdır.
İş artışı
İş artışı, sözleşme konusu imalatın miktar veya kapsam olarak büyümesi; bedel ve süre etkisi olan bir değişikliktir.
İş eksilişi
İş eksilişi, keşifte öngörülen imalatın gerçekleşmemesi veya kapsamın daralmasıdır; kesin hesapta eksi metraj olarak görünür.
Taşeron
Taşeron, yüklenicinin belirli bir imalat kalemini sözleşmeyle devrettiği, sahada o işi yapan ekiptir.
Alt yüklenici
Alt yüklenici, ana yükleniciyle yazılı sözleşme yapan, belirli iş paketini kendi ekip ve ekipmanıyla üstlenen firmadır.
Yapı denetim ücreti
Yapı denetim ücreti, 4708 kapsamında denetim hizmeti için yapı sahibi adına tahsil edilen, yapı sınıfı ve inşaat alanına bağlı bedeldir.
All risk sigorta
All risk sigorta, inşaat süresince şantiye, malzeme ve üçüncü şahıs zararlarını geniş teminatla kapsayan inşaat all risk (CAR) poliçesidir.
Yapı sigortası
Yapı sigortası, inşaat veya kullanım dönemindeki yapıyı yangın, deprem ve poliçede yazılı diğer risklere karşı güvenceye alan sigortadır.
Hakediş kesintisi
Hakediş kesintisi, teminat, avans mahsubu, ceza veya yasal stopaj için hakediş bedelinden düşülen tutardır.
Malzeme kabulü
Malzeme kabulü, şantiyeye gelen beton, donatı, yalıtım veya doğrama partisinin şartname ve belgeye göre kabul veya red kararıdır.
Laboratuvar raporu
Laboratuvar raporu, numunenin standart deneye tabi tutulmasıyla üretilen, kabul ve hesapta kullanılan resmi sonuç belgesidir.
İSG koordinatörü
İSG koordinatörü, birden fazla işveren veya alt yüklenicinin bulunduğu şantiyede iş sağlığı ve güvenliği planını eşgüdümleyen kişidir.
Tehlike analizi
Tehlike analizi, iş adımlarındaki tehlikeleri, etkilenenleri ve kontrol önlemlerini yazılı belirleme çalışmasıdır.
Yüksekte çalışma
Yüksekte çalışma, düşme riski bulunan kotlarda yapılan; iskele, korkuluk, can halatı ve eğitim gerektiren iştir.
Kazı emniyeti
Kazı emniyeti, göçük, su basması ve komşu yapı oturmasına karşı şev, iksa ve erişim önlemlerinin bütünüdür.
Kalıp sökümü
Kalıp sökümü, betonun yeterli dayanıma ulaşmasından sonra düşey ve yatay kalıpların sırayla alınmasıdır.
Beton kabul kriteri
Beton kabul kriteri, numune sonuçlarının TS EN 206 ve ilgili şartnameye göre partiyi kabul, şüpheli veya red sayma kuralıdır.
Donatı kontrolü
Donatı kontrolü, döküm öncesi çap, adet, aralık, bindirme, kanca ve paspayının projeye göre yerinde doğrulanmasıdır.
İmalat defteri
İmalat defteri, günlük veya kademeli imalatın cins, miktar, konum ve koşullarla kaydedildiği resmi şantiye defteridir.
Saha günlüğü
Saha günlüğü, şantiye şefinin hava, işgücü, makine, ziyaret ve olayları gün gün yazdığı anlatısal kayıttır.
Teslim tutanağı
Teslim tutanağı, işin veya bir kısmının geçici ya da kesin olarak idare veya mal sahibine devrini imza altına alan belgedir.
Garanti süresi
Garanti süresi, teslim veya geçici kabulden sonra yüklenicinin ayıplı imalatı gidermekle yükümlü olduğu sözleşmesel dönemdir.
Keşif ziyareti
Keşif ziyareti, teklif veya müdahale öncesi parsel, mevcut yapı ve belgelerinin yerinde görülmesidir.
İşbaşı
İşbaşı, şantiyede tanımlı bir imalatın veya vardiyanın fiilen açıldığı anı ve bu anın kayıt altına alındığı uygulama kavramıdır. Puantaj, güvenlik brifingi ve ekip sevki bu noktaya bağlanır.
İş bitirme
İş bitirme, sözleşmede ve projede tanımlı bir imalat kaleminin tamamlandığının şantiye kaydıdır. Geçici ve kesin kabulün ön belgesidir.
Günlük puantaj
Günlük puantaj, o güne ait işgücü, ekipman ve imalat miktarının satır satır işlendiği saha cetvelidir. Hakediş ve vardiya kontrolünün ham verisidir.
Puantaj
Puantaj, şantiyede işgücü ve imalatın zaman-miktar esasıyla izlendiği kayıt düzenidir. Günlük cetvelden hakediş özetine kadar uzanan çerçevenin adıdır.
Nöbetçi mühendis
Nöbetçi mühendis, mesai dışı veya gece vardiyasında şantiyenin teknik ve güvenlik gözetimini üstlenen mühendistir. Döküm, kalıp sökümü ve acil durum kararının saha muhatabıdır.
Gece vardiyası
Gece vardiyası, gündüz mesaisinin dışında, genellikle beton dökümü veya kesintisiz imalat için kurulan gece çalışma dilimidir. Aydınlatma, gürültü ve nöbet düzeni bu dilimi tanımlar.
Döküm saati
Döküm saati, hazır betonun santral çıkışı, şantiye varışı ve kalıba yerleşme dilimini gösteren zaman kaydıdır. İşlenebilirlik ve soğuk derz riskinin saatlik çerçevesidir.
Beton siparişi
Beton siparişi, sınıf, kıvam, miktar, teslim saati ve pompa ihtiyacının santrale bildirildiği resmi taleptir. İrsaliye ve döküm planının ön belgesidir.
Slump-flow
Slump-flow, kendiliğinden yerleşen betonun yayılma çapıyla işlenebilirliğini ölçen kıvam göstergesidir. Klasik çökme (slump) deneyiyle aynı şey değildir.
Soğutma buzu
Soğutma buzu, taze betonun karışım sıcaklığını düşürmek için karışım suyunun bir kısmının yerine konan gıda veya pullu buzdur. Sıcak hava dökümünün sıcaklık kontrol aracıdır.
Sıcak su karışımı
Sıcak su karışımı, soğuk havada taze beton sıcaklığını korumak için karışım suyunun ısıtılarak kullanılmasıdır. Don riskine karşı reçete tarafındaki önlemdir.
Isıtmalı örtü
Isıtmalı örtü, taze beton veya kagir yüzeyi don ve hızlı soğumadan korumak için kullanılan elektrikli veya sıcak hava destekli örtü sistemidir. Soğuk hava kürünün saha aracıdır.
Su kürü
Su kürü, taze betonun nemini korumak için yüzeyin ıslak tutulduğu klasik kür yöntemidir. Hidratasyonun erken dönemde durmamasını hedefler.
Membran kür
Membran kür, taze beton yüzeyine sürülen sıvı filmin buhar kaçışını kestiği kimyasal kür yöntemidir. Su kürü yapılamayan veya kesintili sulanan yüzeylerde kullanılır.
Sisleme
Sisleme, taze beton veya harç yüzeyinin üzerine ince su buğusu vererek nemi koruyan kür uygulamasıdır. Damla izi bırakmadan buharlaşmayı yavaşlatır.
Yan kalıp
Yan kalıp, kiriş, perde, merdiven veya döşeme kenarında taze betonu yanal olarak tutan düşey kalıp yüzüdür. Geometri, paspayı ve yüzey kalitesini belirler.
Döşeme kalıbı
Döşeme kalıbı, plak betonun altını ve kenarını taşıyan yatay kalıp sistemidir. Kalınlık, sehim ve yüzey kotunu belirler.
Merdiven kalıbı
Merdiven kalıbı, rıht, basamak ve eğik plak geometrisini veren özel kalıp düzenidir. Kot ve gönye hatası merdiven kullanımını doğrudan bozar.
Kiriş kalıbı
Kiriş kalıbı, kiriş gövde ve tablasının yan ile alt yüzünü oluşturan kalıp takımıdır. Kesit yüksekliği, düşeylik ve birleşim detayı bu takıma bağlıdır.
Kolon kalıbı
Kolon kalıbı, düşey taşıyıcı kesiti veren, genellikle panel veya kutu tipindeki kalıptır. Düşeylik, burulma ve yüzey kalitesi bu kalıpla oluşur.
Masa kalıp
Masa kalıp, döşeme altını büyük tabla üniteleriyle kuran, vinçle taşınan tekrarlı kalıp sistemidir. Klasik dikmeli döşeme kalıbından çevrim hızı ile ayrılır.
Tırmanır kalıp
Tırmanır kalıp, perde veya çekirdek duvarında her dökümden sonra hidrolik veya vinçle bir üst kota çıkan kalıp sistemidir. Kayar kalıptan, her katta durarak dökmesiyle ayrılır.
Kayar kalıp
Kayar kalıp, silo, kule veya çekirdekte kalıbın taze beton üzerinde sürekli yukarı çekildiği döküm sistemidir. Tırmanır kalıptan, duraksız hareketiyle ayrılır.
Döküm hunisi
Döküm hunisi, betonun hortum veya kova çıkışını kalıp içine yönlendiren, düşüş yüksekliğini kontrol eden hunidir. Ayrışmayı ve donatıya çarpmayı azaltır.
Beton hortumu
Beton hortumu, pompadan gelen taze betonu döküm noktasına taşıyan esnek veya çelik hat elemanıdır. Çap, dirsek ve aşınma, kıvam kaybını etkiler.
Pompa bomu
Pompa bomu, beton pompasının katlanır kol sistemi olup hortumu döküm noktasına götüren taşıyıcıdır. Erişim yarıçapı ve denge ayağı, saha güvenliğini belirler.
Hat betonu
Hat betonu, pompa bomunun yetişmediği noktaya çelik veya lastik hat döşenerek iletilen betondur. Ara pompa veya hat yıkama düzeni bu iletimin parçasıdır.
Mikser bekleme
Mikser bekleme, transmixer’in şantiyede veya yolda döküm sırasını beklediği süredir. İşlenebilirlik ve sıcaklık kaybının saatlik kaynağıdır.
Mikser devir sayısı
Mikser devir sayısı, transmixer tamburunun karıştırma veya nakil sırasında dakikadaki dönüşüdür. Homojenlik ve kıvam korumanın hareket parametresidir.
Soğuk derz onarımı
Soğuk derz onarımı, iki beton dökümü arasında priz almış yüzeyin aderans ve sızdırmazlık için hazırlanıp onarılmasıdır. Tesadüfi duraklamanın kalıcı izini giderme işidir.
Epoksi şerbet
Epoksi şerbet, düşük viskoziteli epoksi reçine-sertleştirici karışımı olup çatlak enjeksiyonu ve soğuk derz bağında kullanılan yapı kimyasalıdır. Çimento şerbetinden aderans ve kimyasal dirençle ayrılır.
Tamir harcı
Tamir harcı, beton yüzeyindeki oyuk, dökülme ve paspayı kaybını doldurmak için kullanılan, genellikle polimer katkılı çimento esaslı harçtır. İnce şerbetten kalın tamir kesitine geçiş malzemesidir.
Tiksotropik harç
Tiksotropik harç, dururken kıvam kazanan, mala veya püskürtme ile düşey-baş aşağı yüzeye tutunan tamir veya yatak harcıdır. Akıcı grout’tan reolojisiyle ayrılır.
Nonshrink grout
Nonshrink grout, yerleştirildikten sonra büzülmesi sınırlandırılmış, akıcı çimento esaslı dolgu harcıdır. Makine yatağı, ankraj kovanı ve eleman altı dolgusunda kullanılır.
Yatak harcı
Yatak harcı, prefabrik eleman, makine kaidesi veya merdiven basamağı altında kot ve yük aktarımı için serilen harç tabakasıdır. Tesviye şapından, noktasal ve yapısal işleviyle ayrılır.
Tesviye şapı
Tesviye şapı, döşeme üstünü kaplama kotuna getirmek için serilen, genellikle çimento esaslı ince tabakadır. Yüzer veya bağlı şapın düzgünlük katmanıdır.
Yüzer şap
Yüzer şap, ısı veya ses yalıtım katmanı üzerinde, alt betona aderans etmeden çalışan şap türüdür. Kenar yalıtım şeridi ve ayırıcı keçe bu sistemin parçasıdır.
Bağlı şap
Bağlı şap, alt beton veya tesviye yüzeyine aderans astarıyla bağlanarak çalışan şap türüdür. Yüzer şaptan, birlikte sehim yapmasıyla ayrılır.
Kuru şap
Kuru şap, su karıştırmadan plaka ve kuru dolgu ile kot verilen döşeme sistemidir. Islak çimento şapının kuruma süresini istemeyen alternatifidir.
Fiber şap
Fiber şap, çatlak dağıtımı için sentetik veya çelik lif katılmış çimento esaslı şaptır. Hasır donatının yerini kısmen alan katkılı tesviye tabakasıdır.
Yerden ısıtma şapı
Yerden ısıtma şapı, ısıtma borusu veya kablosunu örten, ısıl iletkenliği ve çatlak kontrolü özel tanımlı şaptır. Tesviye şapının ısıtmalı türüdür.
Derz kesme
Derz kesme, taze veya erken yaştaki betonda büzülme çatlağını yönlendirmek için testereyle kontrollü yarık açılmasıdır. Tesadüfi çatlağın yerine planlı zayıf düzlem koyar.
Testere derzi
Testere derzi, beton plakta büzülmeyi yönlendirmek için elmas testereyle açılan sığ kontrol derzidir. Control joint’in sahada en sık görülen uygulamasıdır.
Control joint
Control joint, beton veya şapta büzülme ve sıcaklık çatlağını önceden belirlenmiş hatta toplayan kontrol derzidir. Testere derzi bunun kesilerek üretilen türüdür.
Isolation joint
Isolation joint, döşeme, merdiven veya makine kaidesini komşu elemandan tam ayıran yalıtım derzidir. Control joint’ten, yük ve genleşmeyi koparmasıyla ayrılır.
Vardiya teslimi
Vardiya teslimi, biten vardiyanın iş, güvenlik ve açık risklerini sonraki ekibe yazılı devrettiği saha ritüelidir. Sözlü ‘bir şey yok’ ifadesinin yerine geçen kayıttır.
İşbaşı toplantısı
İşbaşı toplantısı, vardiya veya kritik imalat öncesi ekibe iş, risk ve yetki sınırının anlatıldığı kısa saha brifingidir. İşbaşı anının iletişim ayağıdır.
İş bitirme tutanağı
İş bitirme tutanağı, bir kalemin veya sözleşmenin tamamlandığını tarafların imzasıyla belgeleten resmi saha yazısıdır. İş bitirme kavramının evrak halidir.
Puantaj çizelgesi
Puantaj çizelgesi, puantaj verisinin gün, kişi ve kalem bazında işlendiği tablo belgesidir. Günlük puantajın düzenli formudur.
Gece dökümü
Gece dökümü, taze betonun gece vardiyasında kalıba yerleştirilmesidir. Sıcaklık, gürültü ve aydınlatma koşulları gündüz dökümünden ayrı bir rejim kurar.
Beton irsaliyesi
Beton irsaliyesi, santralin ürettiği her transmixer yükü için sınıf, kıvam, miktar, saat ve katkıları yazan teslim belgesidir. Saha kabulünün birincil kanıtıdır.
Slump-flow deneyi
Slump-flow deneyi, kendiliğinden yerleşen betonun yayılma çapını ve gerekirse T500 süresini ölçen saha veya laboratuvar deneyidir. Slump-flow değerinin nasıl elde edildiğini tarif eder.
Buz ilavesi
Buz ilavesi, taze beton sıcaklığını düşürmek için karışıma tartılarak eklenen buz miktarıdır. Soğutma buzunun reçetedeki tartım kalemidir.
Karışım suyu ısıtma
Karışım suyu ısıtma, soğuk havada hedef taze beton sıcaklığı için santralde suyun ısıtılmasıdır. Sıcak su karışımının tesis tarafındaki işlem adıdır.
İhale dosyası
İhale dosyası, teklif vermek için idare veya işverenin yayımladığı idari şartname, teknik şartname, sözleşme taslağı ve metraj setidir. Fiyatın dayandığı kural paketidir.
Birim fiyat tarifi
Birim fiyat tarifi, bir pozun hangi imalatı, hangi malzeme ve işçiliği kapsadığını yazan resmi tanımdır. Metrajın neyin içinde sayılacağını kilitler.
Poz
Poz, keşif ve hakedişte birim fiyatı olan tek bir imalat kalemidir. Numarası, tarifi ve birimiyle tanınır.
Çevre Bakanlığı pozları
Çevre Bakanlığı pozları, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının yayımladığı birim fiyat kalemleridir. Kamu keşif ve hakedişinin ortak dilidir.
Piyasa rayici
Piyasa rayici, resmi birim fiyat kitabında olmayan veya güncelliğini yitiren iş için piyasadan derlenen birim bedeldir. Keşifte özel pozun fiyat dayanağıdır.
Fiyat analizi
Fiyat analizi, bir pozun birim bedelini malzeme, işçilik, makine, nakliye ve fire paylarına ayıran dökümdür. Birim fiyatın nasıl kurulduğunu gösterir.
Nakliye
Nakliye, malzeme veya molozun ocak, santral, şantiye ve döküm alanı arasında taşınmasının keşif ve maliyet payıdır. Mesafe ve araç tipi birim bedeli değiştirir.
Fire
Fire, kesim, döküm, kırılma ve ölçü farkıyla net imalata girmeyen malzeme kaybıdır. Zayiattan farkı, işin doğasında beklenen kayıp olmasıdır.
Fire oranı
Fire oranı, bir malzemenin fire payının net miktara bölünmesiyle bulunan yüzdedir. Analiz ve sipariş katsayısının sayısal ifadesidir.
Zayiat
Zayiat, beklenen fireyi aşan; kırılma, ıslanma, hırsızlık veya hatalı stoktan doğan fiili kayıptır. Keşif fire oranının üstündeki saha kaybıdır.
Yedek akçe
Yedek akçe, keşif veya bütçede belirsiz işler için ayrılan ihtiyat payıdır. Ticaret hukukundaki yedek akçeyle karıştırılmamalı; burada proje rezervidir.
Beklenmeyen gider
Beklenmeyen gider, keşifte tarif edilmemiş fakat işin yürümesi için ortaya çıkan harcamadır. Yedek akçenin fiilen yandığı kalemdir.
Hakediş icmali
Hakediş icmali, dönem imalatlarının poz tutarlarını, kesintileri ve önceki hakedişi toplayan özet cetveldir. Ödenecek net tutarın kapak sayfasıdır.
İcmal
İcmal, keşif, hakediş veya kesin hesapta kalem tutarlarının gruplanarak toplandığı özet tablodur. Hakediş icmali bunun ödeme dönemine özel biçimidir.
Ödenek
Ödenek, bir iş veya yıl için ayrılmış harcama tavanıdır. Keşif tutarının bütçedeki karşılığıdır.
Nakit akışı
Nakit akışı, işe giren avans, hakediş ve öz kaynağın; çıkan malzeme, işçilik ve teminatla zaman içindeki farkıdır. Kârdan bağımsız likidite izidir.
S-eğrisi
S-eğrisi, kümülatif ilerleme veya harcamanın zamana karşı çizdiği S biçimli eğridir. Plan ile gerçekleşmenin görsel özetidir.
Earned value
Earned value, tamamlanan işin planlanan birim değerinden hesaplanan kazanılmış değerdir. Harcanan para ile fiziksel ilerlemenin ortak ölçüsüdür.
SPI
SPI, Schedule Performance Index’tir; kazanılmış değerin planlanan değere oranıdır. Birden küçükse iş programın gerisindedir.
CPI
CPI, Cost Performance Index’tir; kazanılmış değerin fiili maliyete oranıdır. Birden küçükse her kazanılan birim, plandan pahalıya gelmiştir.
EVM
EVM, Earned Value Management’tır; PV, EV ve AC ile zaman-maliyet performansını birlikte izleme yöntemidir. Earned value tek bir sayıyı, EVM çerçeveyi tarif eder.
Nakit akış tablosu
Nakit akış tablosu, dönem dönem giriş ve çıkışları satır satır gösteren nakit planıdır. Nakit akışı kavramının çizelge halidir.
Poz no
Poz no, birim fiyat kitabındaki veya özel keşifteki kalemin kimlik numarasıdır. Pozun kendisinden çok, o kalemi çağıran koddur.
Rayiç güncelleme
Rayiç güncelleme, piyasa rayicinin veya birim fiyatın yeni tarihli belgelerle yenilenmesidir. Fiyat farkından ayrı, kalemin taban bedelinin elden geçirilmesidir.
Ödenek dağılımı
Ödenek dağılımı, toplam ödeneğin yıllara, aylara veya iş gruplarına bölünmesidir. Ödeneğin zaman planındaki karşılığıdır.
SPI oranı
SPI oranı, Schedule Performance Index’in raporlarda yazılan sayısal değeridir. SPI kavramının dönemsel ölçüm sonucudur.
CPI oranı
CPI oranı, Cost Performance Index’in dönem veya kümülatif sayısal değeridir. CPI kavramının rapordaki ölçümüdür.
Beton homojenlik kontrolü
Beton homojenlik kontrolü, karışımın kıvam, hava ve tane dağılımının parti içinde tutarlı olup olmadığına bakılan saha ve laboratuvar yoklamasıdır. Dayanım numunesinden önce gelen karışım denetimidir.
Moloz yönetimi
Moloz yönetimi, yıkım ve inşaat atığının ayrılması, depolanması, belgelenerek taşınması ve döküm alanına ulaştırılmasıdır. Şantiye lojistiğinin atık yüzüdür.
Hafriyat belgesi
Hafriyat belgesi, kazı toprağı ve inşaat atığının izinli döküm alanına taşındığını gösteren resmi sevk kaydıdır. Şantiye çıkışında araç ve tonajla eşleşir.

Tesisat, enerji & çevre

62 terim

Isı yalıtım ve yakıt kimlik belgesi
Isı yalıtım ve yakıt kimlik belgesi, binanın enerji tüketim sınıfını ve yalıtım performansını gösteren zorunlu belgedir.
BEP belgesi
BEP (Bina Enerji Performansı) belgesi, yapının enerji verimliliğini ve yönetmelik uyumunu belgeleyen performans raporudur.
U-değeri
U-değeri, yapı elemanının ısı geçiş katsayısıdır; değer düştükçe yalıtım performansı artar.
Isı köprüsü
Isı köprüsü, yalıtım sürekliliğinin kesildiği noktalarda artan ısı kaybına ve yoğuşmaya neden olan detaydır.
Buhar dengeleyici
Buhar dengeleyici, yalıtım sisteminde su buharının birikmeden dışarı atılmasını sağlayan nefes alan katmandır.
Havalandırma
Havalandırma, iç mekân hava kalitesini sağlamak için taze hava alımı ve kirli hava atımını düzenleyen sistemdir.
Klima
Klima, iç mekân sıcaklık ve nemini kontrol eden soğutma ve ısıtma sistemidir.
Mekanik tesisat
Mekanik tesisat, yapıda ısıtma, soğutma, havalandırma, sıhhi tesisat ve yangın sistemlerini kapsayan mühendislik disiplinidir.
Elektrik tesisat
Elektrik tesisat, yapıda güç dağıtımı, aydınlatma, priz ve zayıf akım sistemlerini kapsayan projedir.
Drenaj
Drenaj, yapı çevresi ve çatıdan biriken suyun kontrollü şekilde uzaklaştırılması sistemidir.
LEED
LEED, ABD merkezli yeşil bina sertifikasyon sistemidir. Enerji, su, malzeme ve iç mekân kalitesi kriterlerine göre binaları derecelendirir.
NZEB
NZEB (Neredeyse Sıfır Enerjili Bina), yıllık net enerji tüketimini çok düşük seviyede tutan veya yenilenebilir üretimle dengeleyen bina standardıdır.
Yeşil çatı
Yeşil çatı, su yalıtımı üzerine bitki örtüsü ve drenaj katmanlarıyla oluşturulan ekolojik çatı sistemidir. Yağmur suyu yönetimi ve ısı yalıtımına katkı sağlar.
Yağmur suyu hasadı
Yağmur suyu hasadı, çatı veya sert zeminlerden toplanan yağmur suyunun depolanması ve geri kazanımıdır. Sulama, tuvalet ve teknik kullanım için uygulanır.
Fotovoltaik
Fotovoltaik (FV), güneş ışığını doğrudan elektriğe dönüştüren panel sistemidir. Çatı ve cephe entegrasyonuyla bina enerji maliyetini düşürür.
Isı pompası
Isı pompası, dış ortamdan veya topraktan ısı çekerek binayı ısıtan veya soğutan verimli bir HVAC sistemidir. Doğalgaz tüketimini azaltabilir.
Pasif ev
Pasif ev (Passivhaus), minimum enerji ile konfor sağlayan yüksek yalıtımlı, hava sızdırmaz bina standardıdır. Isıtma ihtiyacını dramatik biçimde düşürür.
Sirkülasyon pompası
Sirkülasyon pompası, ısıtma veya soğutma devrelerinde suyun veya antifrizin sürekli dolaşımını sağlayan pompaj ekipmanıdır. Merkezi sistemlerin temel bileşenidir.
Hidrofor
Hidrofor, bina içi su basıncını sabit tutmak için pompa ve basınç tankından oluşan sistemdir. Üst katlarda yeterli su debisi sağlar.
Jeneratör
Jeneratör, elektrik kesintisinde kritik yükleri besleyen dizel veya gazlı motorlu güç üretim sistemidir. Hastane, otel ve veri merkezlerinde yedek kaynak olarak kullanılır.
UPS
UPS (Kesintisiz Güç Kaynağı), elektrik kesintisinde kritik yükleri kısa süre besleyen bataryalı güç sistemidir. Asansör, IT ve yangın ekipmanlarında kullanılır.
Topraklama
Topraklama, elektrik tesisatının güvenliği için metal gövdelerin ve iletkenlerin toprağa bağlanmasıdır. Kaçak akım ve yıldırım riskini azaltır.
Yangın algılama
Yangın algılama, duman, ısı veya alev sensörleriyle yangının erken tespiti ve alarm sistemidir. Bina yangın yönetmeliğine göre zorunlu olabilir.
Sprinkler
Sprinkler, yangın başlangıcında otomatik devreye giren su püskürtme sistemiidir. Depo, otopark ve yüksek binalarda yaygın zorunlu sistemdir.
Duman tahliye
Duman tahliye, yangında duman ve sıcak gazların kontrollü şekilde dışarı atılmasını sağlayan mekanik veya doğal sistemdir. Kaçış güvenliği için kritiktir.
Akustik yalıtım
Akustik yalıtım, sesin yapı elemanları üzerinden komşu mekânlara veya dış ortama geçişini azaltan malzeme ve detay uygulamalarıdır.
Titreşim yalıtımı
Titreşim yalıtımı, makine ve yapı elemanlarından kaynaklanan titreşimin yapıya iletilmesini sınırlayan esnek bağlantı ve izolasyon uygulamalarıdır.
Havalık
Havalık, pis su tesisatında sifonların vakumla boşalmasını önleyen hava giriş-çıkış düzenidir. Kolonun atmosferle dengelenmesini sağlar.
Havalık borusu
Havalık borusu, pis su kolonunu çatı veya hava giriş vanasına bağlayan ayrı hat elemanıdır. Atık suyu taşımaz; yalnızca havayı iletir.
Kolon hat
Kolon hat, kat armatürlerini düşeyde toplayıp bodrum veya bahçe çıkışına indiren ana tesisat düşeyidir. Pis su, yağmur veya kullanım suyu için ayrı kolonlar kurulur.
Yatay kolektör
Yatay kolektör, düşey kolonları bodrum veya bahçede toplayıp rögar veya deşarj noktasına götüren ana yatay hattır. Eğim ve çap, tıkanmayı belirler.
Rögar kotu
Rögar kotu, menhol tabanının ve kapak seviyesinin proje sıfırına göre yazılan düşey değeridir. Hat eğiminin saha kontrolüdür.
Eğim binde
Eğim binde, bir hatın her bin milimetrede düştüğü milimetre cinsinden eğim ifadesidir. Pis su ve yağmur kolektörlerinde standart yazım biçimidir.
Yağmur–pis su ayrımı
Yağmur–pis su ayrımı, çatı ve saha sularının evsel atıktan ayrı hat ve rögarla toplanmasıdır. Karışık deşarj hem şebekeyi hem parsel içini kirletir.
Gri su
Gri su, duş, lavabo ve çamaşır çıkışı gibi fekal atık içermeyen evsel atık sudur. Siyah sudan ayrı toplanırsa geri kazanıma elverişlidir.
Siyah su
Siyah su, klozet ve pisuar çıkışı gibi fekal yük taşıyan atık sudur. Ayrı havalık ve eğimli hat ister; gri suyla karıştırılmaz.
Yangın hidroforu
Yangın hidroforu, yangın deposundaki suyu sprinkler veya yangın dolabı hattına basan basınç pompasıdır. Kullanım suyu hidroforundan ayrı devre ve kumanda ister.
Yangın deposu
Yangın deposu, sprinkler ve yangın dolabı için ayrılmış, kullanım suyuna karışmayan rezervuar hacmidir. Hidrofor emişi bu depodan alınır.
Kullanım deposu
Kullanım deposu, şebeke suyunu bina hidroforuna beslemek için tutulan genel hizmet rezervuarıdır. Yangın hücresinden ayrı tutulur.
Yüzer şamandıra
Yüzer şamandıra, depo su seviyesine göre giriş vanasını açıp kapatan yüzer kumanda elemanıdır. Taşmayı ve pompa kuru çalışmasını sınırlar.
Depo taşması
Depo taşması, rezervuarın tasarım seviyesini aşan suyun kontrollü olarak dışarı alınması olayı ve buna ayrılan çıkıştır. Bodrumu basmadan güvenli bir noktaya yönelir.
Sürgülü vana
Sürgülü vana, hat kesitini bir sürgü plakasıyla tam açıp tam kapatan kesme armatürüdür. Kısmi ayar vanası değildir; izolasyon içindir.
Pislik tutucu
Pislik tutucu, tesisat suyundaki kaba tortu ve talaşı süzerek pompa, vana ve sayacı koruyan kasa-elek düzenidir. Periyodik temizlik ister.
Y-süzgeç
Y-süzgeç, gövdesi Y biçiminde olan, içindeki silindirik eleği hat durmadan sökmeye elveren ince pislik tutucudur. Sayaç ve kontrol vanasının hemen önüne konur.
Su sayacı
Su sayacı, parsel veya bağımsız bölüme giren su hacmini ölçen resmi ölçüm cihazıdır. Abonelik ve iç tesisat sınırı bu noktada netleşir.
Kalorimetre
Kalorimetre, ısıtma devresinde debi ile gidiş-dönüş sıcaklık farkından tüketilen ısı enerjisini ölçen cihazdır. Paylaştırma ve faturalamanın sayısal dayanağıdır.
Isı sayacı
Isı sayacı, bina veya bölge ısıtma girişinde tüketilen ısıl enerjiyi kaydeden ana ölçüm cihazıdır. Kalorimetre ailesinin tesis ölçeğindeki karşılığıdır.
Pay ölçer
Pay ölçer, radyatör yüzey sıcaklığına bakarak dairenin ısıtma payını tahmin eden elektronik dağıtıcıdır. Debi ölçmez; göreli tüketim indeksi üretir.
Vent borusu
Vent borusu, kapalı ısıtma veya depo devresindeki havayı veya gazı güvenli bir noktaya alan ince havalandırma hattıdır. Pis su havalığından ayrı bir işlev taşır.
Havalık şapkası
Havalık şapkası, çatıdaki havalık çıkışını yağmur, kuş ve yaprağa karşı koruyan başlıktır. Kesiti tıkamadan yön değişimi sağlar.
Pis su kolonu
Pis su kolonu, katlardaki siyah ve gri suyu düşeyde toplayan ana atık hattıdır. Havalık ve yatay kolektörle birlikte çalışır.
Yağmur kolektörü
Yağmur kolektörü, iniş boruları ve saha süzgeçlerini toplayıp parsel yağmur rögarına götüren yatay hattır. Pis su kolektöründen ayrı döşenir.
Gri su geri kazanım
Gri su geri kazanım, duş ve lavabo suyunun süzülüp depolandıktan sonra rezervuar veya sulamada yeniden kullanılmasıdır. İçme suyu şebekesine bağlanmaz.
Yangın depo hacmi
Yangın depo hacmi, yangın söndürme sisteminin öngörülen süre ve debide çalışması için ayrılan net su miktarıdır. Depo geometrisinden taşma ve ölü hacim düşülerek bulunur.
Şamandıra vana
Şamandıra vana, depo girişinde yüzer şamandıranın koluyla açılıp kapanan seviye kontrol vanasıdır. Şebeke suyunun depoyu taşırmasını keser.
Taşma borusu
Taşma borusu, depo veya denge tankındaki fazla suyu görünür ve güvenli bir drenaja taşıyan ayrı hattır. Taşma olayının fiziksel iletkenidir.
Sayaç vanası
Sayaç vanası, su sayacının hemen önünde veya arkasında hattı izole etmeye yarayan kesme armatürüdür. Sayaç değişimi ve kaçak müdahalesini mümkün kılar.
Isı pay ölçer
Isı pay ölçer, merkezi ısıtmalı binalarda radyatör bazında tüketim birimi toplayan yasal paylaştırma cihazıdır. Pay ölçerin yönetmelikteki tam adıdır.
Siyah su hattı
Siyah su hattı, klozet çıkışını pis su kolonuna ve kolektöre taşıyan fekal atık güzergâhıdır. Gri su ve yağmur hatlarından ayrı tutulur.
Kullanım suyu deposu
Kullanım suyu deposu, içme ve kullanma niteliğindeki suyun hidrofor öncesi biriktirildiği hijyenik rezervuardır. Yangın deposundan malzeme ve hücre olarak ayrılır.
Binde eğim hesabı
Binde eğim hesabı, iki rögar veya süzgeç kot farkının yatay uzunluğa bölünüp bine ile çarpılmasıdır. Hattın kendi kendini temizleyip temizlemediğini sayıya döker.
Yangın hidrofor grubu
Yangın hidrofor grubu, asıl pompa, yedek pompa ve jockey pompanın ortak manifold, pano ve emişle bir araya geldiği yangın basınç setidir. Tek pompalı yangın hidroforundan daha tam bir düzenektir.

Yazılım & dijital

69 terim

AutoCAD
AutoCAD, mimari ve mühendislik projelerinde kullanılan bilgisayar destekli çizim yazılımıdır. Plan, kesit ve detay çizimlerinin dijital ortamda üretilmesini sağlar.
DWG
DWG, CAD çizimlerinin yaygın dosya formatıdır. Mimari ve mühendislik paftalarının paylaşımı ve arşivlenmesi için kullanılır.
BIM
BIM (Building Information Modeling), yapının 3 boyutlu bilgi modeliyle tasarlandığı ve yönetildiği dijital proje yaklaşımıdır.
Revit
Revit, Autodesk'in BIM tabanlı mimari, statik ve tesisat disiplinlerini tek modelde birleştiren tasarım yazılımıdır. 3D koordinasyon ve pafta üretimini hızlandırır.
İdeCAD
İdeCAD, Türkiye'de yaygın kullanılan betonarme ve çelik yapı statik analiz ve proje yazılımıdır. TBDY uyumlu hesap ve pafta üretimini destekler.
SAP2000
SAP2000, CSI tarafından geliştirilen genel amaçlı yapı analiz yazılımıdır. Betonarme, çelik, köprü ve özel yapılarda sonlu elemanlar modellemesi için kullanılır.
ETABS
ETABS, yüksek katlı bina ve karma taşıyıcı sistemler için optimize edilmiş CSI yapı analiz yazılımıdır. Kat diyagramları ve deprem modelleri için uygundur.
Lazer tarama
Lazer tarama, yapı ve arazinin milimetre hassasiyetinde nokta bulutu olarak ölçülmesini sağlayan 3D ölçüm yöntemidir. Rölöve ve dijital ikiz için temel veridir.
Dijital ikiz
Dijital ikiz, fiziksel bir yapının veya tesisin sensör ve model verileriyle eşzamanlı takip edilen sanal kopyasıdır. Bakım, enerji ve işletme optimizasyonunda kullanılır.
SAFE
SAFE, döşeme ve temel plaklarının eğilme, kesme ve zımbalama hesabı için kullanılan sonlu eleman yazılımıdır.
STA4CAD
STA4CAD, Türkiye’de TBDY’ye göre betonarme bina modelleme, analiz ve donatı çizimi için yaygın kullanılan yerli statik yazılımdır.
Archicad
Archicad, mimari BIM yazılımıdır; duvar, döşeme, çatı ve doğrama nesneleriyle model ve pafta üretir.
SketchUp
SketchUp, hızlı üç boyutlu kütle ve iç mekân modelleme aracıdır; avan proje ve mal sahibi anlatımında kullanılır.
Lumion
Lumion, mimari modeli gerçek zamanlı render ve animasyona çeviren görselleştirme yazılımıdır.
Twinmotion
Twinmotion, Unreal tabanlı, BIM modelinden etkileşimli görselleştirme ve kısa animasyon üreten yazılımdır.
Navisworks
Navisworks, farklı disiplin modellerini birleştirip çakışma, zaman ve miktar incelemesi yapan BIM koordinasyon yazılımıdır.
IFC
IFC (Industry Foundation Classes), BIM nesnelerini yazılım bağımsız paylaşmak için kullanılan açık veri şemasıdır.
Çakışma kontrolü
Çakışma kontrolü (clash detection), disiplin modellerinde geometrik veya kural tabanlı çakışmaların taranmasıdır.
LOD (detay seviyesi)
LOD (Level of Development/Detail), BIM nesnesinin geometri ve bilgi olgunluğunu ifade eden kademedir.
BCF
BCF (BIM Collaboration Format), model üzerindeki uyarı, görüş ve çakışma notlarını IFC’den bağımsız paylaşan iş birliği formatıdır.
DWG koordinasyonu
DWG koordinasyonu, AutoCAD tabanlı paftaların aynı koordinat, katman ve revizyon düzeninde disiplinler arası çakıştırılmasıdır.
CSI Detailer
CSI Detailer, yapısal çelik ve birleşim detaylarının imalat paftasına döküldüğü, analiz modeliyle konuşabilen çelik detaylandırma yazılımıdır.
IDEA StatiCa
IDEA StatiCa, çelik ve betonarme birleşimlerin gerilme, rijitlik ve dayanımını sonlu eleman tabanlı doğrulayan bağlantı tasarım yazılımıdır.
Tekla Structures
Tekla Structures, çelik, betonarme ve prekast elemanların imalat ve montaj bilgisiyle modellendiği yapısal BIM yazılımıdır.
Advance Steel
Advance Steel, AutoCAD tabanlı ortamda çelik yapıların 3B model, shop pafta ve parça listesini üreten detaylandırma yazılımıdır.
Allplan
Allplan, mimari ve mühendislik disiplinlerinde 2B pafta ile 3B BIM modelini birlikte üreten, özellikle betonarme kalıp-donatı tarafı güçlü bir tasarım yazılımıdır.
Vectorworks
Vectorworks, mimari, peyzaj ve sahne tasarımında 2B çizim ile 3B modellemeyi birleştiren, BIM ve sunum çıktısı da veren tasarım yazılımıdır.
Rhino
Rhino (Rhinoceros), serbest formlu yüzey ve katı modellemeye dayanan, inşaatta avan geometri, cephe ve kalıp biçimi için kullanılan 3B modelleme yazılımıdır.
Grasshopper
Grasshopper, Rhino içinde çalışan, geometriyi düğüm ve parametrelerle üreten görsel programlama eklentisidir. Tek tek çizmek yerine kural dizisi kurar.
Enscape
Enscape, Revit, Rhino, Vectorworks ve SketchUp modellerinden gerçek zamanlı görselleştirme ve sanal tur üreten render eklentisidir.
V-Ray
V-Ray, 3ds Max, Rhino, SketchUp ve benzeri modelleyicilerde fiziksel ışık ve malzeme hesabı yapan, offline görselleştirme motorudur.
Corona
Corona, özellikle 3ds Max ve Cinema 4D ortamında mimari görselleştirme için kullanılan, V-Ray’e yakın bir offline render motorudur.
Photoshop sunum
Photoshop sunum, render veya çizim çıktısının renk, çevre, insan ve atmosfer katmanlarıyla avan veya pazarlama paftasına dönüştürülmesidir.
AutoCAD Layout
AutoCAD Layout, model space’teki çizimin kağıt boyutu, ölçek ve antetle paftaya oturtulduğu paper space düzenidir.
Paper space
Paper space, AutoCAD’de paftanın kağıt düzlemidir. Model space’teki gerçek boyutlu çizim burada ölçeklenerek antetli kâğıda oturur.
Model space
Model space, AutoCAD’de yapının gerçek ölçüleriyle çizildiği 1:1 çalışma düzlemidir. Pafta ölçeği burada değil, paper space’te kurulur.
Xref
Xref (external reference), başka bir DWG dosyasının mevcut çizime bağlanarak görüntülenmesidir. Mimari, statik ve tesisat paftaları böyle üst üste okunur.
Xref bind
Xref bind, dış referans DWG’nin host dosyanın içine gömülerek bağımsız bir çizim haline getirilmesidir. Bağ kopar, içerik kalır.
e-Transmit
e-Transmit, AutoCAD çizimini xref, font, plot style ve görüntü dosyalarıyla birlikte paketleyen teslim aracıdır. Alıcının ‘eksik referans’ görmesini azaltır.
Plot style
Plot style, AutoCAD’de ekran renginin baskıda hangi kalem, kalınlık ve tarama ile çıkacağını belirleyen stil tablosudur. CTB ve STB olmak üzere iki ailedir.
CTB
CTB, AutoCAD’de nesne rengine göre kalem kalınlığı ve gri ton atayan renk bağımlı plot style dosyasıdır. Türkiye ofislerinde en yaygın baskı tablosudur.
STB
STB, AutoCAD’de nesneye adlandırılmış baskı stili bağlayan, renkten bağımsız plot style dosyasıdır. CTB’nin isimli stil karşılığıdır.
Layer standard
Layer standard, CAD katmanlarının ad, renk, çizgi tipi ve disiplin kodunun ofis veya proje için sabitlendiği kural setidir.
CAD standardı
CAD standardı, katman, antet, ölçek, yazı, blok ve teslim formatının proje veya ofis için yazıldığı çizim kural kitabıdır. Layer standardını da içine alan üst çerçevedir.
BEP
BEP (BIM Execution Plan), projenin BIM rollerini, teslimlerini, yazılımını ve CDE kurallarını yazan uygulama planıdır. EIR’ye verilen yanıt niteliğindedir.
EIR
EIR (Exchange Information Requirements), işverenin projeden hangi bilgiyi, hangi format ve zamanda istediğini yazan bilgi alışveriş şartnamesidir.
AIR
AIR (Asset Information Requirements), yapının işletme ve bakım döneminde hangi varlık bilgisinin tutulacağını yazan işveren şartnamesidir. EIR’nin varlık ayağıdır.
CDE
CDE (Common Data Environment), proje bilgilerinin paylaşıldığı, durum kodlarıyla (çalışma, paylaşım, yayın, arşiv) yönetilen ortak veri ortamıdır.
ISO 19650
ISO 19650, yapı bilgi modellemesinde bilgi yönetimi süreçlerini tarif eden uluslararası standart ailesidir. EIR, BEP, CDE ve varlık bilgisi bu çerçevenin parçasıdır.
COBie
COBie (Construction Operations Building information exchange), yapıdaki oda, ekipman ve bakım bilgilerini tablo biçiminde teslim etmeye yarayan bilgi alışveriş şemasıdır.
Uniclass
Uniclass, yapı elemanları, mekânlar ve ürünleri hiyerarşik kodlarla sınıflandıran, özellikle ISO 19650 işlerinde kullanılan Birleşik Krallık kökenli sınıflandırma sistemidir.
OmniClass
OmniClass, yapı bilgilerini tablo tabanlı hiyerarşik kodlarla sınıflandıran, Kuzey Amerika kökenli bir sınıflandırma sistemidir. Uniclass’ın ABD karşılığı olarak anılır.
Hard clash
Hard clash, iki yapı elemanının geometrik olarak aynı hacmi işgal ettiği, fiziksel çakışmadır. Kirişin kanala, kolonun kanala girdiği durum bu sınıftandır.
Soft clash
Soft clash, elemanlar birbirine değmese de erişim, bakım, yalıtım veya tolerans boşluğunun ihlal edildiği çakışma türüdür. Hard clash’in ‘boşluk’ karşılığıdır.
4D planlama
4D planlama, 3B yapı modelinin iş programındaki faaliyetlerle bağlanarak zamanın dördüncü boyut olarak okunmasıdır. Hangi elemanın hangi hafta yerinde olacağı modelde görünür.
5D maliyet
5D maliyet, 3B model ve 4D zamana birim fiyat ve miktarın eklenmesiyle maliyetin beşinci boyut olarak izlenmesidir.
Synchro
Synchro, BIM modelini iş programına bağlayarak 4D simülasyon ve saha sıra analizi üreten planlama yazılımıdır.
Primavera
Primavera (P6), kritik yol, kaynak ve nakit akışının izlendiği, büyük inşaat iş programlarında kullanılan çizelgeleme yazılımıdır.
MS Project
MS Project, faaliyet, süre ve kaynakların Gantt ve kritik yol ile izlendiği, orta ölçekli inşaat programlarında yaygın çizelgeleme yazılımıdır.
Excel metraj
Excel metraj, keşif ve kesin hesabın satır, formül ve birim fiyatlarla tabloda tutulduğu miktar tespit yöntemidir. BIM 5D’nin ofislerdeki tablo halidir.
FineHYDRO
FineHYDRO, sıhhi tesisat ve yangın hidrant hatlarının hesap, şema ve paftasının üretildiği, 4M Fine ailesinden mekanik tesisat yazılımıdır.
FineELEC
FineELEC, kuvvetli ve zayıf akım tesisatının pano, kablo ve aydınlatma hesabını üreten, 4M Fine ailesinden elektrik proje yazılımıdır.
DDS-CAD
DDS-CAD, elektrik, mekanik ve sıhhi tesisatın 3B BIM ortamında modellendiği, çakışma ve şema çıktısı da veren MEP tasarım yazılımıdır.
Relux
Relux, iç ve dış aydınlatmanın lüks, kamaşma ve enerji değerlerini fotometrik olarak hesaplayan aydınlatma simülasyon yazılımıdır. Dialux ile aynı iş ailesindendir.
Dialux
Dialux, iç, dış ve yol aydınlatmasının fotometrik hesabını yapan, Relux ile birlikte en yaygın aydınlatma simülasyon yazılımlarından biridir.
TS 825 hesap yazılımı
TS 825 hesap yazılımı, binaların ısı yalıtım yönetmeliğine göre U değeri, ısı kaybı ve yoğuşma kontrolünü belgelemek için kullanılan hesap programıdır.
4D simülasyon
4D simülasyon, 4D planlamanın görsel oynatılmasıdır. Model elemanları iş programı takviminde belirir, kaybolur veya yer değiştirir.
COBie teslim
COBie teslim, yapıdaki oda, ekipman ve bakım verilerinin işletmeye aktarılması için kullanılan tablo tabanlı bilgi paketidir. Çizim dosyasının yerine geçmez; varlık envanterini taşır.
Tekla NC
Tekla NC, çelik modelden CNC tezgâhına giden delik, kesim ve markalama komut dosyasıdır. Atölye imalatının sayısal kaynağıdır.

Özel yapılar & kaplamalar

37 terim

Endüstriyel zemin
Endüstriyel zemin, fabrika ve depolarda ağır yük, forklift trafiği ve kimyasal dayanım gerektiren beton veya kaplama sistemidir.
Endüstriyel kaplama
Endüstriyel kaplama, beton zemin üzerine uygulanan epoksi, poliüretan veya poliaspartik gibi yüksek dayanımlı yüzey sistemidir. Kimyasal ve aşınmaya karşı koruma sağlar.
Cleanroom
Cleanroom (temiz oda), havadaki partikül miktarının sıkı kontrol edildiği, filtreli havalandırmalı üretim veya laboratuvar ortamıdır.
Hastane projesi
Hastane projesi, sağlık yapılarının mimari, statik, tesisat ve tıbbi gaz sistemlerini kapsayan çok disiplinli proje sürecidir. Yönetmelik uyumu kritiktir.
Okul projesi
Okul projesi, eğitim yapılarının sınıf, spor, yemek ve destek birimlerini kapsayan mimari ve mühendislik proje setidir. Güvenlik ve erişilebilirlik önceliklidir.
Otopark yapısı
Otopark yapısı, araç park ihtiyacını karşılayan bodrum, yarı bodrum veya bağımsız otopark binasıdır. İmar ve yangın yönetmeliği kurallarına tabidir.
Köprü mühendisliği
Köprü mühendisliği, köprü ve viyadüklerin tasarımı, analizi ve projelendirilmesini kapsayan yapısal mühendislik dalıdır. Özel yük ve hareket birleşimleri içerir.
Havuz taşıyıcı
Havuz taşıyıcı, su dolu havuz kabuğunun düşey ve yatay yüklerini temel ve çevre elemanlara aktaran strüktürdür. Boş ve dolu yük farkı hesabın merkezindedir.
Havuz kenar kirişi
Havuz kenar kirişi, kabuk perdesinin üstünde taş, kanal ve korkuluğu taşıyan çevre kirişidir. Overflow kanalı çoğu kez bu kirişin içine işlenir.
Overflow
Overflow, havuz suyunun kenar kanalından taşarak denge tankına döndüğü sonsuz kenar çevrimidir. Skimmerli havuzdan farklı olarak su aynası kanal kotundadır.
Skimmer
Skimmer, havuz yüzeyindeki suyu ağızdan çekip yaprak ve yağı tutan taşma kutusudur. Overflow kanalının yerine, su seviyesi ağız bandında kalan havuzlarda kullanılır.
Denge tankı
Denge tankı, overflow havuzda taşan suyu toplayıp pompa emişini sürekli kılan ara rezervuardır. Havuz aynasının dalgalanmasını bünyesinde yutar.
Havuz makine dairesi
Havuz makine dairesi, pompa, filtre, dozaj ve denge tankının toplandığı ıslak teknik hacimdir. Havuz kabuğundan ayrı, erişilebilir ve havalandırmalıdır.
Sauna
Sauna, yüksek sıcaklık ve kontrollü nem için ahşap kabin, ısıtıcı ve buhar çıkışının bir araya geldiği ıslak-kuru hacimdir. Yalıtım ve yangın mesafesi taşıyıcıdan ayrı düşünülür.
Hamam
Hamam, sürekli buhar, sıcak döşeme ve suyun bir arada olduğu ıslak hacimdir. Göbek taşı, kurna ve kubbe, yalıtım ile ısıtma tesisatını birlikte ister.
Jakuzi
Jakuzi, oturma hacimli küvetin jet ve hava üflemesiyle çalıştığı küçük su kütlesidir. Statik ve tesisat yükü, sıradan küvetten büyüktür.
Spor salonu döşeme titreşimi
Spor salonu döşeme titreşimi, koşu, ağırlık ve ritmik yüklerin döşemede ürettiği düşey salınımdır. Konfor ve komşu mahal gürültüsünü belirler.
Spiral rampa
Spiral rampa, otopark katlarını dairesel veya helisel bir güzergâhla bağlayan sürekli eğimli döşemedir. İç ve dış yarıçap, eğim ve savrulmayı birlikte sınırlar.
Makas rampa
Makas rampa, iki doğrultuda kesişen eğimli döşemelerin makas biçiminde kat değiştirdiği otopark rampasıdır. Spiralden daha az yarıçap, daha çok kesişim derzi ister.
Asansörlü otopark
Asansörlü otopark, aracın platform veya paletle düşeyde taşındığı mekanik park sistemidir. Rampa yerine kuyu, makine ve palet yükü gelir.
Çelik hangar
Çelik hangar, geniş açıklıklı, çoğu kez tek katlı endüstriyel veya depo hacmini çelik çerçeve ve kaplamayla kuran yapıdır. Kren, rüzgâr ve kar yükü çerçeveyi yönetir.
Kren kirişi
Kren kirişi, gezer köprü vincin tekerlek yükünü kolon konsoluna veya ayrı kren ayağına taşıyan boyuna kiriştir. Yorgunluk ve yatay savurma yükü sıradan çatı kirişinden farklıdır.
Gezer köprülü vinç
Gezer köprülü vinç, hangar açıklığını enine kateden köprü kirişi ve onun üstünde yürüyen arabadan oluşan tavan vinçidir. Yükü kren yoluna ve kolonlara aktarır.
Temel cephesi
Temel cephesi, çelik kolon ayağının oturduğu, ankrajların gömüldüğü betonarme kaide yüzü ve gövdesidir. Moment ve kesmeyi zemine aktarır.
Silo
Silo, dökme malzemenin düşey hücrede depolandığı özel yapıdır. İç basınç, boşaltma hunisi ve rüzgâr, sıradan depo binasından farklıdır.
Çevre duvarı
Çevre duvarı, parsel sınırında güvenlik, rüzgâr ve görsel ayırım için yapılan sürekli duvar veya çit strüktürüdür. Bahçe duvarından daha çok parsel çevresini tarif eder.
Ferforje
Ferforje, dövme veya bükme çelik çubuklarla üretilen dekoratif korkuluk ve kapı işçiliğidir. Görsel boşluklu olması, rüzgâr ve tırmanma yükünü ortadan kaldırmaz.
Otomatik kapı
Otomatik kapı, fotosel, radar veya kumandayla açılıp kapanan kanat, sürgülü veya döner kapı düzenidir. Kaçış ve yangın senaryosunda manuel tahliye yolu bırakır.
Seksiyonel kapı
Seksiyonel kapı, yatay panellerin tavana kıvrılarak açıldığı endüstriyel ve garaj kapısıdır. Açıkken açıklık önünde kanat bırakmaz.
Bariyer
Bariyer, araç veya yaya geçişini kol, plaka veya kabloyla geçici kesen kontrol elemanıdır. Çevre duvarı değil, hareketli bir geçit düzenidir.
Turnike
Turnike, yaya geçişini tek kişiye indirgeyen döner kol veya kanatlı kontrol kapısıdır. Acil durumda serbest geçiş konumu tanımlanır.
Overflow kanalı
Overflow kanalı, havuz kenarında taşan suyu toplayıp denge tankına götüren çevre oluğudur. Overflow sisteminin suyu alan yatay elemanıdır.
Skimmer ağzı
Skimmer ağzı, yüzey suyunun skimmer kutusuna girdiği ayarlı weir açıklığıdır. Skimmer gövdesinin suyla buluştuğu kenardır.
Sauna izolasyonu
Sauna izolasyonu, kabin ısısını içeride tutup komşu mahale buhar ve yoğuşma geçirmeyen duvar-tavan katmanıdır. Sauna hacminin ısıl ve nem kalkanıdır.
Kren yolu
Kren yolu, gezer köprü vincin tekerleklerinin üzerinde yürüdüğü ray ve mesnet hattıdır. Kren kirişinin üstündeki yürüyüş düzlemidir.
Silo temeli
Silo temeli, dolu hücrenin düşey yükü, moment ve boşaltma dengesizliğini zemine aktaran kaide veya radye düzenidir. Silo cidarının yerdeki karşılığıdır.
Ferforje korkuluk
Ferforje korkuluk, dövme çelik çubuklu düşme koruma elemanıdır. Ferforjenin merdiven, teras ve duvar üstündeki güvenlik biçimidir.

Mevcut bina & güçlendirme

92 terim

Bilgi düzeyi
Bilgi düzeyi, TBDY’de mevcut yapının geometri, malzeme ve detay verisinin sınırlı, orta veya kapsamlı oluşunu ifade eder. Analiz katsayıları bu düzeye bağlanır.
DCR (talep/kapasite oranı)
DCR, bir kesit veya elemandaki deprem talebinin mevcut eğilme, kesme veya şekil değiştirme kapasitesine oranıdır. Performans hedefinin sayısal ölçüsüdür.
CFRP
CFRP, karbon fiber takviyeli polimerdir; mevcut betonarme elemana epoksi ile yapıştırılarak eğilme veya sargı kapasitesini artırır.
GFRP
GFRP, cam elyaf takviyeli polimerdir; korozyon direnci yüksektir, elastisite modülü ise CFRP’ye göre daha düşüktür.
Karbon plaka
Karbon plaka, pultrüzyonla üretilmiş lamine CFRP şerittir; çoğunlukla kiriş ve döşemede eğilme takviyesi için yapıştırılır.
Karbon kumaş
Karbon kumaş, dokuma CFRP tekstilidir; kolonu veya kirişi sarıp kesme ve sargı etkisini artırmak için epoksi ile doyurulur.
Çelik mantolama
Çelik mantolama, mevcut betonarme kesitin levha, profil veya korse ile sarılarak dayanım ve sünekliğinin artırılmasıdır.
Beton mantolama
Beton mantolama, mevcut elemanın çevresine yeni beton ve donatı ekleyerek kesiti büyütme yöntemidir; sıklıkla mikrobetonla yapılır.
Kolon mantolama
Kolon mantolama, yetersiz kolonun beton, çelik veya CFRP ile sarılarak eksenel, eğilme ve kesme kapasitesinin yükseltilmesidir.
Perde ekleme
Perde ekleme, mevcut karkasa yeni betonarme perde duvar ekleyerek yanal rijitlik ve deprem dayanımını artırma yöntemidir.
Temel genişletme
Temel genişletme, mevcut temel alanını büyüterek zemin gerilmesini düşürme ve üst yapıdan gelen ek kuvvetleri karşılama işidir.
Kimyasal dübel
Kimyasal dübel, delinmiş betona enjekte edilen reçine ile donatı veya saplamanın ankrajlandığı bağlantı elemanıdır.
Mekanik dübel
Mekanik dübel, genleşme veya kilit mekanizmasıyla betona tutunan, reçinesiz ankraj elemanıdır.
Mevcut malzeme dayanımı
Mevcut malzeme dayanımı, yerindeki beton ve donatının deneylerle belirlenen, performans hesabına giren gerçek dayanım değeridir.
Hızlı tarama
Hızlı tarama, deprem veya ön incelemede binanın dışarıdan ve sınırlı içeriden, kısa sürede hasar ve risk göstergelerine bakılmasıdır.
Detaylı inceleme
Detaylı inceleme, röleve, malzeme deneyi ve eleman ölçeğinde hasar kaydıyla mevcut yapının mühendislik değerlendirmesidir.
Hasar tespiti
Hasar tespiti, deprem, yangın veya oturma sonrası elemanlardaki çatlak, ezilme ve göçme belirtilerinin sınıflandırılarak kaydıdır.
Deprem hasar raporu
Deprem hasar raporu, sarsıntı sonrası yapının hasar sınıfını, oturulabilirliğini ve gerekirse tahliye veya güçlendirme ihtiyacını belgelayan teknik yazıdır.
Kullanılabilirlik sınırı
Kullanılabilirlik sınırı, deprem sonrası yapının işlevini sürdürebileceği hasar ve yerdeğiştirme düzeyini tanımlayan performans eşiğidir.
Göçme önleme hedefi
Göçme önleme hedefi, şiddetli depremde yapının toptan veya kısmi göçmeden ayakta kalmasını amaçlayan en düşük performans seviyesidir.
Derhal kullanım
Derhal kullanım, depremden hemen sonra yapının onarım beklemeden işlevine devam edebileceği sıkı performans hedefidir.
Daire birleştirme
Daire birleştirme, bitişik bağımsız bölümlerin tek konut olacak şekilde birleştirilmesidir; duvar, tesisat ve bazen taşıyıcı müdahale içerir.
Taşıyıcı olmayan duvar
Taşıyıcı olmayan duvar, düşey yük aktarmayan, bölme veya dolgu niteliğindeki duvardır; yine de kütle ve rijitlik katabilir.
Hasar indeksi
Hasar indeksi, eleman veya kesitteki hasarın sayısal büyüklüğünü özetleyen göstergedir. Performans ve güçlendirme kararında kullanılır.
Göçme göstergesi
Göçme göstergesi, kesit veya sistemin göçme sınırına yaklaşıp yaklaşmadığını gösteren eşik türü parametredir. Hasar indeksinden ayrı okunur.
E-D spektrum
E-D spektrum, ivme talebini spektral yer değiştirme ekseninde gösteren ivme-yer değiştirme spektrumudur. ADRS düzleminin talep eğrisidir.
ADRS
ADRS (Acceleration–Displacement Response Spectrum), ivme ve yer değiştirme eksenli spektrum düzlemidir. N2 ve kapasite spektrumu yöntemlerinin ortak grafiğidir.
Hedef spektrum
Hedef spektrum, mevcut bina değerlendirmesinde performans hedefinin bağlandığı deprem ivme spektrumudur. DD-2, DD-3 gibi yer hareketi düzeylerinden seçilir.
Sınırlı bilgi düzeyi
Sınırlı bilgi düzeyi, TBDY Bölüm 15’te geometri ve malzeme verisinin en az olduğu mevcut bina bilgi sınıfıdır. Kapasite, daha ihtiyatlı çarpanla küçültülür.
Orta bilgi düzeyi
Orta bilgi düzeyi, TBDY’de rölöve, sınırlı karot ve donatı tespitiyle kurulan, en sık kullanılan mevcut bina bilgi sınıfıdır. Çarpan, sınırlı ile kapsamlı arasındadır.
Kapsamlı bilgi düzeyi
Kapsamlı bilgi düzeyi, geometri, malzeme ve birleşim detayının en geniş saha ve laboratuvar verisiyle belgelendiği TBDY bilgi sınıfıdır. Çarpan, kapasiteyi en az küçültür.
TBDY Bölüm 15
TBDY Bölüm 15, mevcut binaların deprem değerlendirmesi ve güçlendirilmesini düzenleyen yönetmelik bölümüdür. Bilgi düzeyi, analiz ve performans hedeflerinin dayanağıdır.
Mevcut bina değerlendirme
Mevcut bina değerlendirme, ayaktaki yapının deprem performansını saha, malzeme ve analizle belirleme işidir. Yeni bina statik projesinden ayrı bir süreçtir.
Malzeme deney planı
Malzeme deney planı, mevcut binada karot, donatı ve varsa zemin deneylerinin yer, sayı ve türünü gösteren plandır. Bilgi düzeyinin belgesidir.
Donatı röntgeni
Donatı röntgeni, beton içindeki çeliğin tahribatsız görüntülenmesidir. Elektromanyetik tarama veya radyografik yöntem bu ad altında anılır.
Ferroscan
Ferroscan, sahada donatı tarama cihazları için yerleşmiş genel addır. Elektromanyetik yöntemle paspayı, aralık ve katman görüntüsü üretir.
Covermeter
Covermeter, beton örtüsünü (paspayını) tahribatsız ölçen manyetik örtü ölçerdir. Donatı konumunu noktasal okur.
Ultrasonik pulse
Ultrasonik pulse, beton içinden geçen ses dalgasının hızıyla homojenlik, boşluk ve dayanım hakkında dolaylı bilgi veren tahribatsız yöntemdir.
Windsor probe
Windsor probe, betona çakılan çelik çubuğun batma direncinden yüzey yakın dayanımı tahmin eden tahribatsız-yarı tahribatlı yöntemdir.
Karbonatlaşma derinliği
Karbonatlaşma derinliği, atmosferdeki karbondioksitin betonu nötrleştirdiği tabaka kalınlığıdır. Paspayını aşınca donatı pasifliği bozulur.
Klorür profili
Klorür profili, beton derinliği boyunca serbest veya toplam klorür derişiminin değişimidir. Donatı seviyesindeki eşik, korozyon riskini belirler.
Korozyon hızı
Korozyon hızı, donatı kesitinin birim zamanda ne kadar inceldiğini gösteren elektrokimyasal veya kesit kaybı ölçüsüdür. Hasarın ilerleme temposudur.
Pas payı kaybı
Pas payı kaybı, donatıyı örten beton tabakasının dökülmesi, ezilmesi veya hiç oluşmamış olmasıdır. Donatı, korozyon ve yangına açık kalır.
Donatı kesit kaybı
Donatı kesit kaybı, korozyon veya mekanik hasarla çeliğin etkin alanının azalmasıdır. Eğilme ve kesme kapasitesi bu alan üzerinden düşer.
Pas lekesi
Pas lekesi, korozyon ürünlerinin beton yüzeyine sızdığı kahverengi-turuncu izdir. Donatı korozyonunun erken görsel işaretidir.
Beton dökülmesi
Beton dökülmesi, örtü veya kabuğun parça parça koparak düşmesidir. Korozyon, darbe, don veya yangın tetikleyebilir.
Spalling
Spalling, beton yüzeyinin pul pul veya parça parça fırlamasıdır. Korozyon şişmesi, yangın buhar basıncı veya don etkisiyle oluşur.
Delaminasyon
Delaminasyon, betonun katmanlar halinde ayrılması, henüz düşmeden içte boşluk oluşturmasıdır. Çekiç sesi veya tarama ile bulunur.
Çatlak haritası
Çatlak haritası, yapıdaki çatlakların konum, yön, genişlik ve türünü işleyen rölöve paftasıdır. Hasar yorumunun mekânsal belgesidir.
Çatlak genişliği
Çatlak genişliği, çatlak dudakları arasındaki açıklığın milimetre cinsinden ölçüsüdür. Tür ve hasar yorumunda nicel girdidir.
Kılcal çatlak
Kılcal çatlak, genellikle 0,1 mm altı veya çıplak gözle zor görülen, yüzeysel ince çatlaktır. Tek başına taşıyıcı göçme işareti sayılmaz.
Kesme çatlağı
Kesme çatlağı, eleman gövdesinde yaklaşık 45 derece eğik ilerleyen, kesme zorunun işaretidir. Eğilme çatlağından yönüyle ayrılır.
Eğilme çatlağı
Eğilme çatlağı, çekme yüzünde elemana dik başlayan, momentin işaretidir. Kiriş açıklığında altta, mesnette üstte görülür.
Oturma çatlağı
Oturma çatlağı, temel veya zemin oturmasının ürettiği, çoğu kez düşey veya merdiven biçimli çatlaktır. Eğilme çatlağından katlar boyunca sürekliliğiyle ayrılır.
Termal çatlak
Termal çatlak, sıcaklık farkının betonu kısaltıp uzatmasıyla oluşan ısıl çatlaktır. Rötre çatlağına benzer ama tetikleyici ısıdır.
Rötre çatlağı
Rötre çatlağı, betonun kurumayla kısalmasından doğan, çoğu kez harita veya rastgele yüzey çatlağıdır. Erken yaşta sıktır.
Döküm derzi
Döküm derzi, betonun farklı zamanda dökülen iki kütlesinin birleştiği soğuk veya iş derzidir. Dilatasyon değildir; süreklilik varsayılır.
Oturma derzi
Oturma derzi, farklı oturma beklenen kütleleri ayıran düşey boşluktur. Temel ve üst yapı birlikte kesilir.
Sismik derz
Sismik derz, komşu blokların depremde çarpışmaması için bırakılan yatay boşluktur. TBDY, yer değiştirme talebine göre genişlik ister.
Dilatasyon keneti
Dilatasyon keneti, derz boşluğunu su, toz ve kaplamaya karşı kapatan, hareketi serbest bırakan profil veya örtüdür. Taşıyıcı köprü değildir.
Yangın kesici derz
Yangın kesici derz, hareket derzinde yangın ve duman geçişini belirli süre durduran dolgu ve kenet düzenidir. Sismik boşluğu kapatmaz, yalıtır.
N2 yöntemi
N2 yöntemi, artımlı itme eğrisini ADRS düzleminde talep spektrumuyla kesiştiren pratik performans yöntemidir. Eşdeğer tek serbestlik varsayımına dayanır.
Artımlı itme analizi
Artımlı itme analizi, yapıya artan yatay yük veya yer değiştirme uygulayarak kapasite eğrisini çıkaran doğrusal olmayan statik analizdir. Pushover olarak da anılır.
Kapasite spektrumu
Kapasite spektrumu, itme eğrisinin ADRS düzlemine çevrilmiş halidir. Binanın ivme-yer değiştirme kapasitesini talep spektrumuyla aynı birimde gösterir.
Talep-kapasite kesişimi
Talep-kapasite kesişimi, ADRS düzleminde deprem talebi ile bina kapasite eğrisinin kesiştiği performans noktasıdır. Yer değiştirme talebini verir.
Yer değiştirme talebi
Yer değiştirme talebi, seçilen deprem spektrumu altında yapıdan beklenen tepe veya kat yatay yer değiştirmesidir. Performans noktasının Sd karşılığıdır.
Hasar parametresi
Hasar parametresi, kesit veya elemandaki hasarı ölçmek için seçilen şekil değiştirme, dönme veya DCR türü niceliktir. İndeksin ham girdisidir.
Eleman hasar bölgesi
Eleman hasar bölgesi, bir kolon, kiriş veya perdenin hasar parametresine göre düştüğü hasar aralığıdır. Minimum hasardan göçmeye kadar sınıflanır.
Kesit hasar sınırı
Kesit hasar sınırı, TBDY’de beton ve donatı şekil değiştirmeleri için tanımlanan minimum hasar, güvenlik ve göçme eşikleridir. Eleman bölgesini ayırır.
Göçme sınırı
Göçme sınırı, kesit veya elemanın taşıyıcılığını yitirmeye yaklaştığı TBDY hasar eşiğidir. Göçme göstergesinin sayısal karşılığıdır.
Bilgi düzeyi çarpanı
Bilgi düzeyi çarpanı, TBDY Bölüm 15’te mevcut malzeme ve kesit kapasitesini bilgi sınıfına göre küçülten katsayıdır. Belirsizlik arttıkça çarpan düşer.
Mevcut donatı sınıfı
Mevcut donatı sınıfı, ayaktaki yapıdaki çeliğin akma ve nervür özelliklerine göre atanan dayanım sınıfıdır. Yeni projedeki S420 varsayımı değildir.
Mevcut beton sınıfı
Mevcut beton sınıfı, karot ve varsa yüzey deneylerinden türetilen, ayaktaki yapının beton dayanım sınıfıdır. Ruhsattaki C20/C25 etiketi tek başına yetmez.
Karot sayısı
Karot sayısı, mevcut beton sınıfını temsil etmek için alınan silindir numune adedidir. TBDY bilgi düzeyi, asgari sayıyı eleman ve kata bağlar.
Deney elemanı
Deney elemanı, karot, tarama veya açmanın yapıldığı kolon, kiriş, perde veya döşeme üyesidir. Plan, elemanı konum ve türle tanımlar.
Saha örneklemesi
Saha örneklemesi, deney elemanlarının binayı temsil edecek biçimde yerinde seçilip işaretlenmesidir. Laboratuvar, bu örneklerin sonucunu işler.
Pas payı ölçümü
Pas payı ölçümü, donatı ekseninden veya yüzeyinden beton örtüsünün kalınlığını belirleme işidir. Covermeter veya açma ile yapılır.
Donatı çap ölçümü
Donatı çap ölçümü, mevcut çubuğun çapını tarama, kumpas veya açılmış numuneyle belirlemedir. Kesit alanı ve sınıf yorumunun nicel tabanıdır.
Korozyon haritası
Korozyon haritası, pas lekesi, potansiyel, delaminasyon ve kesit kaybının mekânsal dağılımını gösteren paftadır. Nokta gözlemin düzenlenmiş halidir.
Yüzey sertliği
Yüzey sertliği, beton kabuğunun rebound veya batma direncidir. Dayanım hakkında dolaylı, yerel bir göstergedir.
Beton homojenliği
Beton homojenliği, kesit ve eleman boyunca dayanım, boşluk ve bileşim düzgünlüğüdür. Segregasyon ve yetersiz titreşim homojenliği bozar.
Boşluk tespiti
Boşluk tespiti, beton içindeki yuva, segregasyon cepleri ve delaminasyon düzlemlerinin tahribatsız veya karotla bulunmasıdır.
Aderans kaybı
Aderans kaybı, donatı ile beton arasındaki kayma dayanımının azalması veya yok olmasıdır. Çubuk duruyor olsa da kesite kuvvet aktaramaz.
Etriye aralığı tespiti
Etriye aralığı tespiti, kolon ve kiriş sargı donatısının eksenler arası mesafesinin tarama veya açmayla belirlenmesidir. Sarım yeterliliğinin nicel girdisidir.
Kolon sarım yetersizliği
Kolon sarım yetersizliği, etriye aralığı, çapı veya kancasinin sargı ve kesme için yetersiz kalmasıdır. Gevrek kolon hasarının sık nedenidir.
Kısa kolon hasarı
Kısa kolon hasarı, serbest yüksekliği kısalmış kolonun kesmede gevrek ezilmesidir. Bant pencere, merdiven ve istinat duvarı kolonu kısaltır.
Yumuşak kat hasarı
Yumuşak kat hasarı, bir katın yatay rijitliğinin üst katlardan belirgin düşük olmasıyla o katta yığılan ötelenme ve hasardır. Zayıf kat, dayanım farkını da içerir.
Burulma hasarı
Burulma hasarı, kütle ve rijitlik merkezinin kaçıklığından doğan dönmenin, kenar elemanlarda ürettiği aşırı ötelenme hasarıdır.
Perde hasarı
Perde hasarı, perde duvarda eğilme, kesme veya uç eleman ezilmesi biçiminde görülen deprem veya oturma hasarıdır. Çatlak deseni türü ayırır.
Temel oturma hasarı
Temel oturma hasarı, zemin oturması veya taşıma gücü kaybının temel ve üst yapıda ürettiği çatlak, dönme ve derz kapanmasıdır.
Derz hasarı
Derz hasarı, dilatasyon, sismik veya döküm derzinde kenet kopması, çarpışma, su sızıntısı veya rijit kapanmadır. Derzin işlevini yitirmesidir.
Yıkım projesi
Yıkım projesi, yapının hangi sıra, yöntem ve güvenlik tedbirleriyle kaldırılacağını gösteren teknik belgedir. Statik göçme, komşu ve altyapı riskini paftalar.

Mimari mekân, yangın & erişim

183 terim

Avan proje
Avan proje, yapının kütle, kat kurgusu ve temel kararlarını gösteren ön tasarım pafta setidir. Ruhsat uygulamasından önce malik ve idare ile hizalanır.
Uygulama projesi
Uygulama projesi, ruhsat avanından sonra imalatın ölçü, malzeme ve detayla üretileceği pafta setidir. Şantiye ve shop drawing’in dayanağıdır.
Mahal listesi
Mahal listesi, her mekânın döşeme, duvar, tavan, doğrama ve özel imalatını tablo halinde tanımlayan projedir. Metraj ve malzeme kabulünün omurgasıdır.
Kapı-pencere listesi
Kapı-pencere listesi, doğrama elemanlarının kod, ölçü, cam, eşik ve yangın-akustik sınıfını toplayan imalat tablosudur. Mimari paftadaki numara ile üretici shop’unu bağlar.
Merdiven rıhtı
Merdiven rıhtı, basamaklar arasındaki düşey yüksekliktir. Konfor, yönetmelik ve kaçış merdiveni hesabının temel değişkenidir.
Merdiven basamağı
Merdiven basamağı, ayağın oturduğu yatay yüzeydir; rıht ile birlikte merdiven geometrisini kurar. Kaymazlık ve eşitlik, kullanım güvenliğini belirler.
Merdiven genişliği
Merdiven genişliği, korkuluklar arasında kalan net kaçış ve dolaşım ölçüsüdür. Kullanıcı sayısı ve yangın merdiveni sınıfına göre asgari değer alır.
Asansör kuyusu
Asansör kuyusu, kabin ve karşı ağırlığın hareket ettiği düşey boşluktur. Statik perde veya duvarlarla sınırlanır; kuyu dibi ve baş mesafesi yönetmeliğe bağlıdır.
Asansör makine dairesi
Asansör makine dairesi, tahrik makinesi, pano ve kumanda ekipmanının yerleştirildiği mahaldir. Makine daireli sistemlerde çatı veya kuyu yanında konumlanır.
Tesisat şaftı
Tesisat şaftı, düşey tesisat hatlarının katlar arasında toplandığı, yangın ve ses açısından sınırlanan boşluktur. Mimari, mekanik ve elektrik paftalarının ortak kesişimidir.
Işıklık
Işıklık, iç mahallere doğal ışık ve sınırlı hava almak için bırakılan, tapu ve imar hesabında özel kurallara bağlı düşey boşluktur. Avlu ve hava bacasından ayrı tanımlanır.
Hava bacası
Hava bacası, ıslak hacim ve iç mahallerin kirli havasını çatıya taşıyan düşey havalandırma kanalıdır. Işıklıktan farklı olarak çoğunlukla kapalı kesitlidir.
Yangın holü
Yangın holü, kaçış merdiveni ile koridor arasında duman ve alev geçişini kesen, yangına dayanımlı kapılarla sınırlı ön holüdür. Merdiven yuvasının korunmuş hacmini tamamlar.
Kaçış mesafesi
Kaçış mesafesi, bir mahalin en uzak noktasından korunmuş kaçış merdiveni veya dış çıkışa kadar ölçülen yürüme yoludur. Kullanım sınıfı ve sprinkler varlığı sınıra etki eder.
Ölü son koridor
Ölü son koridor, yalnızca bir yönde kaçış imkânı veren, diğer ucu kapalı koridor parçasıdır. Yönetmelik bu uzunluğa kullanım sınıfına göre tavan koyar.
Yangın kompartımanı
Yangın kompartımanı, alev ve dumanın belirli süre başka hacimlere geçmesini engellemek için dayanımlı döşeme, duvar ve kapılarla sınırlanan yapı bölümüdür.
Yangın dayanım süresi
Yangın dayanım süresi, bir yapı elemanının standart yangın eğrisi altında yük taşıma, bütünlük ve yalıtım işlevlerini koruduğu dakikadır. EI veya REI sınıfıyla ifade edilir.
Engelli rampası
Engelli rampası, tekerlekli sandalye ve yürüme zorluğu olan kullanıcılar için yönetmelikteki eğim, genişlik ve sahanlık kurallarına göre düzenlenen erişim eğimidir.
Otopark rampası
Otopark rampası, taşıtların katlar veya bahçe ile bodrum otoparkı arasında inip çıktığı eğimli yoldur. Eğim, genişlik, viraj ve yaya ayrımı yönetmelikle sınırlanır.
Rampa eğimi
Rampa eğimi, düşey kot farkının yatay uzunluğa oranıdır; yüzde veya açı olarak yazılır. Engelli ve otopark rampalarında ayrı üst sınırlar geçerlidir.
Asma kat
Asma kat, bir katın iç yüksekliği içinde galeriyle bağlanan, tam kat sayılmayan ara döşemedir. Emsal ve statik yük hesabında özel kurallara tabidir.
Çatı katı
Çatı katı, çatı eğimi veya teras altında düzenlenen, plan notuna göre emsal ve gabariye dahil olabilen yaşam veya servis katıdır. Çatı arası depodan ayrıdır.
Bodrum katı
Bodrum katı, taban kotunun veya tabii zeminin altında kalan, otopark, sığınak, tesisat veya yaşam için kullanılan kattır. Perde, drenaj ve su yalıtımı bu katın omurgasıdır.
Zemin katı
Zemin katı, taban kotuna oturan, giriş ve çoğu zaman ticari veya konut kullanımının başladığı kattır. Yumuşak kat ve otopark kurgusu bu katta yoğunlaşır.
Ticari zemin
Ticari zemin, zemin katın dükkân, ofis veya servis olarak düzenlendiği kullanımdır. Konut üst katlarla birleşince yumuşak kat ve yangın kompartımanı riskini artırır.
Karma kullanım
Karma kullanım, aynı yapıda konut, ticaret, ofis veya otopark gibi birden fazla kullanım sınıfının bir arada bulunmasıdır. Yangın, BKS ve kaçış kurgusu en elverişsiz sınıfa göre sıkılaşır.
Villa projesi
Villa projesi, müstakil veya ikiz konutun mimari, statik ve tesisat kararlarını parsel ve kullanıcıya göre kurgulayan proje setidir. Avan ile ruhsat paftaları aynı hikâyeyi konuşmalıdır.
Müstakil konut
Müstakil konut, kendi parseli ve girişi olan, bağımsız bölümleşmemiş tek aile yapısıdır. Apartman kat mülkiyetinden farklı ruhsat ve tesisat kurgusu taşır.
Apartman
Apartman, birden fazla bağımsız konut biriminin ortak merdiven, tesisat ve çoğu zaman asansörle bindiği çok katlı yapıdır. Kat mülkiyeti ve yangın merdiveni bu tipte öne çıkar.
Site düzeni
Site düzeni, birden fazla bloğun ortak otopark, yeşil alan ve altyapıyla aynı vaziyette örgütlendiği yerleşim kurgusudur. Parselasyon ve yönetim planı bu ölçekte belirleyicidir.
Ebeveyn banyo
Ebeveyn banyo, ana yatak odasına doğrudan bağlanan özel ıslak hacimdir. Su yalıtımı, şaft ve havalandırma, konut planının bu noktasında yoğunlaşır.
Islak hacim
Islak hacim, su kullanılan banyo, mutfak, wc ve benzeri mahallerin genel adıdır. Su yalıtımı, eğim, şaft ve havalandırma bu mahallerde zorunlu detaydır.
Açık mutfak
Açık mutfak, salon veya yaşam alanı ile kapısız birleşen pişirme hacmidir. Havalandırma, yangın ve akustik kurgusu kapalı mutfaktan farklıdır.
Vestiyer
Vestiyer, girişte üst giysi ve ayakkabı için ayrılan, net alana dahil niş veya küçük mahaldir. Yangın holü ve kaçış genişliğini yememesi gerekir.
Galeri boşluğu
Galeri boşluğu, katlar arasında görsel ve mekânsal süreklilik için bırakılan döşeme boşluğudur. Diyafram sürekliliği, yangın ve korkuluk bu boşlukta kesişir.
Atrium
Atrium, birden fazla katı dikey olarak birleştiren, çoğu zaman üstü camlı geniş iç boşluktur. Duman tahliyesi ve yangın kompartımanı kuralları galeriden daha ağırdır.
Konsol balkon
Konsol balkon, düşey mesneti uçta olmayan, döşeme veya kirişin çıkma momenti ile taşınan balkondur. Çekme mesafesi, sehim ve deprem kütlesi bu elemanda birikir.
Çıkma
Çıkma, yapının dış duvar düzleminden yönetmeliğin izin verdiği ölçüde taşan kapalı veya açık hacimdir. Cumba, balkon ve saçak bu ailenin alt türleridir.
Kapı genişliği
Kapı genişliği, kasa içindeki net geçiş ölçüsüdür. Engelli erişim, yangın kaçışı ve doğrama listesi bu net değere bakarak yazılır.
Trafo odası
Trafo odası, transformatör ve orta gerilim ekipmanının konulduğu, yangın ve havalandırma şartlı kapalı teknik mekândır. Bina içi enerji dağıtımının merkezidir.
Jeneratör odası
Jeneratör odası, acil veya yedek güç ünitesinin, yakıt ve egzoz düzeniyle birlikte yerleştirildiği teknik hacimdir. Gürültü, yangın ve havalandırma şartı odanın yerini belirler.
Teknik oda
Teknik oda, zayıf akım, otomasyon, mekanik kolektör veya benzeri tesisat ekipmanının toplandığı servis mahalidir. Kullanıcıya açık yaşam alanı değildir.
Hidrofor odası
Hidrofor odası, bina basınçlı su sisteminin pompa, tank ve kolektörlerinin konulduğu ıslak teknik mekândır. Su deposu odasıyla komşu olabilir, aynı mahal olmak zorunda değildir.
Pano odası
Pano odası, alçak gerilim ana dağıtım ve sayaç panolarının yerleştirildiği kuru teknik hacimdir. Trafo odasından gerilim seviyesi ve erişimle ayrılır.
Tesisat odası
Tesisat odası, mekanik veya sıhhi tesisat kolektör, vana ve ekipmanının toplandığı servis mahalidir. Kat tesisat nişi ile karıştırılmamalıdır.
Su deposu odası
Su deposu odası, kullanma veya yangın suyu depolarının konulduğu, sızdırmaz ve müdahale boşluklu teknik hacimdir. Depo ile odanın kendisi ayrı elemanlardır.
Yangın pompa odası
Yangın pompa odası, sprinkler ve yangın dolabı hatlarını besleyen pompaların, vana ve kontrol panosuyla durduğu korunaklı teknik mekândır. Yangın su deposuna doğrudan bağlıdır.
Isı merkezi
Isı merkezi, bir veya birden fazla yapıyı besleyen kazan, eşanjör ve dağıtım kolektörlerinin toplandığı ısı üretim mahalidir. Kalorifer dairesinin site veya bölge ölçeğindeki karşılığıdır.
Otopark hücresi
Otopark hücresi, bir aracın park ettiği, en, boy ve yan boşluğu yönetmelikle tanımlı dikdörtgen alandır. Manevra alanı hücrenin parçası değildir.
Otopark manevra alanı
Otopark manevra alanı, hücrelere girip çıkmak için bırakılan koridor ve dönüş boşluğudur. Park hücresi metrajına dâhil edilmez.
Otopark giriş-çıkışı
Otopark giriş-çıkışı, araçların parsel ve otopark hacmine girdiği-çıktığı rampalı veya düz eşik düzenidir. Görüş, eğim ve yaya çakışması bu eşiğin konusudur.
Yangın merdiveni kapanı
Yangın merdiveni kapanı, kaçış merdivenini kat holleri ve diğer hacimlerden yangına dayanımlı duvar ve kapılarla ayıran düşey şafttır. Merdiven evinin korunaklı biçimidir.
Yangın asansörü
Yangın asansörü, itfaiye müdahalesi için yangına dayanımlı kuyu, kapı ve acil güçle donatılmış asansördür. Normal kaçış asansörü değildir; tahliye aracı olarak tasarlanmaz.
Basınçlandırma kuyusu
Basınçlandırma kuyusu, kaçış merdiveni veya yangın asansörü kuyusuna duman girmemesi için pozitif basınç uygulanan düşey hacimdir. Fan, kanal ve basınç kaçış menfezleriyle çalışır.
Duman kesici
Duman kesici, dumanın koridor, atrium veya kaçış yoluna yayılmasını sınırlayan düşey veya yatay bariyer elemanıdır. Perde, kepenk veya sabit etek biçiminde olabilir.
Yangın zonu
Yangın zonu, yangın ve dumanın belirli bir süre komşu hacimlere geçmesini sınırlamak için duvar, döşeme ve kapılarla ayrılmış yapı dilimidir. Kompartımanın pafta adıdır.
Yangın zonları
Yangın zonları, bir yapıdaki yangın kompartımanlarının bütünüdür. Her zonun sınırı, dayanım sınıfı ve kaçış ilişkisi paftada ayrı okunur.
REI 60
REI 60, bir yapı elemanının 60 dakika boyunca taşıyıcılık (R), bütünlük (E) ve yalıtımı (I) birlikte sağladığını gösteren yangın dayanım sınıfıdır. Duvar, döşeme ve kapan için kullanılır.
REI 90
REI 90, elemanın 90 dakika taşıyıcılık, bütünlük ve yalıtım kriterlerini birlikte karşıladığı yangın dayanım sınıfıdır. REI 60’tan daha uzun süre ister.
REI 120
REI 120, elemanın 120 dakika taşıyıcılık, bütünlük ve yalıtım sağladığı yangın dayanım sınıfıdır. En uzun yaygın kompartıman sürelerinden biridir.
EI kapı
EI kapı, yangında bütünlük (E) ve yalıtımı (I) belirli süre koruyan yangın kapısıdır. Kanat, kasa, kilit ve contası belgelenmiş bir sistemdir.
EI 30
EI 30, kapı veya bölmenin 30 dakika bütünlük ve yalıtım sağladığı yangın dayanım sınıfıdır. Kısa süreli kompartıman ve bazı iç açıklıklarda kullanılır.
EI 60
EI 60, kapı veya bölmenin 60 dakika bütünlük ve yalıtım sağladığı yangın dayanım sınıfıdır. Merdiven kapanı ve yangın holü kapılarında sık görülür.
Duman sızdırmaz kapı
Duman sızdırmaz kapı, soğuk veya sıcak dumanın kaçış holü ve kapanına sızmasını sınırlayan, conta ve eşik detaylı kapıdır. Yangın EI belgesi ayrı, duman sızdırmazlık belgesi ayrıdır.
Kaçış genişliği
Kaçış genişliği, kullanıcı yüküne göre kaçış yolu, kapı ve merdivende bırakılması gereken net geçiş enidir. Mobilya ve kapı kanadı net ölçüden düşülür.
Kaçış merdiveni eni
Kaçış merdiveni eni, yangın veya kaçış merdiveninde korkuluklar arasında kalan net basamak genişliğidir. Kapan duvarı kalınlığı bu ene dâhil değildir.
Kaçış yolu
Kaçış yolu, mahalden güvenli dışarıya veya korunaklı merdivene kadar uzanan, engellenemez tahliye güzergâhıdır. Koridor, hol, kapı ve merdiven bu yolun parçalarıdır.
Kaçış koridoru
Kaçış koridoru, bağımsız mahalleri kaçış merdiveni veya çıkışa bağlayan, net eni ve uzunluğu sınırlı ortak geçittir. Kaçış yolunun yatay dilimidir.
İki yönlü kaçış
İki yönlü kaçış, bir mahal veya koridordan en az iki ayrı, birbirini kapatmayan tahliye yönünün bulunmasıdır. Tek merdiven körüğüne yığılmayı önler.
Tahliye süresi
Tahliye süresi, algılamadan güvenli dışarıya veya korunaklı alana ulaşıncaya kadar geçen hesaplanan zamandır. Kaçış genişliği, yol uzunluğu ve kullanıcı yüküne bağlıdır.
Yangın tüpü
Yangın tüpü, başlangıç yangınına müdahale için mahalde bulundurulan taşınabilir söndürücüdür. Sprinkler veya yangın dolabının yerine geçmez.
Yangın battaniyesi
Yangın battaniyesi, küçük alev veya kıyafet yangınını örtmek için kullanılan, yanmaz kumaş müdahale aracıdır. Mutfak ve laboratuvar mahallerinde tüpe eşlik eder.
Acil durum planı
Acil durum planı, yangın, deprem ve benzeri olaylarda tahliye, toplanma ve müdahale görevlerini yazan işletme belgesidir. Mimari kaçış paftasının senaryo dilidir.
Toplanma alanı
Toplanma alanı, tahliye edilen kullanıcıların yapıdan güvenli mesafede sayılabildiği açık veya yarı açık yerdir. Kaçış yolunun dışarıdaki bitiş noktasıdır.
Dış yangın merdiveni
Dış yangın merdiveni, yapı cephesinde açık veya yarı açık duran, kapanı dış havaya bakan kaçış merdivenidir. İç kapan merdiveninden duman rejimiyle ayrılır.
İç yangın merdiveni
İç yangın merdiveni, yapı kütlesi içinde kapan duvarlarıyla çevrili kaçış merdivenidir. Basınçlandırma ve EI kapı, bu merdivenin duman rejimini kurar.
Merdiven evi
Merdiven evi, katları bağlayan merdiven, sahanlık ve bazen asansörün birlikte durduğu düşey dolaşım hacmidir. Yangın kapanı niteliği, kapı ve duvar detayına bağlıdır.
Acil çıkış kapısı
Acil çıkış kapısı, tahliye yönünde kilitlenmeden açılan, kaçış yolunu dışarı veya korunaklı hacme bağlayan kapıdır. Günlük giriş kapısından donanım ve yönle ayrılabilir.
Duman dedektörü
Duman dedektörü, havadaki duman parçacığını algılayıp yangın alarm sistemine haber veren algılama cihazıdır. Sprinkler başı veya yangın tüpü değildir.
Sprinkler başı
Sprinkler başı, tavan veya duvarda duran, belirli sıcaklıkta açılarak yangın bölgesine su püskürten otomatik söndürme elemanıdır. Hortum dolabından bağımsız çalışır.
Yangın hortumu
Yangın hortumu, yangın dolabındaki vanaya bağlı, kullanıcı veya itfaiyenin suyu yangına ulaştırdığı esnek hattır. Sprinkler otomatik rejiminden ayrı, elle kullanılan bir araçtır.
Yangın vanası
Yangın vanası, yangın suyu hattını açıp kesmeye yarayan, dolap, kolon veya bina girişinde duran özel vanadır. Kullanma suyu vanasından hat ve işaretle ayrılır.
Yangın su deposu
Yangın su deposu, sprinkler ve yangın dolabı hatlarını beslemek üzere ayrılmış, kullanma suyundan bağımsız depo hacmidir. Pompa odası ve vana zincirinin kaynağıdır.
Yönlendirme levhası
Yönlendirme levhası, kaçış yönünü ve çıkış kapısını işaretleyen, elektrik kesintisinde de okunabilen görsel elemandır. Acil durum planının duvardaki karşılığıdır.
Kaçış aydınlatması
Kaçış aydınlatması, normal aydınlatma kesildiğinde kaçış yolu, merdiven ve çıkış kapısını görünür tutan acil aydınlatma düzenidir. Dekoratif koridor ışığından ayrı bir sistemdir.
Yangın dayanım sınıfı
Yangın dayanım sınıfı, yapı elemanının yangında taşıyıcılık, bütünlük ve yalıtımı kaç dakika sağladığını gösteren REI veya EI kodudur. Malzeme adı değil, belgelenmiş sistem sınıfıdır.
Yangın perdesi
Yangın perdesi, yangın veya duman anında inerek açıklığı kapatan, esnek veya katlanır kompartıman elemanıdır. Sabit REI duvarın hareketli karşılığıdır.
Yangın merdiveni kapısı
Yangın merdiveni kapısı, kat holü ile merdiven kapanı arasındaki, EI ve çoğu kez duman sızdırmaz belgelenmiş kapıdır. Kapanın kullanıcı eşiğidir.
Kaçış kapısı
Kaçış kapısı, kaçış yolu üzerindeki, tahliye yönünde engellenmeden açılan kapıdır. Yangın merdiveni kapısı, acil çıkış kapısı ve kat kapısı bu ailenin üyeleridir.
Duman tahliye bacası
Duman tahliye bacası, yangın dumanını mahal veya otoparktan düşey şaft veya menfezle dışarı atan boşluktur. Basınçlandırma kuyusunun tersi yönde çalışır.
Yangın tahliye planı
Yangın tahliye planı, katta bulunduğunuz yeri, kaçış oklarını, merdiven ve toplanma noktasını gösteren yangına özel krokidir. Acil durum planının yangın paftasıdır.
Şönt baca
Şönt baca, birden fazla katın ocak, şömine veya havalandırma çıkışını ortak düşey kanala bağlayan baca düzenidir. Her katın ayrı bacası yerine ortak şaft kullanır.
Mutfak bacası
Mutfak bacası, pişirme kaynaklı duman, yağ buharı ve kokuyu çatıya veya dış cepheye taşıyan düşey atım yoludur. Hava bacası ve şömine bacasından ayrı kesit ister.
Şömine bacası
Şömine bacası, açık veya kapalı ocaktan çıkan dumanı çatı üstüne taşıyan, ısıya ve kuruma dayanıklı düşey bacadır.
Doğalgaz bacası
Doğalgaz bacası, yoğuşmalı veya klasik cihazın atık gazını uygun malzemeyle dışarı alan atım hattıdır. Cihaz tipi malzeme ve eğimi belirler.
Baca şapkası
Baca şapkası, baca ağzını yağmur, kar ve rüzgârın geri basmasına karşı koruyan üst kapaktır. Çekişi kesmeden suyun içeri girmesini engeller.
Baca kesiti
Baca kesiti, bacanın iç net alanı ve biçimidir. Bağlı mahal sayısı, cihaz gücü ve çekiş yüksekliğiyle belirlenir.
Çöp şutu
Çöp şutu, katlardan atığın bodrum veya zemin toplama odasına düşey indiği kapalı kanaldır. Yangın, koku ve hijyen kompartımanı ister.
Çamaşır şutu
Çamaşır şutu, katlardan kirli çamaşırın alt yıkama veya toplama mahalline indiği düşey kanaldır. Çöp şutundan ayrı hijyen ve kesit kuralı taşır.
Kedi merdiveni
Kedi merdiveni, çatı, tesisat ve dar bakım hacimlerine çıkan, dik ve dar kesitli sabit veya seyyar merdivendir. Kaçış merdiveni yerine geçmez.
Bakım merdiveni
Bakım merdiveni, makine dairesi, çatı ekipmanı ve tesisat galerisine erişim için ayrılmış servis merdivenidir. Kullanıcı sirkülasyonundan bağımsızdır.
Çatı merdiveni
Çatı merdiveni, son kattan çatı arasına veya terasa çıkan, proje ve gabariye işlenen erişim merdivenidir. Kedi merdiveninden daha kullanışlı bir düşey bağdır.
Çatı erişim kapısı
Çatı erişim kapısı, merdiven evi, çatı arası veya teras ile alt kat arasında geçişi sağlayan kapı veya dam kapağıdır. Yangın ve su yalıtımı birlikte çözülür.
Dikey sirkülasyon
Dikey sirkülasyon, katlar arasında insan, eşya ve servisin indiği merdiven, asansör, rampa ve şutların bütünüdür. Bina çekirdeğinin omurgasıdır.
Servis merdiveni
Servis merdiveni, personel, yük ve tesisat erişimi için ayrılmış, kullanıcı merdiveninden bağımsız düşey yoldur. Kaçış merdiveni olarak sayılmaz.
Kaçış merdiveni
Kaçış merdiveni, yangın ve acil durumda katları korunmuş bir düşey yolla dışarıya bağlayan tahliye merdivenidir. Günlük süs merdiveninden ayrı tanım taşır.
Açık merdiven
Açık merdiven, yangına dayanımlı kova ve kapıyla çevrilmemiş, hol veya galeriye açık düşey merdivendir. Korunmuş kaçış merdiveni değildir.
Kapalı merdiven
Kapalı merdiven, yangına dayanımlı duvar ve kapılarla çevrilmiş merdiven kovası içindeki düşey yoldur. Korunmuş kaçışın temel biçimidir.
Merdiven sahanlığı
Merdiven sahanlığı, rıht dizileri arasında duruş, dönüş ve kat kapısı önü sağlayan yatay döşeme parçasıdır. Kaçış genişliği sahanlıkta da süreklidir.
Merdiven kovası
Merdiven kovası, merdiven kollarını ve sahanlıkları çevreleyen düşey hacimdir. Yangın, havalandırma ve aydınlatma bu hacmin niteliğine bağlıdır.
Merdiven evi havalandırma
Merdiven evi havalandırma, kaçış kovasına temiz hava veren veya dumanı tahliye eden doğal ya da mekanik sistemdir. Basınçlandırma ile karıştırılmamalıdır.
Denizlik
Denizlik, pencere altındaki suyu cepheden uzağa atan, iç ve dışta ayrı biten yatay elemandır. Söve ve damlalıkla birlikte suyu yönetir.
Söve
Söve, kapı veya pencere boşluğunun yan ve üst kenarını çerçeveleyen, sıva veya kaplama ile biten kenar elemanıdır. Lento ile karıştırılmamalıdır.
Lintel
Lintel, kapı veya pencere boşluğunun üstündeki yatay taşıyıcı elemanın İngilizce adıdır. Türkçe karşılığı lentodur.
Lento
Lento, kapı ve pencere boşluğunun üstüne konan, üstteki duvar yükünü yanlara aktaran yatay taşıyıcıdır. Söve ve denizlikten ayrı bir yapı elemanıdır.
Harpuşta
Harpuşta, parapet, bahçe duvarı veya baca üstünü yağmurdan koruyan, eğimli kapak elemanıdır. Damlalıkla suyu duvar yüzünden uzaklaştırır.
Damlalık
Damlalık, denizlik, harpuşta, saçak veya lento altındaki suyun duvara yapışmadan damlamasını sağlayan damla oluğu veya çıkıntıdır.
Saçak
Saçak, çatı veya döşemenin dış duvar düzleminden taşıp yağmuru cepheden uzaklaştıran çıkıntıdır. Gabari, çekme ve emsal hesabına girebilir.
Saçak altı
Saçak altı, saçak çıkmasının yerden görünen alt yüzeyidir. Havalandırma, kuş teli, aydınlatma ve yangın saçağı bu düzlemde çözülür.
Mahya
Mahya, eğimli çatının en üst birleşim çizgisindeki sırt elemanıdır. Su yalıtımı, havalandırma ve gabari kotu bu hatta toplanır.
Mahya hattı
Mahya hattı, çatı planında en yüksek sırtın geometrik izdüşümüdür. Eğim yönleri, dere ve baca konumları bu hatta göre kurulur.
Kangal
Kangal, kırma çatıda mahya ile saçak arasında kalan eğik sırtı örten özel kiremit veya kaplama elemanıdır. Dere hattının karşıtıdır.
Oluk
Oluk, saçak veya dere hattında yağmur suyunu toplayıp iniş borusuna ileten açık veya kapalı kanaldır. Taşma süzgeci ve durakla birlikte çalışır.
Çatı oluğu
Çatı oluğu, eğimli çatının saçak ucunda yağmuru toplayan oluktur. Genel oluk teriminin çatıya özgü biçimidir.
İniş borusu
İniş borusu, oluk veya süzgeçteki suyu zemin drenajına veya yağmur hattına indiren düşey borudur. Durak ve kelepçe ile cepheye bağlanır.
Yağmur durak
Yağmur durak, oluk suyunun iniş borusuna geçtiği, çoğu kez huni veya kutu biçimli bağlantı elemanıdır. Yaprak tutucu burada toplanır.
Taşma süzgeci
Taşma süzgeci, ana süzgeç tıkandığında fazla suyu kontrollü boşaltan yedek tahliye ağzıdır. Teras ve gizli olukta su basmanını önler.
Süzgeç
Süzgeç, döşeme, teras veya ıslak hacimde suyu toplayıp tesisat hattına veren ızgaralı ağızdır. Yer, balkon ve taşma süzgeci bu ailenin türleridir.
Yer süzgeci
Yer süzgeci, banyo, mutfak, otopark ve ıslak hacim döşemesinde suyu toplayan zemin süzgecidir. Balkon süzgecinden koku tutucu ve eğim kuralıyla ayrılır.
Balkon süzgeci
Balkon süzgeci, açık balkon döşemesindeki yağmur ve yıkama suyunu toplayan süzgeçtir. Eşik ve yalıtım detayı daire içini korur.
Kravat derz
Kravat derz, çift cidarlı duvar veya kaplama ile taşıyıcı duvar arasında kravat (bağ) elemanlarının geçtiği, hareket ve suyun kontrol edildiği derz hattıdır.
Dilatasyon kapağı
Dilatasyon kapağı, yapı derzinin döşeme, duvar veya cephedeki boşluğunu kapatan, hareketi izin veren kapak profilidir. Derzin kendisi değildir.
Derz profili
Derz profili, kaplama, şap veya cephe derzine gömülen, kenarı koruyan ve hareketi yönlendiren metal veya plastik profilidir.
Köşe profili
Köşe profili, duvar, basamak veya cephe köşesini darbeye ve çatlağa karşı koruyan, sıva veya kaplama içine gömülen kenar profilidir.
Bitiş profili
Bitiş profili, mantolama, kaplama veya doğrama kenarının duvar, denizlik veya başka malzemeyle bittiği hattı kapatan kenar profilidir.
Genleşme profili
Genleşme profili, uzun cephe, şap veya kaplama yüzeyinde ısıl ve nem hareketini toplayan esnek derz profilidir. Dilatasyon kapağından daha ince bir hareket derzidir.
Süpürgelik
Süpürgelik, döşeme ile duvar birleşimini kapatan, darbeyi ve süpürme ıslaklığını duvardan uzak tutan yatay kenar elemanıdır.
Basamak burnu
Basamak burnu, basamağın ön kenarındaki kaymaz ve darbeye dayanıklı bitiş profili veya çıkıntıdır. Rıht ile basamak birleşimini korur.
Tırabzan
Tırabzan, merdiven veya rampa boyunca eli dayamak için uzanan, dikmelere oturan yatay veya eğik korkuluk elemanıdır. Küpeşte ile çoğu dilde eşanlamlı kullanılır.
Küpeşte
Küpeşte, korkuluk veya tırabzanın elin kavradığı üst bitiş elemanıdır. Dikme ve dolgu, küpeştenin altına bağlanır.
Dikme aralığı
Dikme aralığı, korkuluk dikmeleri arasındaki net mesafedir. Çocuk güvenliği boşluğu ve küpeşte sehimi bu aralığa bağlıdır.
Korkuluk boşluğu
Korkuluk boşluğu, dikmeler, dolgu ve küpeşte arasında kalan net açıklıktır. Düşme ve sıkışma riskini sınırlar.
Çocuk güvenliği boşluk genişliği
Çocuk güvenliği boşluk genişliği, korkuluk ve merdiven dolgusunda çocuğun sıkışmasını veya düşmesini önlemek için bırakılan azami net aralıktır.
Balkon korkuluğu
Balkon korkuluğu, açık balkon kenarında düşmeyi önleyen, ankrajı döşeme veya parapete bağlanan korkuluk sistemidir. Gabari ve cephe görünüşüne dahildir.
Teras korkuluğu
Teras korkuluğu, çatı veya kat terasının kenarında düşmeyi önleyen korkuluk veya parapet-korkuluk birleşimidir. Yapı yüksekliği hesabına girebilir.
Dikme
Dikme, korkuluk, tırabzan veya hafif doğramada düşey taşıyıcı çubuk veya profilidir. Taşıyıcı sistem kolonundan ayrı, detay elemanıdır.
Pencere denizlik
Pencere denizlik, doğramanın altındaki iç ve dış denizliğin pencereye özgü adıdır. Genel denizlik teriminin pencere boşluğundaki uygulamasıdır.
Kapı sövesi
Kapı sövesi, kapı boşluğunun yan ve üst kenarını çerçeveleyen, kasa ile duvar arasındaki bitiş elemanıdır. Lento kirişinden ayrıdır.
Lento kirişi
Lento kirişi, geniş kapı, vitrin veya geçit boşluğunun üstündeki, lento işlevini gören kiriş kesitidir. Sıradan duvar lentosundan daha büyük açıklık taşır.
Ebeveyn süiti
Ebeveyn süiti, yatak odası, banyo ve çoğu kez giyinme hacminin tek kullanıcı grubuna ayrıldığı mahal grubudur. Bağımsız bölüm içinde alt birimdir.
Walk-in dolap
Walk-in dolap, içine girilerek kullanılan, giyinme odası ölçeğinde açık dolap hacmidir. Mobilya dolaptan ayrı, mimari mahaldir.
Çamaşır odası
Çamaşır odası, yıkama, kurutma ve ütü için ayrılmış ıslak veya yarı ıslak mahaldir. Mutfak ve banyo tesisatından ayrı planlanabilir.
Depo odası
Depo odası, eşya saklamak için ayrılmış, çoğu kez penceresiz ikincil mahaldir. Kiler ve sığınaktan ayrı tanımlanır; net-brüt hesabına girer.
Kiler
Kiler, gıda ve mutfak stoğunun serin, karanlık ve havalandırmalı saklandığı küçük mahaldir. Genel depo odasından hijyen ve sıcaklık beklentisiyle ayrılır.
Giyinme odası
Giyinme odası, giysi ve aksesuarın sergilendiği, walk-in dolaptan daha oda ölçekli mahaldir. Ebeveyn süitinin parçası olabilir.
Ebeveyn yatak odası
Ebeveyn yatak odası, konutta ana kullanıcıya ayrılan, çoğu kez süit banyo ve giyinmeyle bağlanan yatak mahalidir. Diğer yatak odalarından konum ve donanımla ayrılır.
Loft
Loft, yüksek tavanlı, çoğu kez açık planlı ve asma katlı konut veya atölye-konut birimidir. Dubleksten galeri ve endüstriyel karakterle ayrılır.
Dubleks
Dubleks, aynı bağımsız bölümün iç merdivenle bağlanan iki katlı konut birimidir. Tripleks ve çatı dubleksinden kat sayısı ve konumuyla ayrılır.
Tripleks
Tripleks, aynı bağımsız bölümün iç merdivenle bağlanan üç katlı konut birimidir. Villa ve dubleksten kat adediyle ayrılır.
Galeri
Galeri, iki veya daha fazla katı gören, döşeme boşluğuyla oluşan iç düşey hacimdir. Merdiven kovası ve ışıklıktan ayrı, çoğu kez temsilî bir boşluktur.
İç avlu
İç avlu, yapının kendi kütlesi içinde kalan, üstü açık veya kontrollü açık avlu hacmidir. Işıklık ve hayat ile akrabadır; ölçek ve kullanımla ayrılır.
Hayat
Hayat, geleneksel Anadolu evinde odaların açıldığı, çoğu kez üstü kapalı veya yarı açık ortak sofa-avlu hacmidir. İç avlu ve sofadan tarihî kurgusuyla ayrılır.
Sofa
Sofa, geleneksel konutta odaların açıldığı ortak hol veya üst kat dolaşım hacmidir. Eyvan ve hayattan, çoğu kez kapalı ve ortada oluşuyla ayrılır.
Eyvan
Eyvan, bir yüzü avlu veya sofaya açık, üç yüzü kapalı, örtülü oturma nişidir. Veranda ve balkondan, oda ölçeği ve tarihî kurgusuyla ayrılır.
Açık ofis
Açık ofis, bölmesiz veya alçak bölmeli, büyük bir kat plağında çalışan ofis düzenidir. Toplantı odası ve çekirdek, bu düzlemin sabit adalarıdır.
Toplantı odası
Toplantı odası, ofis katında kapalı görüşme ve sunum için ayrılmış mahaldir. Kullanıcı yükü ve havalandırma, açık ofisten ayrı hesaplanır.
Bina çekirdeği
Bina çekirdeği, merdiven, asansör, şaft ve ıslak hacimlerin toplandığı düşey omurgadır. Hem mimari dolaşımı hem deprem perdesini taşır.
Kat plağı (floor plate)
Kat plağı, bir katın çekirdek dışında kalan kullanılabilir döşeme alanının geometrisidir. Ofis ve rezidans verimini belirler.
Kat çekirdeği
Kat çekirdeği, o katta merdiven, asansör, şaft ve ıslak hacimlerin kapladığı çekirdek izdüşümüdür. Bina çekirdeğinin kat düzlemindeki kesitidir.
Ofis kat planı
Ofis kat planı, bir ofis katındaki çekirdek, açık ofis, toplantı ve kaçış güzergâhını gösteren mimari plandır. Mobilya yerleşimi bu planın üzerine oturur.
Rezidans lobi
Rezidans lobi, konut bloğunun güvenlik, bekleme ve dikey sirkülasyona açılan zemin ortak holüdür. Site girişinden, bina içi temsil holü olmasıyla ayrılır.
Site girişi
Site girişi, kapalı site veya ada düzeninde yaya ve taşıtın parsele girdiği kontrollü eşiktir. Rezidans lobisinden, ada ölçekli dış eşik olmasıyla ayrılır.
Villa bahçesi
Villa bahçesi, müstakil konutun çekme mesafeleri içinde kalan, yapıya ait açık yeşil ve sert zemin alanıdır. Taban alanı dışında kalan parsel kullanımdır.
Kapalı teras
Kapalı teras, üç veya dört yanı doğrama veya duvarla kapatılmış, eski açık terasın kapalı hacme dönüşmüş halidir. Emsal ve gabariye çoğu kez dahildir.
Kış bahçesi
Kış bahçesi, cam çatı veya cepheyle kapatılmış, bitki ve oturma için kullanılan yarı iklimlendirilmiş hacimdir. Kapalı terastan cam örtü ve bitki kurgusuyla ayrılır.
Veranda
Veranda, yapının giriş veya bahçe cephesinde, üstü örtülü, yanları açık veya yarı açık oturma çıkmasıdır. Eyvan ve pergoladan döşeme ve örtü sürekliliğiyle ayrılır.
Pergola
Pergola, bahçe veya terasta gölgelik sağlayan, çoğu kez çıtalı üstü olan hafif iskelet yapıdır. Veranda ve kapalı terastan, kapalı hacim olmamasıyla ayrılır.
Villa garajı
Villa garajı, müstakil konuta ait kapalı veya yarı açık araç mahalidir. Site otoparkından, parsele ve konuta bağlı oluşuyla ayrılır.
Oda yüksekliği
Oda yüksekliği, bir mahalde bitmiş döşeme üstünden tavan altına kadar ölçülen net düşey mesafedir. Kat yüksekliğinden sıva, kaplama ve döşeme kalınlığı kadar küçüktür.
Tavan yüksekliği
Tavan yüksekliği, mahalde bitmiş döşemeden tavan kaplamasının altına kadar algılanan net yüksekliktir. Oda yüksekliği ile çoğu paftada aynı ölçüyü paylaşır; asma tavan onu düşürür.
Engelli WC
Engelli WC, tekerlekli sandalye manevrası, tutunma ve yaklaşım ölçülerini sağlayan erişilebilir tuvalettir. Standart konut banyosunun adı değiştirilmiş hali değildir.
Engelli asansör
Engelli asansör, kabin, kapı ve durak ölçüleri erişilebilirlik standardına uyan, tekerlekli sandalye ve refakatçi kullanımına elverişli asansördür. Yalnızca sedye asansörü veya platform lift değildir.
Erişim koridoru
Erişim koridoru, bağımsız bölüm, asansör, WC ve kaçış kapısı arasında kesintisiz, yeterli net genişlikte dolaşım bandıdır. Depo veya tesisat şaftı bu bandı kesemez.

Meslek, oda & mevzuat

39 terim

Mesleki sorumluluk sigortası
Mesleki sorumluluk sigortası, proje müellifi veya fenni mesulün mesleki hatasından doğan üçüncü şahıs zararlarını kapsayan poliçedir.
Proje müellifi
Proje müellifi, mimari, statik veya tesisat projesini hazırlayıp imzalayan, oda sicilli meslek mensubudur.
Uygulama sorumlusu
Uygulama sorumlusu, projenin sahada doğru uygulanmasından yapı sahibi adına sorumlu tutulan meslek mensubudur; çoğu işte şantiye şefi bu işlevi görür.
Şantiye şefi belgesi
Şantiye şefi belgesi, İMO veya ilgili odanın, belirli yapı sınıfı ve iş deneyimine göre verdiği şantiye yönetim yetki belgesidir.
TMMOB
TMMOB, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’dir; meslek odalarının üst birliği olarak sicil, etik ve mesleki düzeni çerçeveler.
İnşaat Mühendisleri Odası
İnşaat Mühendisleri Odası (İMO), inşaat mühendislerinin sicil, belgelendirme ve mesleki denetimini yürüten TMMOB üyesidir.
Mimarlar Odası
Mimarlar Odası, mimarların sicil, proje müellifliği ve mesleki kurallarını yürüten TMMOB üyesidir.
Oda sicil kaydı
Oda sicil kaydı, meslek odasında aktif üyelik ve belgelendirme durumunu gösteren, ruhsat ve sözleşme için aranan kayıttır.
Serbest mühendislik
Serbest mühendislik, oda sicilli mühendisin kendi namına proje, müşavirlik veya kontrollük hizmeti vermesidir; müteahhitlikten ayrıdır.
4708 sayılı Kanun
4708 sayılı Kanun, yapı denetimi hakkında kanundur; denetim kuruluşlarının görev, yetki ve yapı sahibinin yükümlülüğünü düzenler.
Yapı Denetimi Kanunu
Yapı Denetimi Kanunu, 4708 sayılı Kanun’un yaygın adıdır; yapıların proje ve yapım denetimini zorunlu kılan mevzuattır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, imar, yapı denetim, TBDY ve kentsel dönüşümün merkezi idaresidir.
Yapı kimliği
Yapı kimliği, yapının ruhsat, denetim ve kimlik bilgilerinin elektronik ortamda izlendiği bakanlık kayıt sistemidir.
Paket proje
Paket proje, mimari, statik ve tesisat ruhsat setinin tek elden, aynı vaziyet ve aks düzeninde hazırlanmasıdır.
Teknik danışmanlık
Teknik danışmanlık, müelliflik veya taahhüt üstlenmeden mevcut dosya, saha veya karar için mühendislik görüşü verilmesidir.
SMM (Serbest müşavir mühendis/mimar)
SMM, ilgili meslek odasına serbest müşavir olarak kayıtlı, proje ve fenni mesuliyet üstlenebilen mühendis veya mimardır. Ücretli şirket çalışanı sicilinden ayrı bir serbestlik statüsüdür.
Büro tescil
Büro tescil, serbest mühendis veya mimarlık hizmetinin ilgili meslek odasında işyeri olarak kayda alınmasıdır. SMM sicilinin mekânsal ve idari tamamlayıcısıdır.
Oda pulu
Oda pulu, meslek odasının proje, rapor veya belgeler üzerinden aldığı sicil ve hizmet bedelinin belgelenmesidir. Ruhsat ekinde müellif onayının mali izidir.
İmza sirküleri
İmza sirküleri, ticaret sicilinde tescilli şirketin kimlerin, hangi yetkiyle imza atacağını gösteren noter onaylı belgedir. Ruhsat ve yapı denetim sözleşmesinde imza sahibi bu listeyle eşleşir.
Yetki belgesi
Yetki belgesi, kişinin veya kuruluşun belirli bir teknik veya idari işi yapmaya ehil olduğunu gösteren resmi belgedir. Denetçi, laboratuvar, SMM ve benzeri sıfatlar ayrı belgelerle kanıtlanır.
Denetçi
Denetçi, yapı denetim kuruluşunda görevli, 4708 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik uyarınca proje ve yapı denetimini yürüten mühendis veya mimardır. Fenni mesul ile aynı kişi olmak zorunda değildir.
Kontrol elemanı
Kontrol elemanı, yapı denetim kuruluşunda saha ve evrak kontrolünü yürüten, denetçiye bağlı teknik personeldir. Denetçi belgesindeki imza yetkisini kendiliğinden taşımaz.
Laboratuvar
Laboratuvar, beton, çelik, zemin ve benzeri yapı malzemelerinin deneylerinin yapıldığı, ilgili mevzuata göre yetkilendirilmiş deney yeridir. Şantiye gözlemi laboratuvar raporu değildir.
Uygunluk belgesi
Uygunluk belgesi, malzeme veya imalatın ilgili teknik düzenlemeye uygunluğunu gösteren üretici veya onaylanmış kuruluş belgesidir. Performans beyanı ve CE/G işareti ile birlikte okunur.
CE işareti
CE işareti, uyumlaştırılmış Avrupa standardı kapsamındaki yapı malzemesinin ilgili temel gerekleri karşıladığını gösteren uygunluk işaretidir. G işareti ulusal kapsamın işaretidir.
Performans beyanı (DoP)
Performans beyanı (DoP), üreticinin yapı malzemesinin beyan edilen performansını yazılı taahhüt ettiği belgedir. CE işaretinin zorunlu eşlikçisidir.
Teknik föy
Teknik föy, malzeme veya sistemin kullanım, performans ve uygulama sınırlarını özetleyen üretici teknik bilgi yaprağıdır. Performans beyanının pazarlama özeti değildir; onu tamamlar.
Malzeme onay formu
Malzeme onay formu, şantiyeye girecek ürünün proje, şartname ve belgeler açısından yapı denetimce kabul edildiğini yazan saha evrakıdır. Fabrika çıkış belgesinin yerine geçmez.
SMM belgesi
SMM belgesi, meslek odasının serbest müşavir mühendis veya mimar sicilini belgelendiren resmi evraktır. Büro tescil belgesinden ayrı, kişiye bağlı sicil kanıtıdır.
Büro tescil belgesi
Büro tescil belgesi, odadaki işyeri kaydının güncel olduğunu gösteren belgedir. SMM belgesinin ofis ve unvan ayağını kanıtlar.
Malzeme numunesi
Malzeme numunesi, kabul ve deney için şantiye veya üretim yerinden alınan, zincir tutanaklı temsilî parçadır. Katalog parçası veya hurda kırıntı numune sayılmaz.
Yardımcı kontrol elemanı
Yardımcı kontrol elemanı, yapı denetim kuruluşunda kontrol elemanına bağlı, saha izleme ve evrak desteği veren teknik yardımcıdır. Denetçi veya kontrol elemanı yetkisini tek başına kullanamaz.
Laboratuvar akreditasyonu
Laboratuvar akreditasyonu, deney yerinin ilgili standarda göre yeterliliğinin ulusal akreditasyon kurumu tarafından tescilidir. Yetki belgesi ve akreditasyon kapsamı birlikte okunur.
Yapı Malzemeleri Yönetmeliği
Yapı Malzemeleri Yönetmeliği, yapıya kalıcı olarak giren malzemelerin piyasaya arz, CE/G işareti ve performans beyanı kurallarını düzenleyen ulusal teknik mevzuattır. Statik hesap standardı değildir.
G işareti
G işareti, uyumlaştırılmış Avrupa standardı dışında kalan ve ulusal teknik düzenlemeye tabi yapı malzemelerinde aranan uygunluk işaretidir. CE işaretinin ulusal karşılık koludur.
Denetçi belgesi
Denetçi belgesi, yapı denetim denetçisinin 4708 sayılı Kanun kapsamındaki eğitim ve sicil şartlarını tamamladığını gösteren resmi belgedir. SMM belgesinden ayrı bir yetki kartıdır.
Oda sicil sureti
Oda sicil sureti, meslek odasının mühendis veya mimarın güncel kayıt, serbestlik ve disiplin durumunu özetleyen resmi çıktısıdır. Diploma fotokopisinin yerine geçmez.
YDK (Yapı denetim kuruluşu)
YDK, 4708 sayılı Kanun uyarınca yapıların proje ve yapım denetimini üstlenen, bakanlıkça izinli tüzel kişidir. Belediye ruhsat birimi veya SMM ofisi değildir.
Yapı denetim sistemi
Yapı denetim sistemi, 4708 sayılı Kanun kapsamındaki sözleşme, kadro, tutanak ve izinlerin elektronik olarak işlendiği bakanlık bilgi sistemidir. Belediye e-İmar ekranı değildir.

Malzeme & saha uygulaması

113 terim

Tuğla duvar
Tuğla duvar, pişmiş kil birimlerle örülen, dolgu veya yığma duvar türüdür; bugünkü konutta çoğunlukla bölme ve cephe dolgusudur.
Gazbeton
Gazbeton, gözenekli, düşük yoğunluklu ve ısıl iletkenliği görece düşük mineral duvar birimidir.
Ytong
Ytong, gazbeton ailesinin piyasada yerleşmiş marka adıdır; pratikte gözenekli mineral duvar bloğunu ifade eder.
EPS yalıtım
EPS yalıtım, genleştirilmiş polistiren levhadır; çoğunlukla dış cephe mantolamasında ısı yalıtımı için kullanılır.
XPS yalıtım
XPS yalıtım, ekstrüde polistiren levhadır; kapalı gözenekleri nedeniyle suya ve basınca EPS’ye göre daha dayanıklıdır.
Taş yünü
Taş yünü, bazalt esaslı mineral yündür; ısı, yangın ve akustik yalıtımda kullanılır.
Cam yünü
Cam yünü, cam eriyiğinden üretilen mineral yündür; çatı arası, asma tavan ve tesisatta ısı–ses yalıtımı sağlar.
Bitümlü membran
Bitümlü membran, polyester veya cam tülü taşıyıcılı, ısıtarak veya kendinden yapışarak serilen su yalıtım örtüsüdür.
PVC membran
PVC membran, plastik esaslı, kaynak dikişli su yalıtım örtüsüdür; teras, tünel ve havuzda kullanılır.
Havuz yalıtımı
Havuz yalıtımı, suyun kâse ve çevre betona sızmaması için membran, sürme veya seramik altı sistemlerin bütünüdür.
Dış cephe yenileme
Dış cephe yenileme, mevcut binanın sıva, mantolama veya kaplamasının onarım ya da değişimidir; görünüm ve ısı performansını etkiler.
Islak hacim tadilatı
Islak hacim tadilatı, banyo ve mutfakta tesisat, yalıtım ve kaplamanın sökülüp yeniden yapılmasıdır.
APP membran
APP membran, ataktik polipropilen ile modifiye edilmiş bitümlü su yalıtım örtüsüdür. Sıcak iklim ve yüksek yumuşama noktası ile tanınır.
SBS membran
SBS membran, stiren-bütadien-stiren ile modifiye edilmiş bitümlü su yalıtım örtüsüdür. Soğukta esneklik ve çatlak köprüleme kapasitesiyle anılır.
Kendinden yapışkanlı membran
Kendinden yapışkanlı membran, alt yüzündeki yapışkan bitüm veya polimer tabakasıyla alevsiz serilen su yalıtım örtüsüdür. Torch-on membranın soğuk alternatifidir.
Torch-on membran
Torch-on membran, alt yüzü şalome aleviyle eritilerek yüzeye ve bindirmeye kaynaklanan bitümlü örtüdür. APP ve SBS ruloların klasik sıcak serim biçimidir.
Soğuk yapıştırma membran
Soğuk yapıştırma membran, bitümlü veya polimer yapıştırıcı ile alev kullanılmadan serilen su yalıtım örtüsüdür. Torch-on’un yangın istemeyen karşılığıdır.
Çift kat membran
Çift kat membran, su yalıtımında alt ve üst rulo olmak üzere iki kat bitümlü örtünün bindirme şaşırtılarak serilmesidir. Tek kat sistemden yedeklilik ve bindirme güvenliğiyle ayrılır.
Geotekstil keçe
Geotekstil keçe, yalıtım, drenaj veya zemin katmanlarını ayırıp koruyan geçirgen sentetik keçedir. Dimple board ve drenaj levhasının filtre-ayırıcı eşidir.
Drenaj levhası
Drenaj levhası, perde veya terasta suyu toplayıp düşey veya yatay boşaltan tırtıllı plastik levhadır. Dimple board ile aynı ailede, keçe lamine veya ayrı keçe ile çalışır.
Dimple board
Dimple board, yüzeyindeki yumrularla drenaj boşluğu oluşturan plastik koruyucu-drenaj levhasıdır. Drenaj levhasının İngilizce şantiye adıdır.
Grafitli EPS
Grafitli EPS, grafit katkısıyla ısıl iletkenliği düşürülmüş genleştirilmiş polistiren ısı yalıtım levhasıdır. Beyaz EPS’ten aynı kalınlıkta daha düşük lambda vaadiyle ayrılır.
Levha taş yünü
Levha taş yünü, bazalt esaslı mineral yünün rijit levha biçimindeki ısı, ses ve yangın yalıtım ürünüdür. Şilte taş yününden yoğunluk ve kullanım yüzeyiyle ayrılır.
Taş yünü şilte
Taş yünü şilte, esnek rulo veya battaniye biçimindeki mineral yün yalıtımdır. Levha taş yününden, rijit olmaması ve boşluk doldurmasıyla ayrılır.
PIR yalıtım
PIR yalıtım, poliizosiyanürat köpük çekirdekli rijit ısı yalıtım levhası veya panelidir. PUR’a göre genellikle daha iyi yangın ve boyut durağanlığı iddiası taşır.
PUR yalıtım
PUR yalıtım, poliüretan köpük esaslı rijit ısı yalıtım levhası veya püskürtme sistemidir. PIR’den kimyasal yapı ve yangın sınıfı ile ayrılır.
Sprey poliüretan
Sprey poliüretan, iki bileşenin sahada karışıp genleşerek yüzeyde ısı ve hava sızdırmazlığı oluşturduğu püskürtme köpüktür. Levha PUR/PIR’in süreksiz ek yerini ortadan kaldırma iddiasındadır.
Çatı köpüğü
Çatı köpüğü, çatı eğiminde veya terasta püskürtülen poliüretan ısı yalıtım katmanının şantiye adıdır. Sprey poliüretanın çatıdaki uygulamasıdır.
Lentoluk yalıtımı
Lentoluk yalıtımı, pencere ve kapı lentosu çevresindeki ısı köprüsünü kesen doğrama-duvar yalıtım detayıdır. Mantolama ve doğrama birleşiminin zayıf halkasını kapatır.
Denizlik yalıtımı
Denizlik yalıtımı, dış denizliğin duvar ve doğrama birleşiminde suyun duvar boşluğuna kaçmasını kesen detaydır. Lentoluk yalıtımının su tarafındaki karşılığıdır.
Balkon yalıtımı
Balkon yalıtımı, balkon döşemesini yağmur ve don-çözülmeden koruyan su yalıtımı ve detay bütünüdür. Membran, sürme yalıtım, eşik ve denizlik bu bütünün parçasıdır.
Temel yalıtımı
Temel yalıtımı, radye veya tekil temel altı ve yan yüzünü yeraltı suyu ile zeminden ayıran su yalıtım sistemidir. Perde yalıtımının yatay ve mesnet düzlemindeki karşılığıdır.
Perde yalıtımı
Perde yalıtımı, bodrum perdesinin toprak gören yüzündeki su yalıtımı ve koruyucu katman bütünüdür. Temel yalıtımının düşey devamıdır.
Su basman
Su basman, yapının zeminle buluştuğu, yağmur sıçraması ve yalıtım bitişinin çözüldüğü düşey banttır. Perde yalıtımının hava gören son dilimidir.
Su basman kotu
Su basman kotu, su basman bandının bitmiş zemin veya yol kotuna göre ölçüldüğü yüksekliktir. Yalıtım ve kaplamanın nerede bittiğini sayısallaştırır.
Fransız dreni
Fransız dreni, çakıl yatağı ve delikli boru ile sızıntı suyunu toplayan sığ drenaj hattıdır. Çevre dreninin çakıl-hendek biçimindeki türüdür.
Çevre dreni
Çevre dreni, yapıyı dolaşan ve temel-perde sızıntısını yağmur hattına veya pompa çukuruna taşıyan sürekli drenaj çemberidir. Fransız dreninin yapı çevresindeki tam tur halidir.
Yağmur rögarı
Yağmur rögarı, çatı ve saha yağmurunu toplayıp yağmur kolektörüne ileten bakım bacasıdır. Pis su rögarından, atık türü ve koku kilidiyle ayrılır.
Pis su rögarı
Pis su rögarı, evsel atık suyu toplayıp kanalizasyona veya arıtma paketine ileten bakım bacasıdır. Yağmur rögarından ayrı bir kirli su hattıdır.
Backwater valve
Backwater valve, kanalizasyon veya yağmur hattında suyun yapıya geri tepmesini kesen çekvalf veya klape armatürüdür. Rögarın geri akış güvenlik elemanıdır.
Arıtma paketi
Arıtma paketi, kanalizasyonu olmayan parselde evsel atığı yerinde arıtan kompakt ünite takımıdır. Paket arıtma tesisinin küçük ve evsel ölçekli adıdır.
Nişasta ayırıcı
Nişasta ayırıcı, endüstriyel mutfak ve gıda atığında nişasta ve tortuyu pis su hattından ayıran ön arıtma cihazıdır. Yağ ayırıcının nişasta yüküne özel akrabasıdır.
APP modifiye bitüm
APP modifiye bitüm, ataktik polipropilen ile sertleştirilmiş bitüm karışımıdır. APP membranın bağlayıcı kimyasıdır.
SBS modifiye bitüm
SBS modifiye bitüm, stiren-bütadien-stiren ile esnetilmiş bitüm karışımıdır. SBS membranın bağlayıcı kimyasıdır.
Membran bindirme
Membran bindirme, iki rulo su yalıtım örtüsünün kenar ve uçlarının üst üste getirilerek kaynak veya yapıştırıldığı ek payıdır. Sürekliliğin en zayıf ve en kritik hattıdır.
Membran yakma
Membran yakma, torch-on örtünün alt yüzü ve bindirmesinin şalome ile eritilerek yüzeye kaynaklanmasıdır. Alevli serimin saha adıdır.
Keçe ayırıcı katman
Keçe ayırıcı katman, şap, çakıl veya kaplamanın membran ya da yalıtım levhasına yapışmasını kesen ince geotekstil veya keçe tabakadır. Geotekstil keçenin ayırıcı-ince halidir.
Grafit EPS lambda
Grafit EPS lambda, grafit katkılı EPS levhanın ısıl iletkenlik değeridir. Kalınlık ve U değeri hesabının malzeme girdisidir.
PIR çekirdek
PIR çekirdek, sandviç panel veya rijit levhanın poliizosiyanürat köpük orta tabakasıdır. PIR yalıtım ürününün ısıyı tutan gövdesidir.
PUR köpük
PUR köpük, poliüretan esaslı, levha veya püskürtme formundaki hücreli ısı yalıtım malzemesidir. PUR yalıtımın malzeme adıdır.
Su basman izolasyonu
Su basman izolasyonu, su basman bandında yağmur sıçraması ve zemin nemine karşı yapılan su ve darbe yalıtımıdır. Su basmanın malzeme-detay uygulamasıdır.
Paket arıtma tesisi
Paket arıtma tesisi, evsel veya küçük ticari atık suyu yerinde arıtan, fabrikasyon gövdeli kompakt arıtma ünitesidir. Arıtma paketinin tesis ölçeğindeki adıdır.
Mantolama filesi
Mantolama filesi, ısı yalıtım levhası üzerindeki sıva katmanını çatlak ve darbeden koruyan alkali dayanımlı cam elyaf filesidir. Mantolama sıva sisteminin gerilme donatısıdır.
Mantolama dübeli
Mantolama dübeli, ısı yalıtım levhasını duvara mekanik olarak tutturan, başlığı yalıtım ve sıva içinde kalan ankraj elemanıdır. Yapıştırıcının rüzgâr ve emme yükündeki yedeğidir.
Silikonlu sıva
Silikonlu sıva, bağlayıcısı silikon reçine katkılı, su itici ve buhar geçirimli dış cephe son kat sıvasıdır. Mineral sıvadan organik bağlayıcı payıyla ayrılır.
Mineral sıva
Mineral sıva, çimento veya kireç esaslı, inorganik bağlayıcılı dış cephe son kat sıvasıdır. Silikonlu sıvadan, organik reçine payının düşük olmasıyla ayrılır.
Mozaik sıva
Mozaik sıva, renkli dane ve bağlayıcıdan oluşan, su basman ve darbe gören bantlarda kullanılan kaba dokulu son kattır. İnce mineral veya silikonlu sıvanın zemin bandındaki alternatiftir.
Damlalık profili
Damlalık profili, cephe, denizlik veya su basman alt kenarında suyu yüzeyden koparıp damlatan metal veya PVC profildir. Sıvanın alt ucundaki su kırma elemanıdır.
Köşe filesi
Köşe filesi, mantolama ve sıva sistemlerinde dış ve iç köşeleri güçlendiren, çoğu kez PVC veya alüminyum profille birleşik alkali dayanımlı file şerididir.
Başlangıç profili
Başlangıç profili, dış cephe ısı yalıtım sisteminin zemin veya subasman kotunda ilk sırasını taşıyan, damlalıklı metal veya PVC kenar elemanıdır.
HPL panel
HPL panel, yüksek basınçta reçine emdirilmiş selüloz katmanlarından üretilen, cephe ve ıslak hacim kaplamasında kullanılan kompakt laminat levhadır.
Tuğla plaket
Tuğla plaket, tam tuğla yerine cepheye yapıştırılan veya askılanan ince seramik veya pişmiş toprak kaplama dilimidir. Görünüm tuğla, kalınlık ise kaplamadır.
Klinker kaplama
Klinker kaplama, yüksek sıcaklıkta pişirilmiş, düşük su emmeli klinker birimlerin cephe veya zemin yüzeyine uygulanmış halidir.
Doğal taş kaplama
Doğal taş kaplama, ocaktan çıkan granit, mermer, traverten, andezit veya kayrak gibi taşların cephe, zemin ve merdivene plaka veya moloz olarak uygulanmasıdır.
Granit kaplama
Granit kaplama, magmatik kökenli, aşınma ve çizilmeye dirençli granit plakaların cephe, merdiven ve zemin kaplaması olarak kullanılmasıdır.
Mermer kaplama
Mermer kaplama, metamorfik kireçtaşı kökenli mermer plakaların iç mekân, merdiven ve sınırlı dış yüzeylerde kullanılmasıdır.
Traverten kaplama
Traverten kaplama, gözenekli kireçtaşı kökenli travertenin cephe, zemin ve ıslak hacimde dolgulu veya dolgusuz plaka olarak uygulanmasıdır.
Andezit kaplama
Andezit kaplama, volkanik kökenli, genellikle gri-siyah tonlu andezit taşının cephe, merdiven, bordür ve zemin kaplaması olarak kullanılmasıdır.
Kayrak taş
Kayrak taş, tabakalı metamorfik şist-arduvaz ailesinden, ince dilimlenebilen, çatı ve cephe kaplamasında kullanılan doğal taştır.
Çinko cephe
Çinko cephe, titanyum-çinko sacın kenet, kaset veya panel biçiminde havalandırmalı giydirme olarak kullanıldığı metal cephe sistemidir.
Prepatine çinko
Prepatine çinko, fabrikada kontrollü patina verilmiş titanyum-çinko sacdır. Şantiyede yıllarca beklenen doğal renk dönüşümü, teslim anında büyük ölçüde tamamlanmıştır.
Lock seam
Lock seam, metal çatı ve cephe saclarının kenarlarının birbirine kilitlenerek birleştiği, çoğu kez ayakta kenet ailesinden bir dikiş türüdür.
PIR sandviç panel
PIR sandviç panel, iki metal sac arasında poliizosiyanürat köpük çekirdeği bulunan, çatı ve cephede hem örtü hem ısı yalıtımı veren kompozit levhadır.
Taş yünü panel
Taş yünü panel, iki sac arasında mineral yün çekirdekli sandviç levhadır. Isı yalıtımının yanında yangın dayanımı ve ses yutumu için seçilir.
Soğuk oda paneli
Soğuk oda paneli, düşük sıcaklıklı mahallerde sızdırmaz kilit, conta ve çoğu kez PIR veya PUR çekirdekle üretilmiş sandviç duvar-tavan levhasıdır.
File bindirme
File bindirme, mantolama sıva filesinin komşu rulo veya şeritlerle belirli bir genişlikte üst üste getirilmesidir. Sıva donatısının sürekliliği bu bindirmeye bağlıdır.
Pullu dübel
Pullu dübel, ısı yalıtım levhasını duvara mekanik olarak bağlayan, geniş başlıklı (pullu) plastik veya çelik dübeldir. Yapıştırıcının tamamlayıcısıdır, yerine geçmez.
PVC denizlik
PVC denizlik, pencere ve kapı altındaki yağmur suyunu cepheden uzaklaştıran, damlalıklı plastik damlalık-denizlik profilidir.
Klinker tuğla
Klinker tuğla, yüksek sıcaklıkta pişirilmiş, düşük su emmeli, duvar örgü birimi veya kalın kaplama birimi olarak kullanılan klinker tuğladır. Plaketten kalın ve taşıyıcı veya kaplama duvar olarak örülebilir.
Soğuk depo paneli
Soğuk depo paneli, soğuk ve donmuş muhafaza hacimlerinde kullanılan, sızdırmaz kilitli sandviç duvar-çatı levhasıdır. Soğuk oda panelinin depo ölçeğindeki karşılığıdır.
Damlalık sac
Damlalık sac, saçak, denizlik, parapet ve cephe kırıklarında suyu yapıdan uzağa damlatmak için bükülmüş metal kenar profilidir.
Çinko kenet
Çinko kenet, titanyum-çinko sacların ayakta veya açılı kenetle birleştirildiği çatı ve cephe örtü tekniğidir. Lock seam ailesinin çinkoya özgü uygulamasıdır.
Silikonlu dış sıva
Silikonlu dış sıva, bağlayıcısında silikon reçine bulunan, su itici ve buhar geçirgen son kat dış cephe sıvasıdır. Mineral veya akrilik sıvadan farklı bir organik-mineral karışımdır.
Kiremit
Kiremit, eğimli çatılarda suyu bindirme ve oluk geometrisiyle tahliye eden, pişmiş toprak veya beton örtü birimidir.
Marsilya kiremit
Marsilya kiremit, yan oluklu ve bindirmeli, düzgün dikdörtgen formlu pişmiş toprak kiremit türüdür. Türkiye’de en yaygın kiremit geometrilerinden biridir.
Oluklu kiremit
Oluklu kiremit, belirgin dalga veya oluk kesitli, suyu oluk hattı boyunca indiren pişmiş toprak veya beton örtü birimidir. Marsilya’dan daha derin profilli bir ailedir.
Beton kiremit
Beton kiremit, çimento esaslı, pigmentli veya yüzey kaplamalı, Marsilya veya oluklu geometride üretilen çatı örtü birimidir. Pişmiş toprak kiremidin beton karşılığıdır.
Sandviç çatı
Sandviç çatı, metal sac-yalıtım-metal sac kesitli panellerle kurulan, örtü ve ısı yalıtımını tek elemanda birleştiren çatı sistemidir.
Ekstensif yeşil çatı
Ekstensif yeşil çatı, ince yetişme ortamı ve düşük bakımlı succulent-sedum bitki örtüsüyle kurulan hafif yeşil çatı türüdür. İntensiv bahçe çatısından daha sığ ve daha hafiftir.
İntensiv yeşil çatı
İntensiv yeşil çatı, kalın yetişme ortamı, çim, çalı ve bazen ağaç barındıran, gezilebilir bahçe çatısıdır. Ekstensif sistemden daha ağır ve daha bakımlıdır.
Kök tutucu membran
Kök tutucu membran, yeşil çatı ve saksı peyzajında bitki köklerinin su yalıtımını delmesini engelleyen, kök dayanımı belgelenmiş örtüdür.
Yeşil çatı drenaj katmanı
Yeşil çatı drenaj katmanı, substrat altındaki fazla suyu yatayda süzgeçlere ileten, aynı zamanda kök bölgesinde sınırlı nem tutabilen geokompozit veya levha katmandır.
Biriktirme kutusu
Biriktirme kutusu, teras ve yeşil çatı süzgeçlerinde suyu toplayıp iniş borusuna aktaran, çoğu kez ızgaralı ve temizlenebilir kutu süzgeçtir.
Parapet yalıtımı
Parapet yalıtımı, teras kenar duvarının iç yüzü, başı ve dış dönüşünde su yalıtımının sürekliliğini sağlayan detaydır. Düz terasın en sık sızdıran hattıdır.
Yağmur oluğu
Yağmur oluğu, saçak veya teras kenarında yağmur ve kar suyunu toplayıp iniş borusuna ileten boyuna kanaldır. Gizli veya dış oluk olarak kurulur.
Gizli oluk
Gizli oluk, saçak veya parapet çizgisinin gerisinde, çoğu kez çatı düzlemi içinde kalan, dışarıdan görünmeyen yağmur kanalıdır.
Dış oluk
Dış oluk, saçak ucuna asılı, cepheden görünen klasik yağmur oluğudur. Gizli oluğun dışarıdaki karşılığıdır.
Kar tutucu
Kar tutucu, eğimli çatıda kar kütlesinin ani kaymasını yavaşlatan, kiremit, sac veya sandviç örtüye bağlanan tutucu elemandır.
Kar stop
Kar stop, kiremit veya sac örtüde tekil veya sıra halinde kullanılan, kar kaymasını noktasal durduran küçük tutucu elemandır. Kar tutucu ızgarasının daha yerel biçimidir.
Kuşak
Kuşak, çatı veya duvar düzleminde mertek, dikme veya aşıkları yatayda bağlayan, düzlemi rijitleştiren ahşap veya çelik elemandır.
Mertek
Mertek, eğimli çatıda mahyadan saçağa inen, örtü ve kar yükünü aşık veya duvara aktaran eğik taşıyıcıdır. Kiremit, keçe ve lata bu elemanın üstünde durur.
Mahya aşık
Mahya aşık, çatının en üst hattında mertek veya makasları bağlayan, mahya çizgisini taşıyan yatay elemandır.
Kuşaklama
Kuşaklama, mertek, dikme ve aşık düzlemini yatay ve çapraz elemanlarla rijitleştiren bağ düzenidir. Tek bir kuşak elemanından daha geniş bir sistem adıdır.
Makas düğümü
Makas düğümü, çatı makasını oluşturan başlık, diyagonal ve dikmelerin birleştiği, kuvvetlerin aktarıldığı bağlantı noktasıdır.
Çatı döşemesi
Çatı döşemesi, mertek veya aşık üzerindeki tahta, OSB, trapez sac veya beton plak gibi, örtü ve yalıtımın oturduğu yüzey katmanıdır.
Kiremit altı keçe
Kiremit altı keçe, örtü birimlerinin altına serilen, rüzgâr-yağmur ve toz kaçışını ikincil olarak kesen su tutucu örtüdür. Asıl sızdırmazlık hâlâ kiremit bindirmesindedir.
Oluk iniş borusu
Oluk iniş borusu, yağmur oluğu veya biriktirme kutusundaki suyu düşeyde zemin drenajına veya yağmur hattına indiren borudur.
Kar tutucu profil
Kar tutucu profil, sac, kiremit veya sandviç çatıda karı hat boyunca tutan, çoğu kez boru veya ızgara kesitli sürekli tutucu elemandır. Noktasal kar stopun hat halidir.
Mertek aralığı
Mertek aralığı, komşu mertek eksenleri arasındaki mesafedir. Örtü, lata ve döşeme kalınlığı bu aralığa göre seçilir.
Aşık mesnedi
Aşık mesnedi, aşığın makas, kolon, duvar veya merteğe oturduğu, düşey ve yatay kuvvetin aktarıldığı yatak veya birleşimdir.
Çatı makas birleşimi
Çatı makas birleşimi, makasın kolon, perde, hatıl veya başka bir makasla bağlandığı, mesnet ve düğüm kuvvetlerinin aktığı bağlantıdır.
Mahya kiremit
Mahya kiremit, iki çatı yamacının sırtında, düz kiremit bindirmesini kapatan özel örtü birimidir. Mahya aşığının üstündeki su hattıdır.
Dilatasyon keneti
Dilatasyon keneti, hareket derzinin iki yakasını su, toz ve kaplamaya karşı kapatan profil veya mastik düzenidir. Derzin görünür ve sızdırmaz yüzüdür.

Diğer kavramlar

700 terim

Agrega
Agrega, beton ve harç karışımlarının hacimsel omurgasını oluşturan kırma taş, çakıl ve kum gibi granüler malzemelerdir. Dayanım, işlenebilirlik ve dayanıklılığı doğrudan belirler.
İnce agrega
İnce agrega, genellikle 0–4 mm elek altı kum tanelerinden oluşan ve beton matrisinde boşlukları dolduran agrega fraksiyonudur.
İri agrega
İri agrega, beton karışımındaki taşıyıcı iskeleti oluşturan, genellikle 4 mm üzeri çakıl ve kırma taş fraksiyonudur.
Çimento
Çimento, su ile birleştiğinde hidratasyon reaksiyonu veren ve beton ile harçta bağlayıcı görevi gören ince öğütülmüş hidrolik malzemedir.
Portland çimento
Portland çimento, kalsiyum silikat esaslı klinkerin alçı ile öğütülmesiyle elde edilen, en yaygın hidrolik bağlayıcı çimento türüdür.
Su/çimento oranı
Su/çimento oranı, beton karışımındaki serbest su miktarının çimento miktarına bölünmesiyle elde edilen ve dayanım ile geçirgenliği belirleyen temel parametredir.
Beton katkısı
Beton katkısı, karışıma küçük dozlarda eklenerek işlenebilirlik, kür, dayanım veya dayanıklılık özelliklerini iyileştiren kimyasal veya mineral üründür.
Akışkanlaştırıcı
Akışkanlaştırıcı, düşük dozda kullanılarak beton kıvamını artıran ve su/çimento oranını düşürmeden işlenebilirlik sağlayan kimyasal beton katkısıdır.
Süperakışkanlaştırıcı
Süperakışkanlaştırıcı, çok düşük su/çimento oranlarında bile yüksek akışkanlık sağlayan ileri düzey beton katkısıdır. Self-compacting betonun temel bileşenidir.
Geciktirici katkı
Geciktirici katkı, beton karışımının priz alma ve sertleşme sürecini yavaşlatarak sıcak havalarda veya uzun nakliye mesafelerinde işlenebilirliği koruyan katkıdır.
Hızlandırıcı katkı
Hızlandırıcı katkı, beton hidratasyonunu hızlandırarak erken dayanım kazandıran ve soğuk hava koşullarında priz süresini kısaltan kimyasal katkıdır.
Hava sürükleyici
Hava sürükleyici, betona kontrollü mikro hava kabarcıkları ekleyerek donma-çözülme direncini artıran ve işlenebilirliği iyileştiren katkı maddesidir.
Plastik rötre
Plastik rötre, betonun priz almadan önce plastik haldeyken hacimsel küçülmesi sonucu oluşan çatlak türüdür. Erken kür ve sıcaklık kontrolü ile sınırlandırılır.
Kuruma rötre
Kuruma rötre, sertleşmiş betonun zamanla nem kaybetmesiyle oluşan hacimsel büzülmedir. Dilatasyon derzi ve kür yönetimi ile kontrol edilir.
Beton sünmesi
Beton sünmesi, sürekli yük altında zamanla artan deformasyondur. Uzun açıklıklı kiriş ve döşeme tasarımında sehim hesabına dahil edilir.
Beton C20
Beton C20, karakteristik silindir basınç dayanımı 20 MPa olan beton sınıfıdır. Temel dolgu, yol altı yapı ve düşük taşıma kapasiteli elemanlarda kullanılır.
Beton C25
Beton C25, karakteristik silindir dayanımı 25 MPa olan ve konut yapılarında temel, perde ve döşeme için yaygın kullanılan beton sınıfıdır.
Beton C35
Beton C35, karakteristik silindir dayanımı 35 MPa olan orta-yüksek dayanımlı beton sınıfıdır. Yüksek katlı binalar ve özel yapılarda kullanılır.
Beton C40
Beton C40, karakteristik silindir dayanımı 40 MPa olan yüksek dayanımlı beton sınıfıdır. Yüksek katlı yapılar ve ön gerilme uygulamalarında kullanılır.
Beton C45
Beton C45, karakteristik silindir dayanımı 45 MPa olan ileri düzey yüksek dayanımlı beton sınıfıdır. Özel yapısal uygulamalarda kullanılır.
Beton C50
Beton C50, karakteristik silindir dayanımı 50 MPa olan çok yüksek dayanımlı beton sınıfıdır. Özel mühendislik yapılarında uygulanır.
Kıvam sınıfı
Kıvam sınıfı, taze betonun akışkanlık derecesini tanımlayan ve TS EN 206'da S1–S5 arası sınıflandırılan standart parametredir.
Kıvam S4
Kıvam S4, slump değeri 160–210 mm aralığında olan ve pompa ile dökülen betonlar için standart kıvam sınıfıdır.
Slump deneyi
Slump deneyi, taze betonun kıvamını ölçmek için standart konik kalıp ile yapılan saha ve laboratuvar testidir.
Pompa betonu
Pompa betonu, beton pompası ile yüksek kata veya ulaşılması zor noktalara iletilmek üzere formüle edilmiş akışkan beton karışımıdır.
Self-compacting beton
Self-compacting beton (SCC), vibrasyon gerektirmeden kalıba kendi ağırlığıyla yerleşen, yüksek akışkanlıklı beton türüdür.
Fiber beton
Fiber beton, karışıma çelik, sentetik veya cam elyaf eklenerek çatlak kontrolü ve darbe dayanımı artırılmış beton türüdür.
Çelik fiber
Çelik fiber, betona eklenen düz veya kancalı çelik tel parçalarıdır. Çatlak sonrası taşıma ve darbe dayanımını artırır.
Sentetik fiber
Sentetik fiber, polipropilen veya polietilen esaslı beton elyafıdır. Plastik çatlak kontrolü ve erken yaş çatlaklarını sınırlamak için kullanılır.
Enjeksiyon harcı
Enjeksiyon harcı, beton veya kaya çatlaklarına basınç altında enjekte edilen, yüksek akışkanlıklı ve düşük sürünme özellikli doldurma malzemesidir.
Enjeksiyon
Enjeksiyon, sıvı veya akışkan malzemenin basınç altında zemin, beton veya kaya boşluklarına enjekte edilmesi yöntemidir.
Shotcrete
Shotcrete, basınçlı hava ile nozuldan püskürtülen ve kalıp kullanmadan yüzeye yapışan yüksek hızlı beton veya harç uygulama yöntemidir.
Torcret
Torcret, Türkiye'de shotcrete olarak bilinen basınçlı püskürtme beton uygulamasının yerel adıdır. Tünel ve istinat projelerinde yaygındır.
Prekast panel
Prekast panel, fabrika ortamında üretilip şantiyede monte edilen betonarme veya prestressed prefabrik duvar veya döşeme elemanıdır.
Hazır beton
Hazır beton, beton santralinde üretilip mikser ile şantiyeye teslim edilen, karışım tasarımı belgelenmiş ticari betondur.
Santral betonu
Santral betonu, sabit beton santralinde otomatik tartım ve karıştırma ile üretilen, kalite kontrollü hazır beton karışımıdır.
Beton sıcaklığı
Beton sıcaklığı, karışım, döküm ve kür aşamalarındaki beton iç sıcaklığıdır. Dayanım gelişimi ve çatlak riskini doğrudan etkiler.
Kışlık beton
Kışlık beton, düşük ortam sıcaklıklarında dökülen ve donma, yavaş priz ve erken dayanım kaybına karşı önlem alınan beton uygulamasıdır.
Yazlık beton
Yazlık beton, yüksek sıcaklık ve düşük nem koşullarında dökülen ve hızlı buharlaşmaya karşı korunan beton uygulamasıdır.
Alkali-silika reaksiyonu
Alkali-silika reaksiyonu (ASR), betondaki alkali ile reaktif agrega arasında oluşan kimyasal reaksiyondur. Genleşme çatlaklarına ve dayanım kaybına yol açar.
Karbonatlaşma
Karbonatlaşma, beton yüzeyinde CO₂ ile kalsiyum hidroksitin reaksiyona girmesiyle pH düşüşü ve donatı korozyon riski oluşturan süreçtir.
Klorür etkisi
Klorür etkisi, betondaki klor iyonlarının donatı pasivasyon tabakasını bozarak korozyonu hızlandırmasıdır. Deniz ortamı ve de-icing tuzlarında kritiktir.
Beton dayanıklılık
Beton dayanıklılık, betonun çevresel etkilere (donma, kimyasal saldırı, karbonatlaşma) karşı servis ömrü boyunca performansını koruma kapasitesidir.
Granulometri
Granulometri, agrega tanelerinin boyut dağılımının elek analizi ile belirlenmesidir. Beton karışım tasarımının temel girdisidir.
İncelik modülü
İncelik modülü, ince agreganın elek analizine göre hesaplanan ve kum inceliğini ifade eden boyutsuz parametredir.
Erken dayanım
Erken dayanım, betonun priz aldıktan sonraki ilk günlerde (1–7 gün) geliştirdiği basınç veya eğilme dayanımıdır.
28 gün dayanımı
28 gün dayanımı, beton numunesinin standard koşullarda 28 gün kür sonrası ölçülen karakteristik basınç dayanımıdır. Beton sınıfının temel kriteridir.
Eğilme-çekme dayanımı
Eğilme-çekme dayanımı (fct), betonun çekme gerilmesi altında kırılma direncidir. Çatlak kontrolü ve donatı hesabında kullanılır.
Elastisite modülü (beton)
Beton elastisite modülü (Ecm), betonun elastik bölgedeki gerilme-deformasyon oranıdır. Sehim ve sünme hesabında kullanılır.
Rebound çekiç
Rebound çekiç (Schmidt çekiç), beton yüzey sertliğini ölçerek basınç dayanımını tahmin eden taşınabilir saha test cihazıdır.
Ultrasonik beton test
Ultrasonik beton test, ses hızı ölçümü ile beton kalitesi, homojenlik ve iç boşluk tespiti yapan tahribatsız muayene yöntemidir.
Soğuk derz
Soğuk derz, beton dökümü arasında priz almış yüzey ile yeni döküm arasında oluşan zayıf birleşim düzlemidir. Yapısal performansı olumsuz etkiler.
İş derzi
İş derzi, beton dökümü planlanan veya zorunlu olarak bölünen yüzeyde oluşan yapım birleşim düzlemidir. Dilatasyon derzinden farklıdır.
Curing compound
Curing compound, beton yüzeyine püskürtülen ve buharlaşmayı önleyerek nemli kür sağlayan film tabakalı kimyasal kür malzemesidir.
Nemli kür
Nemli kür, beton yüzeyinin su ile sürekli nemli tutularak hidratasyonun tamamlanması ve çatlak riskinin azaltılması yöntemidir.
Buharlı kür
Buharlı kür, kapalı ortamda buhar enjekte edilerek yüksek nem ve sıcaklıkla hızlandırılmış beton olgunlaştırma yöntemidir.
Taze beton
Taze beton, karıştırma sonrası priz almadan önceki akışkan haldeki betondur. Kıvam, işlenebilirlik ve döküm süresi bu aşamada değerlendirilir.
Sertleşmiş beton
Sertleşmiş beton, priz almış ve yapısal performans testlerine tabi tutulan olgun betondur. Dayanım, geçirgenlik ve dayanıklılık bu aşamada ölçülür.
Transmikser
Transmikser, hazır betonu santralden şantiyeye taşıyan ve dönerek homojenliği koruyan karıştırmalı beton kamyonudur.
Segregasyon
Segregasyon, taze betonda agrega, çimento pastası ve suyun ayrışmasıdır. Zayıf yüzey, honeycombing ve dayanım kaybına yol açar.
Bleeding (beton)
Bleeding, taze beton yüzeyine suyun yükselmesi olgusudur. Yüzey zayıflığı, renk farkı ve donatı altı boşluk riski oluşturur.
Honeycombing
Honeycombing (kaynama), beton yüzeyinde agrega arası boşlukların açık kalmasıyla oluşan bal peteği görünümlü uygulama hatasıdır.
Uçucu kül
Uçucu kül, kömür santrallerinde yanma sonrası toplanan pozzolanik mineral katkıdır. Beton dayanıklılığını ve sürdürülebilirliğini artırır.
Cüruf katkısı
Cüruf katkısı, yüksek fırın cürufunun öğütülmesiyle elde edilen ve çimentoda veya betonda kullanılan hidrolik/pozzolanik mineral katkıdır.
Silis dumanı
Silis dumanı, ferrosilyum üretiminde toplanan çok ince pozzolanik mineral katkıdır. Yüksek dayanımlı ve düşük geçirgenlikli betonlarda kullanılır.
Mineral katki
Mineral katki, betona eklenen inorganik malzemelerdir. Uçucu kül, silis dumanı, cüruf ve kalker tozu bu gruba girer.
TS EN 206
TS EN 206, beton performans, üretim ve uygunluk kurallarını tanımlayan Avrupa/Türk standardıdır. Hazır beton kalite sisteminin temelidir.
Beton uygunluk
Beton uygunluk, üretilen betonun proje şartnamesi ve TS EN 206 kriterlerine uygunluğunun numune testleri ile doğrulanmasıdır.
Hafif beton
Hafif beton, yoğunluğu 800–2000 kg/m³ aralığında olan ve hafif agrega (perlit, pomza, genleştirilmiş kil) kullanılarak üretilen beton türüdür.
Ağır beton
Ağır beton, yoğunluğu 2600 kg/m³ üzerinde olan, barit, demir cevheri veya magnetit agregalı radyasyon ve ağırlık uygulamaları betonudur.
RCC beton
RCC (Roller Compacted Concrete), düşük s/ç oranlı, vibrasyon yerine silindir sıkıştırması ile yerleştirilen sert beton türüdür.
Grout
Grout, akışkan, genellikle çimento veya epoksi esaslı doldurma ve ankraj harcıdır. Boşluk, çatlak ve makine temeli uygulamalarında kullanılır.
Sıva harcı
Sıva harcı, duvar ve tavan yüzeylerini kaplamak için kullanılan çimento veya kireç esaslı ince agregalı harç karışımıdır.
Ankraj harcı
Ankraj harcı, mekanik ankraj ve dübel uygulamalarında boşluk doldurma ve yapışma sağlayan yüksek dayanımlı grout malzemesidir.
Epoksi enjeksiyon
Epoksi enjeksiyon, yapısal çatlakların düşük viskoziteli epoksi reçine ile basınç altında doldurulması onarım yöntemidir.
Poliüretan enjeksiyon
Poliüretan enjeksiyon, aktif sızıntı ve genişleyen çatlakların esnek poliüretan reçine ile doldurulması su yalıtım yöntemidir.
Beton karışım tasarımı
Beton karışım tasarımı, hedef dayanım, dayanıklılık ve kıvam için agrega, çimento, su ve katkı oranlarının belirlenmesi sürecidir.
Isı hidrasyonu
Isı hidrasyonu, çimento-su reaksiyonunun açığa çıkardığı ısıdır. Büyük hacimli beton dökümlerinde termal çatlak riski oluşturur.
Beton yüzey sertliği
Beton yüzey sertliği, yüzey tabakasının aşınma ve penetrasyona karşı direncidir. Endüstriyel zemin ve açık hava yapılarında önemlidir.
Kalıp yağı
Kalıp yağı, beton kalıp yüzeyine uygulanan ve betonun kalıba yapışmasını önleyen, yüzey kalitesini iyileştiren ayırıcı malzemedir.
Beton koruma
Beton koruma, donatı ve beton matrisini korozyon, kimyasal saldırı ve aşınmadan korumak için uygulanan kür, kaplama ve detay önlemleridir.
Beton yaşı
Beton yaşı, karıştırma anından itibaren geçen süredir. Dayanım gelişimi, test zamanı ve yük devri kararlarında kullanılır.
Karıştırma süresi
Karıştırma süresi, beton bileşenlerinin santral veya saha mikserinde homojen karışım elde etmek için dönen tambur süresidir.
Döküm yüksekliği
Döküm yüksekliği, betonun serbest düşme mesafesidir. Ayrışma ve segregasyon riskini artıran kritik uygulama parametresidir.
Vakum beton
Vakum beton, taze beton yüzeyine vakum uygulanarak fazla su ve hava çıkarılarak yoğunluğu artırılan özel beton uygulamasıdır.
Yüzey işlem (beton)
Yüzey işlem, beton yüzeyine uygulanan perdah, sertleştirici, impregnasyon veya kaplama ile dayanım ve estetik iyileştirme uygulamalarıdır.
Permeabilite (beton)
Beton permeabilitesi, su ve iyonların beton matrisi içinde hareket kabiliyetidir. Donatı korozyonu ve dayanıklılık için kritik parametredir.
Su emme (beton)
Su emme, beton numunesinin kütlesel su absorpsiyon kapasitesidir. Porozite ve dayanıklılık göstergesi olarak kullanılır.
Poisson oranı (beton)
Poisson oranı, betonun boyuna gerilme altında enine deformasyon oranını ifade eden malzeme sabitidir. Tipik değer 0,15–0,25 aralığındadır.
Beton cilt
Beton cilt, döküm yüzeyinde oluşan ince yüzey tabakasıdır. Estetik, dayanım ve kaplama yapışması açısından değerlendirilir.
Pompa hattı
Pompa hattı, beton pompasının şantiye içinde betonu döküm noktasına ileten boru ve dirsek sistemidir.
Koni çöküş
Koni çöküş, self-compacting beton akışkanlığını ölçen slump-flow testinde konik kalıp kaldırıldıktan sonra betonun yayılma çapıdır.
Standart sapma (beton)
Standart sapma, beton numune dayanım sonuçlarının dağılımını gösteren istatistiksel parametredir. Uygunluk değerlendirmesinde kullanılır.
Karakteristik dayanım
Karakteristik dayanım (fck), beton numune popülasyonunun %95'inin aşması beklenen basınç dayanım değeridir.
Ortalama dayanım
Ortalama dayanım (fcm), belirli bir dönemde alınan beton numunelerinin basınç dayanımı ortalamasıdır.
Beton sınıfı (fck)
Beton sınıfı, karakteristik silindir basınç dayanımı fck ile tanımlanan beton performans kategorisidir. C20/25, C25/30, C30/37 gibi.
Lab küp deneyi
Lab küp deneyi, 150 mm küp beton numunesinin basınç dayanımını ölçen standart laboratuvar testidir.
Silindir numune (beton)
Silindir numune, Ø150×300 mm boyutunda beton numunesidir. TS EN 206'da karakteristik dayanım referans numunesidir.
Beton numune alma
Beton numune alma, taze betondan küp veya silindir numune hazırlayarak dayanım ve uygunluk testi için standart prosedürdür.
Agrega yıkama
Agrega yıkama, kırma taş ve kumdan kil, silt ve organik maddelerin arındırılması işlemidir. Beton kalitesi için zorunlu hazırlık adımıdır.
IPE profil
IPE profil, çift T kesitli (I) hafif haddelenmiş çelik kiriş profilidir. Bina kirişleri ve hafif çelik yapılarda en yaygın kullanılan profil tipidir.
HEA profil
HEA profil, hafif (A) geniş flanşlı H kesitli haddelenmiş çelik profildir. Çelik kolon ve makas elemanlarında yaygın kullanılır.
HEB profil
HEB profil, orta (B) seri geniş flanşlı H kesitli haddelenmiş çelik profildir. Ağır kolon ve yüksek moment taşıyan elemanlarda kullanılır.
HEM profil
HEM profil, ağır (M) seri geniş flanşlı H kesitli haddelenmiş çelik profildir. Yüksek yük taşıyan kolon ve özel yapılarda kullanılır.
UPN profil
UPN profil, U kesitli (channel) haddelenmiş çelik profildir. İkincil taşıyıcı, çerçeve ve birleşim elemanlarında kullanılır.
Kutu profil
Kutu profil, kare veya dikdörtgen kesitli kapalı haddelenmiş veya kaynaklı çelik profildir. Kolon ve özel elemanlarda yüksek burkulma direnci sağlar.
Boru profil
Boru profil, dairesel kesitli (CHS) haddelenmiş çelik profildir. Kafes yapı, direk ve torsiyon elemanlarında kullanılır.
L profil
L profil, köşe (angle) kesitli haddelenmiş çelik profildir. Birleşim elemanı, bağlantı ve hafif taşıyıcı olarak kullanılır.
S235 çelik
S235, akma dayanımı 235 MPa olan yapısal çelik kalite sınıfıdır. Hafif taşıyıcı elemanlarda ve ikincil profillerde kullanılır.
S275 çelik
S275, akma dayanımı 275 MPa olan yapısal çelik kalite sınıfıdır. Orta ölçekli çelik yapılarda kullanılır.
S355 çelik
S355, akma dayanımı 355 MPa olan yüksek dayanımlı yapısal çelik sınıfıdır. Türkiye'de ana taşıyıcı çelik yapılarda en yaygın kalitedir.
Bulon
Bulon, çelik yapılarda elemanları birleştiren yüksek dayanımlı cıvata bağlantı elemanıdır. Kaynak alternatifi olarak montaj birleşimlerinde kullanılır.
Yüksek dayanımlı bulon
Yüksek dayanımlı bulon (HV), 10.9 sınıfı ve ön gerilme uygulanabilen yapısal cıvata tipidir. Sürtünmeli birleşimlerde kullanılır.
Ön yüklemeli bulon
Ön yüklemeli bulon, montajda belirli ön gerilme ile sıkılarak sürtünmeli birleşim oluşturan yapısal cıvata tipidir.
Somun-pul
Somun-pul, yapısal cıvata birleşimlerinde somun ve pulun tek parça olarak birleşik kullanıldığı montaj elemanıdır.
Kaynak
Kaynak, çelik elemanların eritilerek birleştirildiği kalıcı bağlantı yöntemidir. Yapısal çelik konstrüksiyonun temel birleşim tekniğidir.
Elektrik ark kaynak
Elektrik ark kaynak (SMAW), elektrot ile ana metal arasında oluşan ark ısısı ile birleştirme yapan yaygın kaynak yöntemidir.
MIG/MAG kaynak
MIG/MAG kaynak, sürekli tel elektrot ve koruyucu gaz ile yapılan yüksek verimli otomatik veya yarı otomatik kaynak yöntemidir.
TIG kaynak
TIG kaynak, tungsten elektrot ve koruyucu gaz ile yapılan hassas, düşük duman kaynak yöntemidir. İnce malzeme ve tamir uygulamalarında kullanılır.
Kaynak muayene
Kaynak muayene, kaynak birleşimlerinin görsel, ölçüsel ve tahribatsız/tahribatlı testlerle kalite kontrol edilmesidir.
NDT kaynak
NDT (Non-Destructive Testing) kaynak, kaynak birleşimlerinin tahribatsız muayene yöntemleri ile incelenmesidir.
Yangın boyası
Yangın boyası, çelik elemanların yangın sıcaklığında dayanım süresini artıran intumesan veya sığır köpük tipi koruyucu kaplamadır.
Intumesan boya
Intumesan boya, yangında genleşerek çelik yüzeyini yalıtan ve yangın dayanım süresini uzatan özel yangın koruma kaplamasıdır.
Soğuk şekillendirilmiş profil
Soğuk şekillendirilmiş profil, sacın oda sıcaklığında bükülerek üretilen ince cidarlı hafif çelik profil türüdür.
Sıcak haddelenmiş profil
Sıcak haddellenmiş profil, yüksek sıcaklıkta haddeleme ile üretilen IPE, HEA, HEB, UPN gibi yapısal çelik profillerdir.
Kafes kiriş
Kafes kiriş, çubuk elemanların üçgen düzenle birleşmesiyle oluşan açık web'li hafif taşıyıcı sistemdir. Büyük açıklıklarda ekonomik çözüm sunar.
Makas
Makas, kafes yapıda basınç altındaki diyagonal çubuk elemanıdır. Buckling hesabında kritik eleman tipidir.
Diyagonal
Diyagonal, kafes ve bracing sistemlerinde çapraz yönde yerleşen çekme veya basınç taşıyan çubuk elemanıdır.
Burkulma
Burkulma, eksenel basınç altındaki ince elemanın stabilite limitini aşarak yana eğilmesi (buckling) olayıdır. Çelik çubuk tasarımının temel kontrolüdür.
Yanal burkulma
Yanal burkulma, eğilme altındaki çelik kirişin basınç flanşı veya web'inin yana doğru stabilite kaybıdır.
Lokal burkulma
Lokal burkulma, profil flanş veya web'inin yerel plaka bölgesinde oluşan stabilite kaybıdır.
Burkulma boyu
Burkulma boyu (Lcr), çubuk elemanın burkulma modu için etkin serbest boy uzunluğudur. Mesnet koşullarına göre belirlenir.
Narinlik oranı
Narinlik oranı (λ), çubuk elemanın burkulma davranışını karakterize eden boyutssuz parametredir. λ = Lcr/i formülü ile hesaplanır.
Flambaj
Flambaj, burkulma sonucu çubuk elemanın yana eğilerek taşıma kapasitesini kaybetmesi durumudur. Türkçe literatürde burkulma ile eş anlamlı kullanılır.
Çekme çubuğu
Çekme çubuğu, yalnızca eksenel çekme kuvveti taşıyan çelik çubuk elemanıdır. Bracing ve gerdirme sistemlerinde kullanılır.
Basınç çubuğu
Basınç çubuğu, eksenel basınç kuvveti taşıyan ve burkulma kontrolüne tabi çelik çubuk elemanıdır.
Gusset plaka
Gusset plaka, bracing ve çubuk elemanların kolon veya kirişe bağlandığı üçgen veya dikdörtgen bağlantı plakasıdır.
Birleşim plakası
Birleşim plakası, çelik elemanların cıvata veya kaynak ile birleştirildiği sac plaka elemanıdır.
Sehim (çelik)
Sehim, çelik kirişin yük altında dikey yönde oluşan deformasyonudur. Servisability limit state kontrolünde sınırlandırılır.
Galvaniz
Galvaniz, çelik yüzeyine sıcak daldırma veya elektrolitik yöntemle çinko kaplama uygulanarak korozyon koruması sağlanmasıdır.
Paslanma koruma
Paslanma koruma, çelik yapı elemanlarının atmosferik ve kimyasal korozyona karşı boya, galvaniz veya koruyucu sistemlerle korunmasıdır.
Yapısal çelik
Yapısal çelik, taşıyıcı sistem elemanlarında kullanılan EN 10025 sınıfı karbon çelik malzemedir. S235, S275, S355 kaliteleri yaygındır.
Akma dayanımı
Akma dayanımı (fy), çelik malzemenin kalıcı deformasyon başlamadan taşıyabildiği gerilme limitidir. Tasarımda temel dayanım parametresidir.
Çekme dayanımı (çelik)
Çekme dayanımı (fu), çelik malzemenin kopma öncesi taşıyabildiği maksimum gerilmedir. Akma dayanımından yüksektir.
Uzama yüzdesi
Uzama yüzdesi, çelik numunesinin kopma öncesi uzama miktarını ifade eden süneklik göstergesidir.
Charpy darbe
Charpy darbe testi, çelik malzemenin belirli sıcaklıkta darbe enerjisi absorbe etme kapasitesini ölçen süneklik testidir.
EN 10025
EN 10025, yapısal çelik malzeme kalite sınıflarını (S235, S275, S355) ve mekanik özelliklerini tanımlayan Avrupa standardıdır.
TS EN 1090
TS EN 1090, çelik ve alüminyum taşıyıcı konstrüksiyonların imalat ve montaj gereksinimlerini tanımlayan CE uygunluk standardıdır.
CE işareti (çelik)
CE işareti, çelik konstrüksiyon imalatçının TS EN 1090 gereksinimlerine uygunluk belgesi ile ürünü piyasaya sunduğunu gösteren işarettir.
Montaj toleransı
Montaj toleransı, çelik elemanların saha montajında izin verilen konum, hizalama ve eğim sapma sınırlarıdır.
Kaynak gerilmesi
Kaynak gerilmesi, kaynak birleşiminde kaynak metal ve ısı etkilenen bölgede (HAZ) oluşan termal ve yapısal gerilme durumudur.
Ön ısıtma (kaynak)
Ön ısıtma, kaynak öncesi birleşim bölgesinin belirli sıcaklığa kadar ısıtılması işlemidir. Soğuk çatlak ve HAZ sertleşmesini önler.
WPS (kaynak)
WPS (Welding Procedure Specification), kaynak parametrelerini, malzeme kombinasyonunu ve tekniği tanımlayan onaylı dokümandır.
Kaynakçı belgesi
Kaynakçı belgesi, kaynak operatörünün belirli kaynak yöntemi ve pozisyonunda yetkinliğini gösteren sertifikadır.
Cıvata 8.8
Cıvata 8.8, orta dayanımlı yapısal cıvata sınıfıdır. Akma dayanımı 640 MPa, çekme dayanımı 800 MPa'dır.
Cıvata 10.9
Cıvata 10.9, yüksek dayanımlı yapısal cıvata sınıfıdır. Akma dayanımı 900 MPa, çekme dayanımı 1000 MPa'dır.
Ankraj cıvata
Ankraj cıvata, çelik kolon taban plakasını beton temele bağlayan gömülü veya kimyasal ankraj elemanıdır.
Taban plakası
Taban plakası, çelik kolonun beton temele oturduğu sac plaka elemanıdır. Ankraj cıvata ve grout ile birleştirilir.
Rijit taban
Rijit taban, çelik kolon tabanında moment aktarımı sağlayan sabit mesnet detayıdır. Yüksek ankraj ve kalın plaka gerektirir.
Mafsallı taban
Mafsallı taban, çelik kolon tabanında moment aktarımını sınırlayan pimli mesnet detayıdır. Daha ekonomik temel çözümü sunar.
Portal çerçeve
Portal çerçeve, rijit kolon-kiriş birleşimi ile yanal yük taşıyan çelik çerçeve sistemidir. Deprem ve rüzgâr rijitliği sağlar.
Çelik kolon
Çelik kolon, eksenel yük ve moment taşıyan çelik profil veya kompozit kesitli dikey taşıyıcı elemandır.
Çelik kiriş
Çelik kiriş, eğilme momenti ve kesme kuvveti taşıyan I veya H profil taşıyıcı yatay elemandır.
Kompozit kiriş
Kompozit kiriş, çelik kiriş ile beton tabliyenin stud ankraj ile birlikte çalışarak tek kesit gibi davranmasıdır.
Stud ankraj
Stud ankraj, çelik kiriş üst flanşına kaynaklı ve beton tabliye ile kompozit bağlantı sağlayan headed stud (çivi) elemanıdır.
Trapez sac
Trapez sac, dalgalı profilli galvaniz sac olup metal deck döşeme kalıbı ve kompozit kiriş tabliyesi olarak kullanılır.
Metal deck
Metal deck, trapez sac ile oluşturulan çelik-beton kompozit döşeme sistemidir. Çok katlı binalarda yaygın döşeme çözümüdür.
Purlin
Purlin, çatı makası üzerine oturan ve çatı kaplamasını taşıyan ikincil çelik elemanıdır. C veya Z profil olarak uygulanır.
Aşık
Aşık, duvar kaplamasını taşıyan dikey yönde yerleşen ikincil çelik elemanıdır. C profil veya UPN olarak uygulanır.
Gergi çubuğu
Gergi çubuğu, bracing sisteminde çekme kuvveti taşıyan ve turnbuckle ile gerginliği ayarlanabilen çubuk elemanıdır.
Rüzgâr bağlantısı
Rüzgâr bağlantısı, yanal yük (rüzgâr, deprem) altında yapı stabilitesini sağlayan bracing ve birleşim sistemidir.
X-brace
X-brace, iki diyagonal çubuk X şeklinde çaprazlanarak yerleştirilen bracing konfigürasyonudur.
V-brace
V-brace, iki diyagonal çubuk V şeklinde birleşen bracing konfigürasyonudur. Chevron bracing olarak da bilinir.
Eksantrik bracing
Eksantrik bracing, bracing birleşim noktasının eleman ekseninden sapması nedeniyle ek moment oluşturan bracing tipidir.
Konsantrik bracing
Konsantrik bracing, bracing elemanlarının eksenlerinin tek bir birleşim noktasında kesiştiği bracing konfigürasyonudur.
Moment çerçeve
Moment çerçeve, kolon-kiriş birleşimlerinde moment aktarımı sağlayan rijit çerçeve sistemidir. Deprem yüklerini süneklikle karşılar.
Yarı rijit birleşim
Yarı rijit birleşim, moment aktarımını kısmen sağlayan, tam rijit veya tam mafsallı olmayan bağlantı tipidir.
End-plate birleşim
End-plate birleşim, kiriş ucuna kaynaklı plaka ile kolon flanşına cıvatalı bağlantı sağlayan moment veya kesme birleşimidir.
Kesme birleşimi
Kesme birleşimi, yalnızca kesme kuvveti aktaran cıvatalı veya kaynaklı çelik bağlantı tipidir. Moment aktarımı ihmal edilir.
Burulmalı burkulma
Burulmalı burkulma, eksenel basınç altındaki açık kesitli elemanın burulma ile birlikte yanal eğilmesi stabilite modudur.
Kaynak sınıfı
Kaynak sınıfı, kaynak birleşiminin TS EN ISO 5817 standardına göre kabul seviyesini (B, C, D) tanımlayan kalite kategorisidir.
Mil sertifikası
Mil sertifikası (3.1 sertifikası), çelik malzemenin kimyasal bileşim ve mekanik özelliklerini belgeleyen üretici test raporudur.
Boya sistemi (çelik)
Boya sistemi, çelik yüzey koruma için uygulanan primer, ara kat ve son kat boya katmanlarının toplamıdır.
Haddelenmiş profil
Haddelenmiş profil, çelik slab'ın sıcak veya soğuk haddeleme ile şekillendirilmesiyle üretilen yapısal profil genel adıdır.
İnce cidarlı profil
İnce cidarlı profil, et kalınlığı/tavan genişliği oranı düşük olan ve lokal burkulma kontrolüne tabi soğuk şekillendirilmiş profildir.
Çelik makas açıklığı
Çelik makas açıklığı, kafes kirişte desteklenen üst ve alt chord arasındaki dikey mesafedir. Makas elemanı burkulma boyunu belirler.
Gerdirme elemanı
Gerdirme elemanı, bracing sisteminde turnbuckle veya cıvata ile gerginlik ayarlanabilen bağlantı parçasıdır.
Flush end-plate
Flush end-plate, kiriş flanş hizasında düz biten ve orta düzey moment kapasitesi sağlayan end-plate birleşim tipidir.
Extended end-plate
Extended end-plate, plaka uzantısı ile kiriş flanş dışına taşan ve yüksek moment kapasitesi sağlayan end-plate birleşim tipidir.
Web cleat
Web cleat, kiriş web'ine L profil veya plaka ile bağlanan mafsallı kesme birleşim elemanıdır.
Kaynaklı boyun
Kaynaklı boyun, moment birleşimlerinde kiriş web'inin kolon flanşına kaynaklı bağlandığı rijit birleşim detayıdır.
Sac kaplama (çelik)
Sac kaplama, çelik aşık ve purlin üzerine monte edilen trapez sac, sandwich panel veya mimari cephe kaplama sistemidir.
Sandwich panel
Sandwich panel, iki sac yüzey arasında yalıtım dolgusu bulunan fabrika üretimi çatı ve cephe kaplama elemanıdır.
Mahya profili
Mahya profili, çatı makasının tepe noktasında birleşen ridge (mahya) bağlantı elemanıdır.
Kolon ayak detayı
Kolon ayak detayı, çelik kolonun beton temele bağlandığı taban plakası, ankraj cıvata ve grout uygulamasının bütünüdür.
Moment bağlantısı (çelik)
Moment bağlantısı, çelik kolon-kiriş birleşiminde eğilme momentinin aktarıldığı rijit bağlantı detayıdır.
Kayma kontrolü (cıvata)
Kayma kontrolü, cıvatalı birleşimde cıvatanın kesme kapasitesi, plaka bearing ve slip limitlerinin doğrulanmasıdır.
Sürtünmeli birleşim
Sürtünmeli birleşim, ön yüklemeli cıvata ile birleşim yüzeylerinde sürtünme kuvveti oluşturarak kayma yükünü taşıyan bağlantı tipidir.
Kaynak metali
Kaynak metali, kaynak birleşiminde eritilerek oluşturulan dolgu malzemesidir. Ana metal ile birleşerek birleşim bölgesini oluşturur.
Ana metal
Ana metal (base metal), kaynak birleşiminde kaynak yapılan çelik eleman malzemesidir. Kaynak metali ile birleşir.
SPT (Standart Penetrasyon Testi)
SPT (Standart Penetrasyon Testi), split-spoon numune alıcı ile 63,5 kg çekicin 76 cm düşüşünden oluşan darbe sayısı (N) üzerinden zemin sıkılığı ve dayanımını değerlendiren saha testidir. TS EN ISO 22476-3 kapsamında yürütülür.
CPT (Cone Penetration Test)
CPT (Cone Penetration Test), sabit hızda ilerleyen konik uç ile uç direnci (qc), sürtünme (fs) ve gerektiğinde pore basıncı (u) ölçerek sürekli zemin profili üreten modern saha testidir. Katman ayrımında SPT’ye göre daha tekrarlanabilir sonuç verir.
CBR (California Bearing Ratio)
CBR (California Bearing Ratio), standart plunger yüklemesiyle zemin veya dolgunun taşıma gücünü kırılmış taş referansına göre yüzde olarak ifade eden endeks değeridir. Yol tabanı, apron ve endüstriyel saha tasarımında kullanılır.
Permeabilite
Permeabilite (k), suyun zemin veya kaya boşluklarından geçişini Darcy yasası çerçevesinde tanımlayan hidrolik iletkenlik parametresidir. Temel drenajı, sızıntı analizi ve filtre tasarımında kritiktir.
Kohezyon (c)
Kohezyon (c), Mohr–Coulomb kayma dayanımında normal gerilmeden bağımsız bileşendir; kil minerallerinin yapışması ve undrained dayanımla yakından ilişkilidir. Drenaj koşuluna göre c veya cu olarak ifade edilir.
İçsel sürtünme açısı (φ)
İçsel sürtünme açısı (φ), granüler ve drenajlı kohezyonlu zeminlerde normal gerilme artışına bağlı kayma direncini tanımlayan Mohr–Coulomb parametresidir. Triaksiyel, direkt kesme veya SPT/CPT korelasyonlarıyla belirlenir.
Şev
Şev, doğal yamaç veya kazı–dolgu ile oluşturulan eğimli zemin geometrisidir. Şev açısı, yüksekliği ve zemin profili stabilite tasarımının temel girdileridir.
Şev stabilitesi
Şev stabilitesi, yamaç veya kazı şevinde kayma olasılığının güvenlik faktörü (FS) ile değerlendirilmesidir. Direnç kuvvetlerinin kaydırıcı kuvvetlere oranı kritik yüzeyde hesaplanır.
Jet grout
Jet grout, yüksek basınçlı çimento jeti ile zemini kesip karıştırarak kolon, duvar veya tabaka oluşturan derin zemin iyileştirme yöntemidir. Kazı desteği, sızdırmazlık ve taşıma gücü artırımında kullanılır.
Micropile (Mikro kazık)
Micropile (mikro kazık), genellikle 100–300 mm çapında delinen deliğe donatı ve yüksek basınçlı grout enjekte edilerek oluşturulan derin temel elemanıdır. Sınırlı alan ve mevcut yapı güçlendirmesinde tercih edilir.
Mini kazık
Mini kazık, sınırlı şantiye koşullarında uygulanabilen küçük çaplı (genellikle 150–400 mm) kazık türüdür. Micropile uygulamalarıyla yakından ilişkilidir; orta düzey eksenel yüklerde kullanılır.
Zemin iyileştirme
Zemin iyileştirme, mevcut zemin özelliklerini taşıma gücü, oturma, permeabilite veya sıvılaşma riski açısından proje gereksinimlerine yükselten yöntemler bütünüdür. Sıkıştırma, drenaj, kolon ve enjeksiyon tekniklerini kapsar.
Şişen zemin (Expansive soil)
Şişen zemin, montmorillonit gibi kil mineralleri nedeniyle su aldığında hacim artışı, kuruduğunda büzülme gösteren zeminlerdir. Temel, döşeme ve yol tabanında diferansiyel hareket ve çatlak riski yaratır.
Konsolidasyon
Konsolidasyon, doygun kil zeminlerde dış yük altında boşluk suyu basıncının zamanla azalması ve efektif gerilme artışıyla hacim küçülmesi sürecidir. Terzaghi teorisi oturma miktarı ve süresinin temelini oluşturur.
Konsolidasyon oturması
Konsolidasyon oturması, kil zeminlerde boşluk suyunun dışarı atılmasıyla oluşan birincil oturma bileşenidir. Ani (elastik) oturmadan sonra zamanla gelişir ve yapısal hasar riskini belirler.
Ön konsolidasyon basıncı (σpc)
Ön konsolidasyon basıncı (σ'pc), zemin tabakasının jeolojik geçmişte maruz kaldığı maksimum efektif gerilmedir. Casagrande yöntemiyle oedometre eğrisinden belirlenir.
Zemin taşıma gücü
Zemin taşıma gücü, temel altındaki zeminin göçme olmadan taşıyabileceği nihai (qult) veya izin verilebilir (qallow) taban basıncıdır. Terzaghi, Meyerhof ve Hansen yöntemleriyle hesaplanır.
İzin verilebilir gerilme (qallow)
İzin verilebilir gerilme (qallow), temel altına güvenle uygulanabilecek maksimum net taban basıncıdır. Genellikle qult/FS oranından ve oturma sınırından küçük olan değer seçilir.
Aktif toprak basıncı
Aktif toprak basıncı, istinat duvarı veya kazı desteğinin zeminden uzaklaşacak yönde hareket etmesiyle oluşan minimum yatay toprak basıncıdır. Rankine ve Coulomb teorileriyle hesaplanır.
Pasif toprak basıncı
Pasif toprak basıncı, duvarın zemine doğru itilmesiyle oluşan maksimum yatay direnç basıncıdır. Teorik olarak büyüktür ancak tam mobilizasyon için büyük deplasman gerekir.
Durgun toprak basıncı (K0)
Durgun toprak basıncı (K0), yatay yer değiştirme olmadan oluşan yatay efektif gerilme oranıdır. Jaky yaklaşımı (K0 ≈ 1 − sinφ) normal konsolide zeminlerde sık kullanılır.
Boşluk su basıncı (u)
Boşluk su basıncı (u), doygun zemin boşluklarındaki suyun basıncıdır. Efektif gerilmeyi doğrudan düşürerek kayma dayanımı ve oturma davranışını kontrol eder.
Efektif gerilme (σ')
Efektif gerilme (σ'), toplam gerilmeden boşluk su basıncının çıkarılmasıyla elde edilen tanecikler arası gerilmedir. Kayma dayanımı ve oturma hesaplarının temelidir.
Total gerilme (σ)
Total gerilme (σ), zemin kesitinde tanecik iskeleti ve boşluk suyunun birlikte taşıdığı toplam normal gerilmedir. Dış yükler ve zemin ağırlığından oluşur.
USCS (Unified Soil Classification System)
USCS (Unified Soil Classification System), zeminleri tane boyutu, gradasyon ve Atterberg limitlerine göre sınıflandıran uluslararası sistemdir. SW–SP–SM–SC, ML–MH, CL–CH gibi semboller kullanır.
Kil zemin
Kil zemin, ince taneli, kohezyonlu ve su ile güçlü etkileşim gösteren zemin sınıfıdır. Plastisite, konsolidasyon ve undrained dayanım davranışını belirler.
Silt zemin
Silt zemin, kum ile kil arasında ince taneli, genellikle düşük–orta plastisiteli zemin grubudur. Su emme, filtreleme ve sıvılaşma davranışı değişkenlik gösterir.
Kum zemin
Kum zemin, yaklaşık 0,06–2 mm tane boyutunda, sürtünme açısı ile taşıyan granüler zemindir. Relative density ve SPT/CPT ile sıkılık durumu belirlenir.
Çakıl zemin
Çakıl zemin, yaklaşık 2–63 mm iri taneli, yüksek permeabilite ve sürtünme açısına sahip granüler zemindir. Dolgu, filtre ve temel altı tabakalarında kullanılır.
Kaya zemini (Rock mass)
Kaya zemini (rock mass), sağlam kaya ile süreksizlikleri (çatlak, fay, tabakalanma) birlikte ele alan geoteknik ortamdır. Temel, tünel ve şev tasarımında RQD ve GSI ile karakterize edilir.
RQD (Rock Quality Designation)
RQD (Rock Quality Designation), 10 cm’den uzun sağlam çekirdek parçalarının toplam uzunluğunun sondaj run uzunluğuna oranı olarak kaya kütlesi kalitesini ifade eden indekstir.
Zemin sondajı
Zemin sondajı, yeraltı profilini, su seviyesini ve zemin özelliklerini belirlemek için yapılan delgi, numune alma ve saha testi programıdır. Zemin etüt raporunun omurgasını oluşturur.
Triaksiyel kayma deneyi
Triaksiyel kayma deneyi, silindirik numuneye kontrollü hücre basıncı ve eksenel yük uygulayarak c, φ veya cu parametrelerini ölçen temel laboratuvar testidir. UU, CU ve CD koşulları simüle edilir.
Direkt kesme deneyi
Direkt kesme deneyi, kutulu numuneye normal gerilme altında yatay kayma uygulayarak kayma dayanımını ölçen laboratuvar testidir. Özellikle kumlarda φ belirlemede yaygındır.
Oedometre deneyi
Oedometre (öteometre) deneyi, yatay deformasyonu engellenmiş tek eksenli sıkışma altında konsolidasyon parametrelerini ölçen laboratuvar testidir. Cc, Cv ve σ'pc elde edilir.
Standart Proktor (ASTM D698)
Standart Proktor (ASTM D698 / eşdeğer EN yöntemleri), belirli sıkıştırma enerjisiyle zemin numunesinin maksimum kuru birim hacim ağırlığını ve optimum su muhtevasını belirleyen laboratuvar testidir.
Modifiye Proktor (ASTM D1557)
Modifiye Proktor (ASTM D1557), daha yüksek sıkıştırma enerjisiyle dolgu zeminlerinin hedef kuru yoğunluğunu belirleyen testtir. Yol, apron ve ağır saha dolgularında referans alınır.
Plaka yükleme testi
Plaka yükleme testi, sahadaki zemin veya dolgunun yük–oturma davranışını doğrudan ölçen saha deneyidir. Taşıma gücü ve deformasyon modülü hakkında yerel veri sağlar.
Pressiyometre deneyi
Pressiyometre deneyi, sondaj deliğinde genleşen bir prob ile zemin yatay deformasyonunu ölçerek basınç modülü ve limit basınç parametrelerini üreten saha testidir. Menard tipi yaygındır.
Dilatometer (DMT)
Dilatometer (DMT), düz dil şeklindeki bıçağın zemine çakılması ve membranın şişirilmesiyle yatay gerilme ve rijitlik parametrelerini ölçen saha testidir. A, B, C okumaları yorumlanır.
Vs30
Vs30, zemin yüzeyinden 30 m derinliğe kadar ortalama kayma dalgası hızıdır. TBDY’de yerel zemin sınıfı (ZA–ZE) ve spektral katsayılar (Fa, Fv) için temel girdidir.
Kayma dalgası hızı (Vs)
Kayma dalgası hızı (Vs), zemin rijitliği (G) ve yoğunluğunun birleşik göstergesidir. Deprem dalgası amplifikasyonu ve Vs30 hesabının temel parametresidir.
Likit limit (LL)
Likit limit (LL), ince taneli zeminin plastik durumdan likit duruma geçtiği su muhtevasıdır. Atterberg limitlerinin üst sınırıdır ve plastisite indeksinin hesabında kullanılır.
Plastik limit (PL)
Plastik limit (PL), zeminin plastik durumdan yarı-katı duruma geçtiği su muhtevasıdır. 3 mm çapında iplik rulo yöntemiyle belirlenir.
Plastisite indeksi (PI)
Plastisite indisi (PI = LL − PL), ince taneli zeminin plastik aralığının genişliğini ifade eder. Kil içeriği, şişme potansiyeli ve işlenebilirlik yorumunda temel endekstir.
Su muhtevası (w)
Su muhtevası (w), zemindeki su kütlesinin kuru dane kütlesine oranıdır. Laboratuvar ve saha kontrolünün en temel indeks parametresidir.
Birim hacim ağırlık (γ)
Birim hacim ağırlık (γ), zeminin birim hacminin ağırlığıdır; doğal, kuru (γd) ve doygun (γsat) halleri ayrı ifade edilir. Gerilme ve taşıma gücü hesabının temel girdisidir.
Özgül ağırlık (Gs)
Spesifik ağırlık (Gs), zemin danelerinin birim hacim ağırlığının suyun birim hacim ağırlığına oranıdır. Boşluk oranı ve doygunluk hesaplarının temel sabitidir.
Porozite (n)
Porozite (n), boşluk hacminin toplam hacme oranıdır. Permeabilite, sıkışabilirlik ve su depolama kapasitesiyle ilişkilidir.
Boşluk oranı (e)
Boşluk oranı (e), boşluk hacminin dane hacmine oranıdır. Konsolidasyon eğrilerinde ve sıkışabilirlik yorumunda temel durum değişkenidir.
Doygunluk derecesi (Sr)
Doygunluk derecesi (S), boşlukların su ile dolu oranıdır; S = 0 kuru, S = 1 tam doygun durumu ifade eder. Efektif gerilme ve permeabilite yorumunu etkiler.
Drenajlı kayma dayanımı
Drenajlı kayma, yükleme sırasında boşluk suyu basıncının sönümüne izin verilen kayma durumudur. Efektif gerilme yolu izlenir; c' ve φ' parametreleri geçerlidir.
Drenajsiz kayma dayanımı
Drenajsiz kayma, yükleme sırasında hacim değişimine (drenaja) izin verilmeyen kısa süreli kayma durumudur. Doygun killerde cu ile total gerilme analizi yapılır.
Undrained kayma dayanımı (cu)
cu (undrained shear strength), doygun kohezyonlu zeminin drenajsız kayma dayanımıdır. Kısa süreli kazı, temel göçmesi ve yumuşak kil şev analizlerinde kullanılır.
φ açısı (granüler zemin)
φ açısı, içsel sürtünme açısının yaygın kısa adıdır; drenajlı kayma dayanımında σ' tanφ terimini oluşturur. Peak, sabit hacim ve residual φ ayrımı yapılabilir.
Vibro kompaksiyon
Vibro kompaksiyon, titreşimli sonda ile granüler zemini yerinde sıkıştırarak relative density ve taşıma gücünü artıran zemin iyileştirme yöntemidir. Sıvılaşma riskini azaltmada etkilidir.
Vibro replacement (Taş kolon)
Vibro replacement, titreşimli sonda ile oluşturulan boşluğa çakıl doldurularak taş kolon üretme yöntemidir. Zayıf kohezyonlu zeminlerde taşıma ve drenaj iyileştirmesi sağlar.
Taş kolon (Stone column)
Taş kolon, zayıf zemin içine oluşturulan çakıl/kırma taş kolonlardır; taşıma gücü artışı, oturma azaltımı ve düşey drenaj sağlar. Vibro replacement ile yakın ilişkilidir.
Derin karıştırma (Deep mixing)
Derin karıştırma (deep mixing), çimento veya bağlayıcının zeminle yerinde karıştırılarak kolon/panel oluşturduğu iyileştirme yöntemidir. Soil mixing ile aynı aileye aittir.
Compaction grouting
Compaction grouting, düşük hareketlilikli (kıvamlı) harcın yüksek basınçla enjekte edilerek zemini sıkıştırıp yer değiştirten iyileştirme yöntemidir. Boşluk doldurma ve oturma düzeltmede kullanılır.
Dinamik kompaksiyon
Dinamik kompaksiyon, ağır tokmağın yüksekten düşürülerek zemine enerji aktarılmasıyla yapılan derin sıkıştırma yöntemidir. Gevşek granüler dolgu ve bazı atık sahalarında etkilidir.
Preloading (Ön yükleme)
Preloading (ön yükleme), yapım öncesi geçici dolgu ile yumuşak zeminde konsolidasyon oturmasının büyük kısmını peşinen aldırma yöntemidir. Süre kısaltmak için PVD ile birlikte uygulanır.
Dikey dren
Dikey dren, yumuşak kilde drenaj yolunu kısaltarak konsolidasyon süresini azaltan düşey geçirgen elemandır. Kum dren veya PVD olarak uygulanır.
PVD (Prefabrik dikey dren)
PVD (Prefabricated Vertical Drain), plastik çekirdek ve filtre geotekstilden oluşan prefabrik dikey drenlerdir. Yumuşak kil konsolidasyonunu hızlandırmak için çakılır.
Geotekstil
Geotekstil, ayırma, filtreleme, drenaj, koruma ve güçlendirme işlevleri için kullanılan geçirgen geosentetik tekstil ürünüdür. Dokuma veya dokusuz tipleri vardır.
Geomembran
Geomembran, çok düşük geçirimli polimer astar olup sızdırmazlık amacıyla kullanılır. Depolama sahası, havuz, tünel ve kanal projelerinde bariyer oluşturur.
Geogrid
Geogrid, yüksek çekme dayanımlı ızgara biçimli geosentetik olup zemin güçlendirme ve yük dağıtımında kullanılır. Toprak arme ve yol tabanı uygulamalarında yaygındır.
Geokompozit
Geokompozit, geotekstil, geomembran veya geonet gibi birden fazla geosentiğin birleşiminden oluşan çok işlevli üründür. Drenaj+filtre veya bariyer+koruma gibi görevleri tek katmanda toplar.
Toprak arme
Toprak arme (reinforced soil), zemin ile geogrid/şerit donatıların birlikte çalıştığı kompozit istinat sistemidir. Armeli duvarların geoteknik temelidir.
Soil nailing
Soil nailing, kazı şevine çakılan/delinen çivilerin grout ile bağlanması ve yüzey shotcrete ile stabilize edilmesi yöntemidir. Geçici veya kalıcı şev desteğinde kullanılır.
Zemin çivisi
Zemin çivisi, soil nailing sisteminde kullanılan donatılı çubuk elemandır; grout ile zemine bağlanarak şev kayma kuvvetlerine karşı koyar.
Geçici ankraj
Geçici ankraj, kazı desteğinde kısa süreli kullanılan öngermeli veya pasif zemin ankrajıdır. Diyafram, fore kazık ve istinat sistemlerinde yatay desteği sağlar.
Kalıcı ankraj
Kalıcı ankraj, yapı ömrü boyunca hizmet eden korozyona karşı korunmuş zemin veya kaya ankrajıdır. İstinat, şev ve temel uplift tutusunda kullanılır.
Kazık yükleme deneyi
Kazık yükleme deneyi, kazığın eksenel taşıma kapasitesini ve oturma davranışını saha yüklemesiyle doğrulayan testtir. Statik veya hızlı yöntemlerle uygulanır.
PDA (Pile Dynamic Analysis)
PDA (Pile Driving Analyzer) deneyi, çakma sırasında kazığa yerleştirilen ivme ve kuvvet sensörleriyle kapasite ve bütünlüğü dinamik olarak değerlendiren testtir.
Crosshole sonic logging
Crosshole sonic logging (CSL), beton kazık veya diyafram içinde tüpler arası ultrasonik geçişle bütünlük ve süreksizlikleri tespit eden NDT yöntemidir.
Zemin profili
Zemin profili, derinlikle değişen tabaka türü, kalınlık, su seviyesi ve mühendislik özelliklerinin kesit halinde ifadesidir. Tasarımın temel geoteknik modelidir.
Yeraltı suyu
Yeraltı suyu, zemin boşluklarında bulunan ve efektif gerilme, kazı deşarjı ile sızıntı rejimini kontrol eden sudur. Seviye ve basınç dağılımı tasarımda kritik girdidir.
Piezometre
Piezometre, zemin içinde belirli bir noktadaki boşluk suyu basıncını ölçen alettir. Açık kuyu, standpipe veya titreşimli (vibrating wire) tipleri yaygındır.
Heyelan
Heyelan, şev veya yamaçta kütle hareketiyle zeminin yer değiştirmesidir. Yağış, deprem, kazı ve su seviyesi değişimleri tetikleyici olabilir.
Göçme yüzeyi
Göçme yüzeyi, şev stabilitesi analizinde kayma direncinin aşıldığı varsayılan kritik kayma düzlemi veya eğrisidir. En düşük FS’yi veren yüzey tasarımı yönlendirir.
Bishop yöntemi
Bishop yöntemi, dairesel kayma yüzeyinde dilimler arası kuvvet basitleştirmesiyle FS hesaplayan limit denge yöntemidir. Şev stabilitesinde en yaygın yaklaşımlardan biridir.
Janbu yöntemi
Janbu yöntemi, dairesel olmayan kayma yüzeylerinde de kullanılabilen limit denge yaklaşımıdır. Dilimler arası kuvvet varsayımlarıyla FS hesaplar.
Sızıntı analizi
Sızıntı analizi, baraj, bent, kazı ve temel altında yeraltı suyu akımının debisini, basınç dağılımını ve çıkış gradyanını hesaplayan hidrojeoteknik değerlendirmedir.
Hidrolik gradyan (i)
Hidrolik gradyan (i), birim uzunluktaki toplam yük kaybıdır; sızıntı hızını Darcy yasasında (v = k·i) kontrol eder. Kritik gradyan aşımı erozyon riski demektir.
Piping (İç erozyon)
Piping, sızıntı erozyonuyla zemin danelerinin sürüklenerek ilerleyici boşluk kanalları oluşturmasıdır. Baraj, bent ve kazı çıkışlarında göçme riski yaratır.
Filtre kriteri
Filtre kriteri, korunan zeminden dane geçişini engellerken suyun serbest drenajına izin verecek gradasyon ve geçirimlilik kurallarıdır. Terzaghi tipi oranlar yaygın kullanılır.
AASHTO zemin sınıflandırması
AASHTO zemin sınıflandırması, yol mühendisliğinde zeminleri A-1’den A-8’e kadar gruplayan sistemdir. Grup indeksi ile birlikte taban uygunluğunu değerlendirir.
Zemin dinamiği
Zemin dinamiği, deprem ve titreşim etkileri altında zeminin rijitlik, sönüm ve dayanım davranışını inceleyen geoteknik daldır. Sıvılaşma, site response ve temel–zemin etkileşimini kapsar.
Undrained strength
Undrained strength, doygun zeminin drenaj olmadan mobilizes ettiği kayma dayanımıdır; pratikte cu ile ifade edilir. Kısa süreli yükleme ve yumuşak kil analizlerinin temelidir.
Zemin iyileştirme enjeksiyonu
Zemin iyileştirme enjeksiyonu, çimento veya kimyasal şerbetin zemine basılarak boşlukları doldurması, bağlanması veya sıkıştırması işlemidir. Geçirimlilik azaltma ve dayanım artışı hedeflenir.
Kimyasal enjeksiyon (zemin)
Kimyasal enjeksiyon, silikat, reçine veya benzeri kimyasal çözeltilerin ince boşluklu zemine enjekte edilerek geçirimlilik azaltması veya bağ oluşturmasıdır. Çimento enjeksiyonunun giremediği ince kumlarda kullanılır.
Soil mixing
Soil mixing, bağlayıcının zeminle yerinde mekanik karıştırılmasıyla kolon, panel veya blok üretmesidir. Deep mixing ile eşanlamlı kullanılır; dayanım ve rijitlik artışı sağlar.
Armeli duvar (MSE wall)
Armeli duvar, geogrid veya şerit donatılı dolgu ile oluşturulan istinat yapısıdır. Toprak arme prensiplerine dayanır; cephe panelli veya sarımlı olabilir.
Kazık kapasitesi
Kazık kapasitesi, tek kazığın eksenel olarak taşıyabileceği nihai veya izin verilebilir yüktür; sürtünme ve uç direnci bileşenlerinden oluşur. Statik formüller ve yük testleriyle belirlenir.
Negatif sürtünme
Negatif sürtünme (dragload), oturan zeminin kazık gövdesini aşağı çekmesiyle oluşan ek eksenel yüktür. Dolgu ve konsolide olan kil profillerinde kritiktir.
Kazık grup etkisi
Grup etkisi, kazıkların birbirine yakın çalışmasıyla tek kazık kapasiteleri toplamından daha düşük verim ortaya çıkmasıdır. Blok göçmesi ve etkileşim oturması dikkate alınır.
Lateral kazık kapasitesi
Lateral kazık kapasitesi, kazığın yatay yük ve moment altında zemin–kazık etkileşimiyle taşıyabileceği dirençtir. p–y eğrileri ve eşdeğer konsol yaklaşımlarıyla hesaplanır.
Zemin reaksiyon modülü (k)
Zemin reaksiyon modülü (ks veya subgrade modulus), zemini yay idealleştirmesinde kullanan yatak katsayısıdır. Temel, döşeme ve lateral kazık analizlerinde girilir.
Sıvılaşma riski
Sıvılaşma riski, doygun gevşek kum–silt zeminlerin deprem çevrimsel yükü altında efektif gerilme kaybedip akışkan gibi davranma olasılığıdır. CSR–CRR karşılaştırmasıyla değerlendirilir.
DTS (Deprem Tehlike Sınıfı)
DTS, yapının bulunduğu konum için AFAD deprem tehlike haritasından okunan spektral ivme değerlerine göre TBDY 2018'de tanımlanan deprem tehlike sınıfıdır. DTS 1 en yüksek, DTS 4 en düşük tehlike grubunu ifade eder.
BYS (Bina Yükseklik Sınıfı)
BYS, binanın toplam kat yüksekliği Hn'ye göre TBDY 2018'de sınıflandırılan bina yükseklik grubudur. Hn, bodrum dahil tüm katların kat yüksekliği toplamıdır; sadece kat adedi ile belirlenmez.
R (Talep azaltma katsayısı)
R, yapının sünek davranışına güvenilerek deprem yükünün tasarımda azaltıldığı TBDY talep azaltma katsayısıdır. Taşıyıcı sistem türü ve süneklik sınıfına göre TBDY Ek 4A tablolarından seçilir.
Davranış spektrumu
Davranış spektrumu, yapının doğrusal olmayan deprem davranışını spektral ivme-periyot düzleminde gösteren eğridir. Mevcut bina performans değerlendirmesinde kapasite eğrisi ile talep spektrumunun kesişiminde kullanılır.
Modal analiz
Modal analiz, yapının doğal titreşim modlarını, periyotlarını, mod şekillerini ve modal kütle katılım oranlarını kütle-rijitlik matrisi özdeğer çözümüyle belirleyen yöntemdir. TBDY'de response spectrum analizinin temel adımıdır.
Response spectrum analizi
Response spectrum analizi (RSA), modal superpozisyon yöntemiyle deprem yükünün TBDY tasarım spektrumu üzerinden hesaplandığı doğrusal elastik deprem analiz yöntemidir. Türkiye'de yeni bina projelerinde en yaygın kullanılan deprem hesap yöntemidir.
Time history analizi
Time history analizi (THA), gerçek veya yapay deprem ivme kayıtları ile yapının zamana bağlı doğrusal veya doğrusal olmayan tepkisinin adım adım hesaplandığı yöntemdir. Özel yapılar ve ileri performans değerlendirmesinde kullanılır.
P-Delta etkisi
P-Delta etkisi, düşey yüklerin (ağırlık ve kalıcı yük) yanal yer değiştirme sonrası ek eğilme momenti ve ikinci mertebe stabilite sorunları oluşturmasıdır. TBDY'de BYS 1–3 binalarda P-Delta kontrolü zorunludur.
Süneklik sınıfı
Süneklik sınıfı, yapının deprem enerjisini plastik deformasyonlarla sönümleme kapasitesini TBDY'de sınıflandıran parametredir. Yüksek, orta ve sınırlı süneklik sınıfları farklı R, detay ve birleşim kuralları gerektirir.
Kapasite tasarımı
Kapasite tasarımı, depremde hasarın kontrollü ve onarılabilir elemanlarda birikmesi için güçlü- zayıf hiyerarşi prensibine dayanan TBDY tasarım felsefesidir. Kolon, kiriş, perde ve birleşimler arasında bilinçli dayanım sıralaması hedeflenir.
Plastik mafsal
Plastik mafsal, deprem yükü altında momentin plastik dönüşümle sürekli aktarıldığı, kontrollü plastik deformasyonun biriktiği taşıyıcı eleman uç bölgesidir. TBDY'de kiriş uçları, kolon tabanları ve perde tabanları tipik plastik mafsal bölgeleri olarak tanımlanır.
Deprem yer hareketi düzeyi (DD)
Deprem yer hareketi düzeyi (DD), tasarım veya değerlendirmede esas alınan zemin hareketi şiddetini tanımlayan TBDY sınıflandırmasıdır. DD-1 ile DD-4 arasında farklı dönüş periyotları ve performans hedefleri eşleştirilir.
SDS (Kısa periyot spektral ivme)
SDS, TBDY tasarım spektrumunun kısa periyot bölgesinde kullanılan tasarım spektral ivme parametresidir. SS, Fa, Ie ve R katsayıları ile hesaplanır; taban kesme kuvveti ve eşdeğer deprem yükünde doğrudan kullanılır.
SD1 (1 sn spektral ivme)
SD1, 1 saniye periyottaki TBDY tasarım spektral ivme parametresidir. S1, Fv, Ie ve R ile hesaplanır; orta ve uzun periyotlu, esnek yapılarda belirleyici olabilir.
SS (Harita spektral ivme – kısa periyot)
SS, AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası'ndan yapı koordinatına karşılık okunan kısa periyot (0,2 sn) harita spektral ivme parametresidir. TBDY deprem hesabının başlangıç girdisidir.
S1 (Harita spektral ivme – 1 sn)
S1, AFAD deprem tehlike haritasından okunan 1 saniye periyot spektral ivme parametresidir. Uzun periyot yapılar ve yumuşak zemin amplifikasyonu için SD1 hesabının temel girdisidir.
Yerel zemin etkisi
Yerel zemin etkisi, zemin profilinin deprem dalgalarını büyütmesi veya zayıflatması sonucu yapı tabanındaki hareketin bedrock hareketinden farklılaşmasıdır. TBDY'de Fa ve Fv katsayıları ile modellenir.
Zemin büyütmesi
Zemin büyütmesi, yumuşak zemin tabakalarının deprem dalgalarının genlik ve süresini artırarak yapı tabanındaki ivme ve yer değiştirmeyi yükseltmesidir. TBDY'de Fa ve Fv katsayıları ile basitleştirilmiş olarak dikkate alınır.
Eşdeğer deprem yükü
Eşdeğer deprem yükü, statik analizde kat kütlelerine uygulanan yatay kuvvet temsilidir. TBDY'de V = (SDS × Ie / R) × Wtot formülü ile hesaplanır ve modal analiz sonuçları ile karşılaştırılmalıdır.
Mod birleştirme
Mod birleştirme, modal analizde elde edilen her modun deprem tepkisinin tek bir toplam tepkiye birleştirilme yöntemidir. TBDY'de yakın periyotlu modlar için CQC, ayrık modlar için SRSS kullanılır.
CQC (Complete Quadratic Combination)
CQC, modal spektrum analizinde yakın periyotlu modların çapraz korelasyonunu dikkate alan mod birleştirme yöntemidir. TBDY'de düzensiz ve çok modlu yapılarda SRSS'e tercih edilir.
SRSS (Square Root of Sum of Squares)
SRSS, modal tepkilerin kareler toplamının karekökü ile birleştirildiği mod superpozisyon yöntemidir. Modlar yeterince ayrık periyotlarda olduğunda pratik ve muhafazakâr sonuç verir.
Etkili kütle
Etkili kütle, belirli bir titreşim modunda deprem hareketine katılan kütle bileşenidir. Modal kütle katılım oranı, toplam yapı kütlesinin yüzde kaçının o modda hareket ettiğini gösterir.
Modal kütle katılım oranı
Modal kütle katılım oranı, her modun toplam yapı kütlesine katkısını yüzde olarak ifade eder. TBDY'de birleşik katılım oranının en az %95 olması zorunludur.
Doğal periyot (T)
Doğal periyot, yapının birinci mod titreşim periyodudur; rijitlik ve kütlenin birleşik göstergesidir. TBDY yaklaşık periyot formülleri ile modal analiz sonuçları karşılaştırılır.
Hakim mod
Hakim mod, en büyük modal kütle katılım oranına sahip titreşim modudur. Düzenli binalarda genellikle birinci mod hakimdir; düzensiz yapılarda birden fazla mod belirleyici olabilir.
Yüksek mod etkisi
Yüksek mod etkisi, birinci mod dışındaki modların deprem tepkisine katkısıdır. Yüksek, düzensiz ve perde-çerçeve binalarda belirgindir.
Torsiyonel düzensizlik
Torsiyonel düzensizlik, kütle merkezi ile rijitlik merkezinin çakışmaması nedeniyle depremde binanın dönme hareketi yapmasıdır. TBDY'de B1 düzensizlik kategorisi olarak sınıflandırılır.
Kat ötesi (Story drift)
Kat ötesi, deprem altında bir katın bir alt kata göre yatay yer değiştirmesidir (δi). Yapısal olmayan eleman hasarı ve P-Delta etkisi ile doğrudan ilişkilidir.
Göreceli kat ötesi
Göreceli kat ötesi, kat ötesinin kat net yüksekliğine (hi) bölünmesiyle elde edilen boyutsuz drift oranıdır. TBDY performans hedeflerine göre sınırlandırılır.
Drift sınırı
Drift sınırı, izin verilen maksimum göreceli kat ötesi değeridir. TBDY'de performans hedefi, BYS ve taşıyıcı sistem türüne göre tablolarda verilir.
Performans hedefi
Performans hedefi, belirli bir deprem düzeyinde yapıdan beklenen hasar düzeyini tanımlar. TBDY'de sınırlı hasar, kontrollü hasar ve göçme önleme temel hedeflerdir.
Göçme önleme (Collapse prevention)
Göçme önleme, nadir deprem (DD-1) altında yapının ayakta kalmasını ve can kaybı riskini minimize etmeyi hedefleyen en yüksek yapısal performans düzeyidir.
Kontrollü hasar
Kontrollü hasar, onarılabilir yapısal hasarın plastik mafsal bölgelerinde sınırlı kalması hedefidir. DD-2 tasarım depreminde tipik yeni bina performans beklentisidir.
Sınırlı hasar
Sınırlı hasar, deprem sonrası yapının hemen kullanılabilir kalması hedefidir. Yapısal elemanlarda onarılabilir düzeyde hasar; göçme riski yoktur.
Doğrusal olmayan analiz
Doğrusal olmayan analiz, malzeme plastisitesi, plastik mafsal oluşumu ve geometrik rijitlik değişimini dikkate alan deprem hesap yöntemidir. Pushover ve time history bu kapsamdadır.
İtme analizi (Pushover)
İtme analizi, yapıya monoton artan yatay yük uygulanarak kapasite eğrisinin çıkarıldığı statik doğrusal olmayan deprem analiz yöntemidir. Mevcut bina performans değerlendirmesinde TBDY'nin temel aracıdır.
Pushover analizi
Pushover, yapının deprem altındaki global davranışını kapasite eğrisi ile gösteren itme analizi yöntemidir. FEMA 356 ve TBDY mevcut bina hükümleriyle uyumludur.
Kapasite eğrisi
Kapasite eğrisi, pushover analizinde taban kesme kuvveti ile kontrol noktası yer değiştirmesi (genellikle çatı drift) arasındaki ilişkiyi gösteren eğridir.
Talep spektrumu
Talep spektrumu, belirli performans düzeyi ve DD için yapı periyoduna karşılık gelen spektral ivme talebini gösteren eğridir. Pushover'da kapasite eğrisi ile kesiştirilir.
Performans noktası
Performans noktası, pushover analizinde kapasite eğrisi ile talep spektrumunun kesişim noktasıdır. Bu noktadaki drift ve hasar durumu performans hedefi ile karşılaştırılır.
Plastik dönüşüm
Plastik dönüşüm, betonarme elemanlarda donatı akması sonrası rijitliğin azaldığı ve sünek davranışın başladığı aşamadır. Deprem enerjisinin sönümlenmesi bu aşamada gerçekleşir.
Güçlü kolon-zayıf kiriş
Güçlü kolon-zayıf kiriş, plastik dönüşümün kiriş uçlarında oluşması için kolon moment kapasitesinin kirişten büyük olması prensibidir. TBDY kapasite tasarımının temel kuralıdır.
Kesme kapasitesi (deprem)
Depremde kesme kapasitesi, elemanın kayma kırılması olmadan taşıyabileceği maksimum kesme kuvvetidir. TBDY'de Vu ≤ φ(Vc + Vs) kontrolü ve kapasite tasarımı hiyerarşisi uygulanır.
Kritik bölge
Kritik bölge, kolon ve perde uçlarında yüksek gerilme gradyanı ve plastik dönüş potansiyelinin yoğunlaştığı sarılma alanıdır. TBDY'de sıkı etriye detayları zorunludur.
Sarılma bölgesi
Sarılma bölgesi (confinement), eksenel basınç altındaki betonarme elemanlarda etriyelerin sıklaştırıldığı, çekirdek beton dayanımını artıran bölgedir.
Etriye sıklaştırması
Etriye sıklaştırması, plastik mafsal ve kritik bölgelerde normal etriye aralığının yarıya indirilmesi veya daha küçük aralıkla uygulanmasıdır. TBDY deprem detayının temelidir.
Mekanik ek (Rebar splice)
Mekanik ek, donatı çubuklarının bindirmeli kaynak, cıvatalı konektör veya sıkıştırmalı ek ile birleştirilmesidir. Plastik mafsal bölgelerinde kısıtlı kullanılır.
Sismik izolasyon
Sismik izolasyon, yapının tabanına yalıtım cihazları yerleştirerek yapı periyodunu uzatan ve taban deprem kuvvetlerini azaltan sistemdir. TBDY'de özel tasarım hükümleri vardır.
Deprem izolatörü
Deprem izolatörü, yatay esneklik sağlayarak yapı periyodunu uzatan ve enerji sönümleyen sismik yalıtım cihazıdır. LRB (kurşun çekirdekli elastomerik) tip en yaygın uygulamadır.
Sönümleyici
Sönümleyici, deprem enerjisini ısı veya sürtünme yoluyla tüketerek yapısal tepkiyi azaltan pasif veya yarı-aktif cihazdır. Ana taşıyıcı sistemle birlikte veya entegre uygulanır.
Viskoelastik damper
Viskoelastik damper, viskoelastik malzeme ile hem rijitlik hem hız bağımlı sönümleme sağlayan deprem cihazıdır. Çelik çerçeveli yapılara çapraz eleman olarak eklenebilir.
Sürtünme damperi
Sürtünme damperi, metal plakalar arası sürtünme ile deprem enerjisini sönümleyen pasif cihazdır. Büyük yer değiştirmede etkin çalışır.
Tuned mass damper (TMD)
TMD, ana yapının belirli moduna ayarlanmış kütle-sönüm-yay sistemi ile titreşimi azaltan sönümleme cihazıdır. Yüksek binalarda rüzgâr ve deprem tepkisini düşürür.
Taban izolasyonu
Taban izolasyonu, taşıyıcı sistemin temel seviyesinde yalıtım cihazları ile zeminden ayrılmasıdır. Deprem periyodu uzatılarak spektral ivme talebi azaltılır.
İvme kaydı (Accelerogram)
İvme kaydı, deprem sırasında zeminde ölçülen zamana bağlı ivme değerleri dizisidir. Time history analizinde doğrudan girdi olarak kullanılır.
Spektral ivme Sa(T)
Spektral ivme Sa(T), belirli periyot T'deki tek serbestlik dereceli osilatörün maksimum ivme tepkisidir. TBDY tasarım spektrumunun temel bileşenidir.
Spektral hız Sv(T)
Spektral hız Sv(T), belirli periyottaki osilatörün maksimum hız tepkisidir. Sa = ω×Sv ilişkisi ile ivme spektrumuna dönüştürülür.
Spektral deplasman Sd(T)
Spektral deplasman Sd(T), belirli periyottaki osilatörün maksimum yer değiştirmesidir. Sd = Sa/ω² ile hesaplanır; drift değerlendirmesinde kullanılır.
PGA (Peak Ground Acceleration)
PGA, deprem ivme kaydında ölçülen maksimum zemin ivmesidir. Deprem şiddetinin basit göstergesi olarak kullanılır; TBDY spektral parametreler PGA'dan türetilir.
PGV (Peak Ground Velocity)
PGV, deprem kaydında ölçülen maksimum zemin hızıdır. Orta periyot yapıların tepkisi ve altyapı hasarı ile ilişkilendirilir.
Deprem tehlike haritası
Deprem tehlike haritası, belirli dönüş periyodunda beklenen zemin hareketi parametrelerini (SS, S1, PGA) coğrafi koordinat bazında gösteren haritadır. TBDY 2018 AFAD haritasını esas alır.
AFAD deprem haritası
AFAD haritası, Türkiye için resmi deprem tehlike parametrelerini sunan dijital harita ve sorgulama sistemidir. TBDY spektral parametreleri bu sistemden alınır.
Fay mesafesi
Fay mesafesi, yapı konumunun en yakın aktif fay hattına olan yatay uzaklığıdır. Yakın fay etkisi deprem hareketinin şiddetini ve karakterini değiştirir.
Yakın fay etkisi
Yakın fay etkisi, fay kırılmasına yakın konumlarda deprem hareketinin amplifiye olması ve pulse karakterinde ivme darbeleri oluşmasıdır.
Pulse hareket
Pulse hareket, yakın fay depremlerinde ivme kaydında görülen darbeli, tek yönlü ivme darbesidir. Uzun periyot yapılarda büyük yer değiştirme yaratır.
Dikey deprem bileşeni
Dikey deprem bileşeni, düşey yönde etkiyen deprem ivmesidir. Genellikle yatay bileşenden küçük kabul edilir; özel yapılarda ayrıca değerlendirilebilir.
Deprem yük kombinasyonu
Deprem yük kombinasyonu, deprem etkisinin kalıcı yük (G), hareketli yük (Q) ve diğer yüklerle birleştirildiği tasarım durumudur. TBDY kombinasyon katsayıları tanımlar.
Düzensizlik katsayısı
Düzensizlik katsayısı, planda veya düşeyde taşıyıcı sistem düzensizliğini TBDY'de sınıflandıran parametreler bütünüdür. A1, A2, B1, B2, C kategorileri tanımlıdır.
Aşırı dayanım faktörü (Ω0)
Ω0, deprem yükü azaltmasında dikkate alınmayan aşırı dayanım payını temsil eden TBDY katsayısıdır. Birleşim ve eleman minimum kapasite kontrollerinde kullanılır.
Dayanım fazlalığı
Dayanım fazlalığı, malzeme ve kesit gerçek dayanımının tasarım değerini aşmasıdır. R katsayısı bu fazlalığın bir kısmını temsil eder.
Taşıyıcı sistem türü
Taşıyıcı sistem türü, yapının deprem yükünü taşıma mekanizmasını tanımlayan TBDY sınıflandırmasıdır. R, Ω0, süneklik sınıfı ve detay kuralları buna bağlıdır.
Çerçeve sistem (deprem)
Depremde çerçeve sistem, moment aktaran veya mafsallı kiriş-kolon birleşimleri ile yatay yük taşıyan taşıyıcı sistemdir. Mimari esneklik sağlar; drift kontrolü önemlidir.
Perde-çerçeve sistem
Perde-çerçeve sistem, perde duvarlar ve çerçevenin birlikte çalıştığı karma taşıyıcı sistemdir. Perdeler yatay rijitlik, çerçeve süneklik sağlar.
Bağlı perde
Bağlı perde, çerçeve kirişleri ile bağlantılı perde duvar sistemidir. Kiriş-perde birleşiminde kayma ve moment aktarımı modellenir.
Çekirdek perde
Çekirdek perde, asansör-merdiven çekirdeği etrafında oluşan perde taşıyıcı sistemdir. Yüksek yatay rijitlik sağlar; torsiyonel düzensizlik riski taşır.
Kısa kolon
Kısa kolon, net yüksekliği küçük olan ve kesme-kırılgan davranış gösteren kolon durumudur. Mevcut binalarda kat yüksekliği değişimi veya dolgu ile oluşur.
Artımsal dinamik analiz (IDA)
IDA, artan deprem şiddetinde birden fazla time history analizi ile yapı performansının tarandığı yöntemdir. Fragilite analizine girdi sağlar.
IDA analizi
IDA (Incremental Dynamic Analysis), yapının farklı deprem şiddetlerinde dinamik davranışını inceleyen artımsal analiz yöntemidir.
Fragilite eğrisi
Fragilite eğrisi, belirli hasar durumunun belirli deprem şiddetinde aşılma olasılığını gösteren olasılık eğrisidir.
Önem katsayısı (I)
Önem katsayısı I, yapının deprem performans beklentisine göre TBDY'de tanımlanan yük artırım faktörüdür. Kritik tesislerde I > 1,0 alınır.
Kullanım sınıfı
Kullanım sınıfı (BKS), yapının işlevine göre TBDY'de tanımlanan sınıflandırmadır. Deprem sonrası kullanım beklentisi ve önem katsayısı I buna bağlıdır.
DD-1 (Nadir deprem)
DD-1, yaklaşık 2475 yıl dönüş periyoduna karşılık gelen nadir deprem yer hareketi düzeyidir. Mevcut bina değerlendirmesinde göçme önleme (CP) performans hedefi için referans alınır.
DD-2 (Tasarım depremi)
DD-2, 475 yıl dönüş periyodlu tasarım depremi yer hareketi düzeyidir. Yeni bina tasarımında SS, S1, SDS ve SD1 değerleri genellikle DD-2 için hesaplanır.
DD-3 (Servis depremi)
DD-3, yaklaşık 72 yıl dönüş periyodlu servis depremi yer hareketi düzeyidir. Sınırlı hasar (IO) performans hedefi ve servis limiti kontrollerinde kullanılır.
DD-4 (Sık deprem)
DD-4, yaklaşık 43 yıl dönüş periyodlu sık görülen deprem yer hareketi düzeyidir. Hizmet limiti, konfor kriterleri ve non-strüktürel eleman kontrollerinde referans alınır.
Doğrusal elastik yöntem
Doğrusal elastik yöntem, malzeme ve geometrik lineerlik varsayımı ile deprem hesabı yapan yaklaşımdır. Modal spektrum analizi (RSA) bu kapsamdadır ve TBDY'de düzenli binalarda temel yöntemdir.
Hasar sınıfı
Hasar sınıfı, deprem sonrası yapının yapısal hasar düzeyini kategorize eden resmi sınıflandırmadır. Hafif, orta, ağır hasarlı ve yıkılacak sınıflar Bina Deprem Değerlendirme sürecinde kullanılır.
Hızlı değerlendirme
Hızlı değerlendirme, deprem sonrası binanın güvenli kullanım durumunun ön inceleme ile belirlenmesidir. AFAD ve belediye ekipleri yeşil, sarı ve kırmızı etiketleme uygular.
Orta hasarlı bina
Orta hasarlı bina, deprem sonrası onarım ile kullanılabilir hale getirilebilen yapısal hasar göstermiştir. Acil tahliye şart değildir; güçlendirme önerilebilir.
Ağır hasarlı bina
Ağır hasarlı bina, taşıyıcı sistemde ciddi hasar görmüş, kullanımı can güvenliği açısından riskli yapıdır. Güçlendirme veya yıkım kararı gerekir; acil tahliye önerilir.
Güçlendirme kararı
Güçlendirme kararı, mevcut binanın deprem güvenliğini artırmak için alınan mühendislik ve idari karardır. Performans analizi, hasar sınıfı ve maliyet-fayda değerlendirmesine dayanır.
Yıkım kararı
Yıkım kararı, ağır hasarlı veya ekonomik ömür sonu binaların yıkılması kararıdır. Yetkili idare, teknik heyet ve bağımsız mühendis raporuna dayanılarak verilir.
Deprem kaydı ölçekleme
Deprem kaydı ölçekleme, seçilen ivme kaydının hedef tasarım spektrumu (SDS, SD1) ile uyumlu hale getirilmesidir. Time history analizinde zorunlu ve kritik bir adımdır.
Hedef deplasman
Hedef deplasman, performans hedefine karşılık gelen izin verilen yapı veya kat yer değiştirmesidir. Pushover analizinde performans noktası drift değeri bu hedefle karşılaştırılır.
Plastik mafsal uzunluğu
Plastik mafsal uzunluğu, eleman uç bölgesinde plastik dönüşümün geliştiği minimum mesafedir. TBDY kolon ve kiriş için süneklik sınıfına göre tablo değerleri tanımlar.
Moment-dönüşüm ilişkisi
Moment-dönüşüm ilişkisi (M-φ), kesit momenti ile eğrilik arasındaki ilişkiyi ifade eder. Pushover ve fiber model analizlerinde eleman plastisitesini tanımlar.
Eğri dönme kapasitesi
Eğri dönme kapasitesi, elemanın plastik dönüşüm sonrası taşıyabildiği moment düzeyidir. Donatı oranı, etriye detayı, beton dayanımı ve eksenel yük seviyesinden etkilenir.
Enerji yutumu
Enerji yutumu, yapının deprem enerjisini plastik davranış, sönümleme ve histerezis ile tüketme kapasitesidir. Süneklik sınıfı, detay kalitesi ve sönümleyici cihazlar belirleyicidir.
Histerezis
Histerezis, yükleme-boşaltma döngüsünde gerilme-şekil değiştirme eğrisinin kapalı döngü oluşturmasıdır. Sönümlenen enerji döngü alanı ile ölçülür; deprem performansının temel göstergesidir.
Seramik kaplama
Seramik kaplama, kil esaslı karoların duvar veya zemine uygun yapıştırıcıyla uygulanmış bitiş yüzeyidir.
Porselen karo
Porselen karo, düşük su emme oranı ve yüksek yoğunluğuyla öne çıkan preslenmiş seramik kaplama malzemesidir.
Granit seramik
Granit seramik, granit görünümü verebilen veya granit yapılı yüksek yoğunluklu porselen karo için kullanılan piyasa tanımıdır.
Büyük ebat karo
Büyük ebat karo, standart karolara göre daha geniş yüzey kaplayan, az derzli porselen veya seramik levhadır.
Rektifiyeli karo
Rektifiyeli karo, pişirimden sonra kenarları hassas ölçüde kesilerek kalibre edilmiş seramik veya porselen karodur.
Seramik yapıştırıcısı
Seramik yapıştırıcısı, karo ile altlık arasında aderans sağlayan çimento veya reçine esaslı harçtır.
Seramik derz dolgusu
Seramik derz dolgusu, karolar arasındaki boşlukları doldurarak yüzeyi tamamlayan çimento veya epoksi esaslı malzemedir.
Seramik süpürgelik
Seramik süpürgelik, duvar-zemin birleşiminde darbeyi ve kirlenmeyi azaltan karo esaslı bitiş elemanıdır.
Seramik profil
Seramik profil, karo kenarlarını darbe ve kırılmaya karşı koruyan metal, PVC veya seramik bitiş elemanıdır.
Seramik dilatasyon derzi
Seramik dilatasyon derzi, kaplama alanındaki ısıl ve yapısal hareketleri karşılamak için bırakılan esnek ayırma derzidir.
Porselen mozaik
Porselen mozaik, küçük porselen parçaların file veya kâğıt üzerinde birleştirildiği esnek kaplama ürünüdür.
Terrazzo karo
Terrazzo karo, çimento veya reçine bağlayıcı içindeki doğal taş parçacıklarıyla üretilen dekoratif zemin kaplama elemanıdır.
Kaplama kot toleransı
Kaplama kot toleransı, bitmiş zemin veya duvar yüzeyinin projedeki hedef seviye ve düzlemden izin verilen sapmasıdır.
Parke
Parke, ahşap veya ahşap görünümlü elemanlardan oluşan, çoğunlukla iç mekânlarda kullanılan zemin kaplamasıdır.
Lamine parke
Lamine parke, üstünde gerçek ahşap tabaka bulunan çok katmanlı mühendislik ahşabı zemin kaplamasıdır.
Masif parke
Masif parke, kesitin tamamı doğal ahşaptan oluşan ve yenilenebilir yüzeye sahip zemin kaplamasıdır.
Vinil zemin
Vinil zemin, PVC esaslı rulo veya karo formunda üretilen esnek ve temizlenebilir zemin kaplamasıdır.
LVT zemin
LVT, ahşap veya taş görünümü verebilen lüks vinil karo kaplama sistemidir.
SPC zemin
SPC zemin, taş polimer çekirdekli rijit vinil panellerden oluşan klikli kaplama türüdür.
Linolyum zemin
Linolyum, keten tohumu yağı ve doğal dolgu maddeleriyle üretilen esnek, rulo veya karo zemin kaplamasıdır.
Poliüretan zemin
Poliüretan zemin, elastik ve kesintisiz yüzey oluşturan reçine esaslı endüstriyel veya dekoratif kaplama sistemidir.
Kendinden yayılan şap
Kendinden yayılan şap, akışkan kıvamıyla zeminde düzgün yüzey oluşturan çimento veya alçı esaslı tesviye harcıdır.
Çimento şap
Çimento şap, döşeme üstünde kot ve yüzey düzgünlüğü sağlayan çimento esaslı harç tabakasıdır.
Anhidrit şap
Anhidrit şap, kalsiyum sülfat bağlayıcılı, düşük rötreli ve düzgün yüzey sağlayan döşeme şapıdır.
Şap dilatasyon bandı
Şap dilatasyon bandı, şapın duvar ve dik elemanlardan ayrılmasını sağlayan esnek kenar şerididir.
Döşeme nem bariyeri
Döşeme nem bariyeri, zeminden veya betondan gelen nemin üstteki kaplamaya ulaşmasını sınırlayan katmandır.
Alçıpan bölme duvar
Alçıpan bölme duvar, metal karkasın iki yüzüne levha kaplanarak oluşturulan hafif iç mekân ayırıcı duvardır.
Alçıpan tavan
Alçıpan tavan, askılı metal taşıyıcı üzerine alçı levha vidalanarak oluşturulan düz veya kademeli tavan sistemidir.
Alçıpan derz bandı
Alçıpan derz bandı, levha birleşimlerinde macunu taşıyarak çatlak riskini azaltan takviye şerididir.
Alçıpan vidası
Alçıpan vidası, levhayı metal veya ahşap karkasa sabitlemek için üretilen özel başlıklı bağlantı elemanıdır.
Tavan askısı
Tavan askısı, asma tavan taşıyıcılarını döşeme veya çatı konstrüksiyonuna güvenle bağlayan elemandır.
Taş yünü asma tavan
Taş yünü asma tavan, mineral yün esaslı plakalarla ses emilimi ve yangın performansı sağlayan modüler tavan sistemidir.
Metal asma tavan
Metal asma tavan, alüminyum veya galvaniz çelik panellerle oluşturulan dayanıklı modüler tavan kaplamasıdır.
Petek tavan
Petek tavan, hücresel açık yapısıyla tavan boşluğunu kısmen görünür bırakan metal asma tavan sistemidir.
Baffle tavan
Baffle tavan, tavandan düşey asılan lineer akustik elemanlarla ses emilimi sağlayan açık tavan çözümüdür.
Lineer aydınlatma
Lineer aydınlatma, uzun hat boyunca kesintisiz veya modüler ışık veren armatür sistemidir.
Işık bandı
Işık bandı, tavan veya duvar detayında gizli ışık kaynağıyla dolaylı aydınlatma oluşturan mimari elemandır.
LED profil
LED profil, şerit LED'i taşıyan, soğutan ve ışığı difüzörle düzenleyen alüminyum kanal sistemidir.
Gizli ışık
Gizli ışık, armatürün doğrudan görünmediği, ışığın yüzeyden yansıyarak mekânı aydınlattığı detaydır.
Akustik panel
Akustik panel, ses yansımalarını emerek iç mekândaki yankı süresini azaltan duvar veya tavan elemanıdır.
Akustik tavan
Akustik tavan, ses emilimi sağlayarak mekândaki yankıyı ve gürültü düzeyini kontrol eden tavan sistemidir.
Perfore sac tavan
Perfore sac tavan, delikli metal paneller ve arka akustik katmanla oluşturulan dayanıklı tavan kaplamasıdır.
Cam korkuluk
Cam korkuluk, düşmeye karşı koruma sağlayan temperli veya lamine güvenlik camlı bariyer sistemidir.
Paslanmaz korkuluk
Paslanmaz korkuluk, korozyona dayanıklı çelik boru veya profillerden üretilen koruyucu bariyer sistemidir.
Alüminyum korkuluk
Alüminyum korkuluk, hafif ve korozyona dayanıklı profillerle oluşturulan modüler düşme önleme sistemidir.
Korkuluk yüksekliği
Korkuluk yüksekliği, düşme riskine karşı bariyerin bitmiş döşeme üstünden sağlaması gereken koruyucu ölçüdür.
Temperli cam
Temperli cam, ısıl işlemle dayanımı artırılmış ve kırıldığında küçük parçalara ayrılacak şekilde üretilmiş güvenlik camıdır.
Lamine cam
Lamine cam, iki veya daha fazla cam tabakasının ara filmle birleştirilmesiyle oluşan güvenlik camıdır.
Isıya dayanıklı cam
Isıya dayanıklı cam, yangın veya yüksek sıcaklık etkisinde belirli süre performans göstermek üzere tasarlanmış özel cam sistemidir.
Cam cephe
Cam cephe, binanın dış kabuğunda cam ve taşıyıcı profillerle oluşturulan şeffaf veya yarı şeffaf sistemdir.
Curtain wall
Curtain wall, yapı yüklerini taşımayan, döşemelere bağlanan hafif dış cephe perde duvar sistemidir.
Unitize cam cephe
Unitize cam cephe, fabrikada modül halinde üretilip şantiyede kat kat monte edilen curtain wall sistemidir.
Stick cam cephe
Stick cam cephe, düşey ve yatay profillerin şantiyede birleştirilip camların yerinde takıldığı curtain wall yöntemidir.
Structural glazing
Structural glazing, camın mekanik baskı çıtası görünmeden yapısal silikonla taşıyıcı çerçeveye bağlandığı cephe çözümüdür.
Spider cam sistem
Spider cam sistem, cam panellerin noktasal çelik bağlantılarla taşıyıcı sisteme bağlandığı şeffaf cephe çözümüdür.
Cam fitili
Cam fitili, cam ile profil arasındaki teması düzenleyen, sızdırmazlık ve darbe sönümleme sağlayan elastomer contadır.
Cephe silikonu
Cephe silikonu, dış cephede derzleri hava ve suya karşı sızdırmaz hale getiren elastik mastik malzemesidir.
Cephe derzi
Cephe derzi, cephe elemanları arasındaki tolerans ve hareketi karşılayan kontrollü boşluktur.
Basınç dengeleme odası
Basınç dengeleme odası, yağmur suyunun cephe içine ilerlemesini sınırlamak için hava basıncını dengeleyen cephe boşluğudur.
Kenet çatı
Kenet çatı, metal levhaların kenetleri boyunca birbirine geçirilerek bağlandığı az eğimli çatı kaplama sistemidir.
Metal kiremit
Metal kiremit, geleneksel kiremit görünümü veren şekillendirilmiş ve boyalı metal çatı kaplama levhasıdır.
Bitümlü shingle
Bitümlü shingle, cam tülü taşıyıcılı bitüm esaslı levhalarla yapılan eğimli çatı kaplama malzemesidir.
Ondulin çatı
Ondulin çatı, bitüm emdirilmiş oluklu levhalarla oluşturulan hafif eğimli çatı kaplamasıdır.
Çatı membranı
Çatı membranı, çatı katmanlarında su geçişini engelleyen bitümlü veya sentetik örtü malzemesidir.
Buhar kesici örtü
Buhar kesici örtü, iç mekândan çatı veya duvar katmanlarına ilerleyen su buharını sınırlayan hava sızdırmaz katmandır.
Çatı havalandırma boşluğu
Çatı havalandırma boşluğu, kaplama ile alt katmanlar arasında hava hareketi sağlayarak nemi ve ısıyı uzaklaştıran kanaldır.
Çatı aksesuar profili
Çatı aksesuar profili, mahya, kenar, duvar dibi veya birleşim noktalarında kaplamayı tamamlayan şekilli elemandır.
Çatı vidası
Çatı vidası, metal veya lifli çimento levhaları alt konstrüksiyona sabitleyen, sızdırmazlık rondelalı bağlantı elemanıdır.
Sandviç panel vidası
Sandviç panel vidası, yalıtımlı metal paneli taşıyıcı aşık veya duvara sabitlemek için kullanılan uzun bağlantı elemanıdır.
Sandviç panel izolasyonu
Sandviç panel izolasyonu, iki metal yüzey arasındaki ısı ve ses yalıtım çekirdeğinin sağladığı performanstır.
Trapez sac çatı detayı
Trapez sac çatı detayı, oluklu metal levhaların eğimli çatı üzerinde su ve rüzgâr yüklerine karşı düzenlenmiş birleşim çözümüdür.
ACM panel
ACM panel, iki alüminyum levha arasında mineral veya polimer çekirdek bulunan kompozit cephe kaplama panelidir.
ACM kaset sistem
ACM kaset sistem, kompozit panellerin kenarları kıvrılarak gizli veya yarı gizli taşıyıcıya asıldığı cephe uygulamasıdır.
Fiber çimento
Fiber çimento, çimento matrisinin liflerle güçlendirilmesiyle üretilen, dış cephe ve çatı kaplamalarında kullanılan levha malzemesidir.
Kompakt laminat panel
Kompakt laminat panel, reçine emdirilmiş kâğıt katmanlarının yüksek basınçla preslenmesiyle üretilen dayanıklı cephe levhasıdır.
Terracotta panel
Terracotta panel, pişmiş kil esaslı elemanlarla oluşturulan havalandırmalı dış cephe kaplama sistemidir.
Prekast beton panel
Prekast beton panel, fabrikada üretilip şantiyede taşıyıcı yapıya monte edilen hazır beton cephe elemanıdır.
Havalandırmalı cephe
Havalandırmalı cephe, dış kaplama ile yalıtım arasında hava boşluğu bulunan çok katmanlı dış duvar sistemidir.
Mekanik cephe ankrajı
Mekanik cephe ankrajı, kaplama veya alt konstrüksiyonu yapının taşıyıcı yüzeyine sabitleyen metal bağlantı elemanıdır.
Fileli sıva
Fileli sıva, sıva katmanı içinde alkali dayanımlı cam elyaf veya metal file kullanılan güçlendirilmiş yüzey uygulamasıdır.
Sıva filesi
Sıva filesi, sıva veya mantolama katmanını takviye ederek yüzey çatlaklarını sınırlamaya yardımcı olan örgü malzemedir.
Sıva teli
Sıva teli, kalın sıva katmanlarında veya zayıf altlıklarda sıvanın tutunmasına yardımcı olan metal tel örgüdür.
Saten alçı
Saten alçı, boya öncesinde ince ve düzgün yüzey elde etmek için kullanılan son kat alçı malzemesidir.
Alçı astar
Alçı astar, alçı esaslı yüzeylerde emiciliği dengeleyip sonraki boya veya macun katına tutunma sağlayan hazırlık malzemesidir.
Boya astarı
Boya astarı, yüzeyi hazırlayan, emiciliği düzenleyen ve son kat boyanın yapışmasını destekleyen ara kat kaplamadır.
Silikonlu iç boya
Silikonlu iç boya, siloksan veya silikon katkısıyla silinebilirlik ve su iticilik kazandırılmış iç cephe boyasıdır.
Mineral boya
Mineral boya, mineral bağlayıcılarla üretilen ve özellikle mineral sıva yüzeylerine uyum sağlayan nefes alabilir kaplamadır.
Mikrobeton
Mikrobeton, ince katmanlarla uygulanabilen çimento veya reçine modifiyeli dekoratif sürekli yüzey kaplamasıdır.
Dekoratif beton
Dekoratif beton, renk, doku, kalıp izi veya yüzey işlemiyle estetik amaçla bitirilen görünür beton yüzeyidir.
Raised floor
Raised floor, bitmiş döşemeyi ayarlanabilir ayaklar üzerinde yükselterek altında tesisat boşluğu oluşturan modüler zemin sistemidir.
Yükseltilmiş döşeme paneli
Yükseltilmiş döşeme paneli, ayarlanabilir ayaklar üzerinde taşınan modüler bitmiş zemin elemanıdır.
Raised floor ayağı
Raised floor ayağı, yükseltilmiş döşeme panellerinin kotunu ayarlayan ve yükü alt döşemeye aktaran destek elemanıdır.
Raised floor stringer
Raised floor stringer, yükseltilmiş döşeme ayaklarını yatayda bağlayarak sistem rijitliğini artıran travers elemandır.
Yangın kapısı
Yangın kapısı, yangın ve dumanın yayılımını belirli süre sınırlamak üzere test edilmiş kapı, kasa ve donanım sistemidir.
Panik bar
Panik bar, acil çıkış kapısının içeriden tek hareketle hızlı açılmasını sağlayan yatay kapı donanımıdır.
Duman contası
Duman contası, kapı çevresindeki boşluklardan duman geçişini azaltan, yangında genleşebilen veya fırçalı sızdırmazlık elemanıdır.
Kapı kapatıcı
Kapı kapatıcı, kapı kanadını kontrollü biçimde kapatan hidrolik veya mekanik donanımdır.
Kapı eşiği
Kapı eşiği, iki mahal arasındaki zemin birleşimini, kot farkını ve gerektiğinde hava-su sızdırmazlığını düzenleyen detaydır.
Yangın durdurucu mastik
Yangın durdurucu mastik, duvar ve döşeme geçişlerindeki boşluklarda yangın ve duman yayılımını sınırlayan sertifikalı dolgu malzemesidir.
Yangın kapısı kasası
Yangın kapısı kasası, kapı kanadını taşıyan ve duvar açıklığındaki yangın-duman bariyerinin parçası olan sertifikalı çerçevedir.
VRF sistem
VRF, değişken soğutucu akışkan debisiyle birden çok iç üniteyi tek dış ünite grubundan besleyen iklimlendirme sistemidir.
VRV sistem
VRV, VRF teknolojisinin ticari ad olarak da kullanılan değişken debili soğutkanlı klima sistemi tanımıdır.
Chiller
Chiller, suyu soğutarak fan-coil, klima santrali veya proses devrelerine soğutma sağlayan merkezi cihazdır.
Soğutma kulesi
Soğutma kulesi, kondenser suyundaki ısıyı buharlaşma yoluyla atmosfere atan ısı reddetme ekipmanıdır.
Kazan
Kazan, yakıt veya elektrik enerjisiyle sıcak su ya da buhar üreten merkezi ısıtma cihazıdır.
Genleşme tankı
Genleşme tankı, kapalı devrede suyun sıcaklıkla değişen hacmini karşılayarak sistem basıncını dengeler.
Denge kabı
Denge kabı, primer ve sekonder devreler arasındaki debi farklarını dengeleyen hidrolik ayırıcı hacimdir.
Emniyet ventili
Emniyet ventili, ayar basıncı aşıldığında akışkanı tahliye ederek tesisatı tehlikeli basınç artışından korur.
Basınç düşürücü vana
Basınç düşürücü vana, yüksek şebeke basıncını aşağı tarafta ayarlanmış ve sabit bir değere indirir.
Boru çapı
Boru çapı, tesisat hattının taşıyacağı debi, hız ve basınç kaybına göre seçilen nominal boru ölçüsüdür.
PE boru
PE boru, polietilenden üretilen, esnek ve korozyona dayanıklı plastik boru sistemidir.
PPRC boru
PPRC boru, sıcak ve soğuk kullanım suyu dağıtımında kullanılan polipropilen random kopolimer borudur.
Bakır boru
Bakır boru, yüksek ısı iletkenliği ve dayanımı nedeniyle soğutkan, klima ve bazı sıhhi tesisatlarda kullanılan borudur.
Galvaniz boru
Galvaniz boru, çelik borunun çinko kaplama ile korozyona karşı korunmuş türüdür.
Paslanmaz çelik boru
Paslanmaz çelik boru, hijyen ve korozyon dayanımı gereken hatlarda kullanılan alaşımlı çelik borudur.
Boru izolasyonu
Boru izolasyonu, ısı kaybını, yoğuşmayı ve enerji tüketimini azaltmak için boruya uygulanan yalıtım katmanıdır.
Kelebek vana
Kelebek vana, diskini çevirerek akışı açıp kapatan veya kısmen ayarlayan kompakt vana türüdür.
Küresel vana
Küresel vana, delinmiş küresini çeyrek tur çevirerek hızlı kesme yapan vana türüdür.
Çekvalf
Çekvalf, akışın yalnızca tek yönde ilerlemesini sağlayarak geri akışı önleyen vanadır.
Yangın dolabı
Yangın dolabı, bina içindeki ilk müdahale için hortum, vana ve lans ekipmanını içeren sabit yangın söndürme ünitesidir.
Yangın hidrantı
Yangın hidrantı, itfaiyenin veya eğitimli ekibin dış alandan su almasını sağlayan sabit yangın suyu çıkışıdır.
Jockey pompa
Jockey pompa, yangın tesisatındaki küçük basınç kayıplarını karşılayarak ana yangın pompasının gereksiz çalışmasını önler.
Yangın pompası
Yangın pompası, yangın söndürme sistemine proje debisi ve basıncında su sağlayan özel pompa grubudur.
SMDB
SMDB, ana dağıtım panosundan sonra belirli bir bölge veya katın yüklerini dağıtan tali ana elektrik panosudur.
Ana dağıtım panosu
Ana dağıtım panosu, yapıdaki ana beslemeyi alıp tali panolara ve büyük yüklere dağıtan elektrik panosudur.
Tali pano
Tali pano, ana panodan aldığı enerjiyi kat, mahal veya belirli kullanım grubundaki devrelere dağıtan panodur.
AG dağıtım
AG dağıtım, alçak gerilim seviyesinde elektriğin ana kaynaklardan son kullanıcılara iletilmesi ve korunmasıdır.
OG sistem
OG sistem, orta gerilim seviyesinde enerji alma, dağıtma, koruma ve ölçme ekipmanlarının oluşturduğu elektrik altyapısıdır.
Trafo merkezi
Trafo merkezi, orta gerilim enerjisini bina kullanımına uygun alçak gerilime dönüştüren tesis alanıdır.
Kompanzasyon
Kompanzasyon, reaktif güç ihtiyacını yerinde karşılayarak güç katsayısını iyileştiren kondansatör ve kontrol sistemidir.
Reaktif güç
Reaktif güç, manyetik veya kapasitif alan oluşturmak için dolaşan ve aktif işe dönüşmeyen elektrik güç bileşenidir.
Kablo tavası
Kablo tavası, enerji ve zayıf akım kablolarını düzenli taşıyan metal veya kompozit açık taşıma sistemidir.
Kablo kanalı
Kablo kanalı, kabloları mekanik darbeye ve erişime karşı koruyan kapalı veya yarı kapalı güzergâh elemanıdır.
Busbar
Busbar, elektrik enerjisini düşük kayıpla dağıtan rijit iletken bara sistemidir.
Busbar trunking
Busbar trunking, modüler bara gövdeleriyle enerjiyi katlara veya büyük yüklere taşıyan kapalı dağıtım sistemidir.
Aydınlatma otomasyonu
Aydınlatma otomasyonu, ışık seviyesini ve çalışma zamanını sensörler ile senaryolara göre yöneten kontrol sistemidir.
BMS
BMS, bina mekanik ve elektrik sistemlerini merkezi yazılım üzerinden izleyen ve yöneten bina yönetim sistemidir.
KNX
KNX, aydınlatma, perde, HVAC ve senaryo kontrolü için kullanılan açık standart bina otomasyon protokolüdür.
DALI aydınlatma
DALI, armatürlerin ayrı ayrı veya grup halinde dijital olarak dim edilmesini sağlayan aydınlatma kontrol protokolüdür.
SCADA
SCADA, saha ekipmanlarının uzaktan izlenmesi, veri toplaması ve kumandası için kullanılan denetim sistemidir.
Fan-coil
Fan-coil, sıcak veya soğuk su serpantini ve fanı ile mahallin havasını şartlandıran terminal cihazdır.
Klima santrali
Klima santrali, havayı filtreleyen, ısıtan, soğutan ve gerekli mahallere kanalla dağıtan merkezi HVAC cihazıdır.
Isı geri kazanımlı havalandırma
Isı geri kazanımlı havalandırma, egzoz havasındaki enerjiyi taze havaya aktararak havalandırma yükünü azaltan sistemdir.
VAV kutusu
VAV kutusu, değişken hava debisini ayarlayarak mahal sıcaklığını kontrol eden kanal içi terminal ünitesidir.
Yangın damperi
Yangın damperi, havalandırma kanalının yangın kompartımanı geçişinde alev ve sıcak gaz yayılımını sınırlayan elemandır.
Duman damperi
Duman damperi, yangın anında duman kontrol senaryosuna göre açılıp kapanan motorlu kanal damperidir.
Menfez
Menfez, havanın mahale üflenmesini veya mahalden emilmesini sağlayan terminal hava dağıtım elemanıdır.
Hava kanalı
Hava kanalı, şartlandırılmış veya egzoz havasını cihazlar ile mahaller arasında taşıyan kapalı iletim elemanıdır.
Spiral kanal
Spiral kanal, dairesel kesitli ve helisel dikişli galvaniz sac hava kanalıdır.
Fleksible kanal
Fleksible kanal, rijit kanal ile menfez arasındaki kısa bağlantılarda kullanılan esnek hava kanalıdır.
Kanal izolasyonu
Kanal izolasyonu, hava kanallarında ısı kaybını, yoğuşmayı ve bazı durumlarda ses iletimini azaltan yalıtım uygulamasıdır.
HEPA filtre
HEPA filtre, çok ince partikülleri yüksek verimle tutan hassas hava filtresi sınıfıdır.
Isı değiştirici
Isı değiştirici, iki akışkanın karışmadan birbirine ısı aktarmasını sağlayan ekipmandır.
Boyler
Boyler, ısı kaynağından aldığı enerjiyle kullanım sıcak suyunu depolayan ve ısıtan tanktır.
Solar kolektör
Solar kolektör, güneş ışınımını ısı enerjisine çevirerek sıcak su üretiminde kullanılan paneldir.
Yerden ısıtma
Yerden ısıtma, döşeme içine yerleştirilen borularla düşük sıcaklıklı suyu geniş yüzeyden yayarak ısıtan sistemdir.
Radyatör
Radyatör, sıcak su devresinden aldığı ısıyı konveksiyon ve radyasyonla mahale veren ısıtıcı elemandır.
Termostatik vana
Termostatik vana, ortam sıcaklığına göre radyatör debisini otomatik ayarlayan kontrol vanasıdır.
Manifold kolektör
Manifold kolektör, bir ana hattan çok sayıda ısıtma veya su devresini dağıtan ve toplayan bağlantı grubudur.
Kaçak akım rölesi
Kaçak akım rölesi, faz ve nötr akımları arasındaki farkı algılayarak elektrik çarpması ve yangın riskine karşı devreyi açar.
Otomatik sigorta
Otomatik sigorta, aşırı akım ve kısa devre halinde devreyi açarak kablo ve ekipmanı koruyan kesicidir.
Kontaktör
Kontaktör, kumanda sinyaliyle güç devresini sık açıp kapatmak için kullanılan elektromekanik anahtarlama elemanıdır.
Acil aydınlatma
Acil aydınlatma, normal enerji kesildiğinde kaçış yollarını ve güvenlik ekipmanlarını görünür tutan aydınlatma sistemidir.
Data kablolama
Data kablolama, bilgi ağındaki cihazları yapılandırılmış kablo sistemiyle haberleştiren altyapıdır.
Cat6 kablo
Cat6 kablo, Ethernet ağlarında yüksek hızlı veri iletimi için kullanılan bükümlü çift bakır kablodur.
Fiber optik hat
Fiber optik hat, veriyi ışık sinyalleriyle uzun mesafede ve yüksek bant genişliğinde taşıyan iletişim kablosudur.
Zayıf akım
Zayıf akım, enerji dağıtımından farklı olarak haberleşme, güvenlik ve kontrol amaçlı düşük gerilimli sistemlerin genel adıdır.
CCTV sistemi
CCTV sistemi, kameralar aracılığıyla görüntü izleme ve kayıt sağlayan kapalı devre güvenlik sistemidir.
Kartlı geçiş
Kartlı geçiş, yetkili kullanıcıların kapılardan kart, mobil kimlik veya biyometrik doğrulamayla geçmesini sağlayan sistemdir.
Yangın ihbar butonu
Yangın ihbar butonu, kişilerin yangını manuel olarak algılama sistemine bildirmesine yarayan kırılabilir veya basmalı cihazdır.
Anons sistemi
Anons sistemi, bina içinde genel duyuru ve acil durum sesli yönlendirmesi yapan ses dağıtım altyapısıdır.
Gazlı söndürme
Gazlı söndürme, suyun zarar verebileceği hacimlerde yangını temiz gazlı ajanla bastıran otomatik sistemdir.
FM-200 sistemi
FM-200 sistemi, temiz ajanlı gaz kullanarak kritik mahallerde hızlı yangın söndürme sağlayan sistem türüdür.
CO2 söndürme
CO2 söndürme, karbondioksit gazıyla oksijeni azaltarak yangını bastıran yüksek etkili söndürme yöntemidir.
Basınçlandırma sistemi
Basınçlandırma sistemi, kaçış merdiveni veya yangın güvenlik holünde duman girişini engellemek için temiz hava basıncı oluşturur.
Egzoz fanı
Egzoz fanı, kirli, nemli veya sıcak havayı mahalden dışarı atmak için kullanılan mekanik fan türüdür.
Jet fan
Jet fan, kanal kullanmadan otopark havasını iterek duman kontrolü ve günlük havalandırma sağlayan impuls fan sistemidir.
Otopark havalandırması
Otopark havalandırması, araç egzoz gazlarını uzaklaştıran ve yangın halinde duman kontrolüne destek olan sistemdir.
Mutfak egzozu
Mutfak egzozu, pişirme sırasında oluşan yağ, ısı ve kokuyu davlumbaz üzerinden güvenli biçimde dışarı atan sistemdir.
Yağ tutucu
Yağ tutucu, mutfak atık suyundaki yağ ve gresin kanalizasyona ulaşmadan ayrıştırılmasını sağlayan ekipmandır.
Pis su tesisatı
Pis su tesisatı, kullanım sonucu oluşan kirli suları bina içinden kanalizasyon veya arıtma bağlantısına taşıyan boru ağıdır.
Temiz su tesisatı
Temiz su tesisatı, kullanma suyunu depodan veya şebekeden armatürlere yeterli debi ve basınçla taşıyan boru sistemidir.
Sifon
Sifon, tesisat armatüründe su tutarak kanalizasyon gazlarının mahale geri gelmesini önleyen bağlantı elemanıdır.
Plakalı ısı değiştirici
Plakalı ısı değiştirici, ince metal plakalar üzerinden kompakt ve verimli ısı transferi yapan eşanjör türüdür.
Buffer tank
Buffer tank, ısıtma veya soğutma devresinde enerji depolayarak cihazların kısa çevrim yapmasını azaltan su deposudur.
Plenum kutusu
Plenum kutusu, kanal ile menfez arasındaki havayı dengeleyerek terminal dağıtımını düzenleyen bağlantı kutusudur.
G4 filtre
G4 filtre, havalandırma santrallerinde kaba tozları tutmak için kullanılan ön filtre sınıfıdır.
AHU santral
AHU santral, klima santralinin uluslararası kısaltması olup hava işleme ve dağıtım cihaz grubunu ifade eder.
Chiller plant room
Chiller plant room, chiller ve bağlı pompa, kolektör, eşanjör gibi soğutma merkezi ekipmanlarının bulunduğu teknik hacimdir.
OG-AG trafo
OG-AG trafo, orta gerilim enerjisini alçak gerilim seviyesine dönüştüren güç transformatörüdür.
SMDB barası
SMDB barası, tali ana dağıtım panosu içinde enerjiyi kesicilere ve çıkışlara taşıyan iletken bara grubudur.
Kablo kesiti
Kablo kesiti, iletkenin akım taşıma kapasitesini ve gerilim düşümünü belirleyen kesit alanıdır.
Aydınlatma sensörü
Aydınlatma sensörü, ortam aydınlık seviyesini ölçerek armatürlerin çalışmasını gün ışığına göre düzenleyen cihazdır.
Hareket sensörlü aydınlatma
Hareket sensörlü aydınlatma, algılanan hareket veya varlığa göre ışıkları otomatik açıp kapatan kontrol çözümüdür.
Sürgülü vana
Sürgülü vana, akışı tam açık veya tam kapalı konumda kesmek için kullanılan doğrusal hareketli vana türüdür.
Balans vanası
Balans vanası, hidronik devrelerde tasarım debisini ayarlamak ve ölçmek için kullanılan dengeleme vanasıdır.
Tesisat basınç sensörü
Tesisat basınç sensörü, boru hattındaki basıncı elektrik sinyaline çevirerek otomasyon sistemine ileten cihazdır.
Fleksible bağlantı
Fleksible bağlantı, titreşim ve küçük hizasızlıkları sönümlemek için boru veya kanal sistemine eklenen esnek elemandır.
Su darbesi önleyici
Su darbesi önleyici, vananın ani kapanmasıyla oluşan basınç şokunu sönümleyen hidrolik koruma elemanıdır.
Parafudr
Parafudr, yıldırım veya anahtarlama kaynaklı geçici aşırı gerilimleri sınırlandırarak elektrikli ekipmanı koruyan cihazdır.
Lazer seviye
Lazer seviye, yatay veya düşey referans düzlemi oluşturarak kot ve hizalama kontrolü yapan ölçü aletidir.
Total station
Total station, açı ve mesafeyi elektronik olarak ölçüp koordinat hesaplayan bütünleşik harita mühendisliği cihazıdır.
GPS ölçümü
GPS ölçümü, uydu sinyalleriyle konum belirleme yöntemidir; şantiyede çoğunlukla RTK GNSS sistemiyle uygulanır.
Nivo
Nivo, mira okumaları üzerinden iki nokta arasındaki kot farkını belirleyen hassas nivelman cihazıdır.
Teodolit
Teodolit, yatay ve düşey açıları hassas biçimde ölçen optik veya elektronik ölçme cihazıdır.
Basınç dayanımı
Basınç dayanımı, bir malzemenin basınç yükü altında kırılmadan taşıyabildiği gerilme düzeyidir.
Tahribatsız muayene
Tahribatsız muayene, elemanı kesmeden veya kullanılmaz hale getirmeden özelliklerini inceleyen test yöntemleridir.
Schmidt çekici
Schmidt çekici, beton yüzeyinin geri sıçrama değerinden yüzey sertliği hakkında bilgi veren tahribatsız test cihazıdır.
Donatı tespit cihazı
Donatı tespit cihazı, beton içindeki çeliğin yeri, yaklaşık pas payı ve bazı modellerde çapı hakkında bilgi veren cihazdır.
Yarım hücre potansiyeli
Yarım hücre potansiyeli, betonarme donatısındaki korozyon olasılığını elektriksel potansiyel farkıyla değerlendiren yöntemdir.
As-built proje
As-built proje, imalat tamamlandıktan sonra sahadaki gerçek ölçü, güzergâh ve revizyonları gösteren kayıt çizimidir.
Shop drawing
Shop drawing, bir imalatın üretim ve montaj için gereken ayrıntılarını gösteren uygulama çizimidir.
RFI
RFI (Request for Information), projedeki belirsizlik veya çelişki için tasarım ekibinden yazılı açıklama istenen resmi kayıttır.
Variation order
Variation order, sözleşme kapsamındaki iş miktarı, yöntem veya tasarım değişikliğini resmileştiren talimattır.
Liquidated damages
Liquidated damages, sözleşmede gecikme halinde önceden belirlenen günlük veya haftalık tazminat tutarıdır.
Change order
Change order, onaylı değişikliğin sözleşme bedeli, süre ve kapsam etkisini bağlayıcı biçimde düzenleyen belgedir.
Method statement
Method statement, bir işin hangi sıra, ekipman, kalite ve iş güvenliği önlemleriyle yapılacağını açıklayan uygulama prosedürüdür.
Inspection and test plan
Inspection and test plan, imalatın hangi aşamalarında hangi kontrol ve deneylerin yapılacağını gösteren kalite planıdır.
Material submittal
Material submittal, kullanılacak malzemenin teknik uygunluk onayı için sunulan ürün ve belge paketidir.
Yağmur hattı
Yağmur hattı, çatı ve yüzey sularını toplayıp uygun deşarj noktasına ileten altyapı boru sistemidir.
Fosseptik
Fosseptik, kanalizasyon şebekesi bulunmayan yerlerde atık suyun geçici olarak toplandığı sızdırmaz depodur.
Menhol
Menhol, yeraltı hatlarında kontrol, bakım ve hat birleşimi için yapılan erişim bacasıdır.
Boru yataklama
Boru yataklama, borunun hendek tabanında düzgün oturmasını ve yükleri güvenle yaymasını sağlayan alt ve yan dolgu imalatıdır.
Kanalizasyon hattı
Kanalizasyon hattı, atık suyu bina bağlantılarından şebeke veya arıtma sistemine taşıyan boru altyapısıdır.
Binder tabaka
Binder tabaka, asfalt kaplamada temel ile aşınma tabakası arasında yer alan taşıyıcı bitümlü karışımdır.
Aşınma tabakası
Aşınma tabakası, yolun trafik ve iklim etkilerine doğrudan maruz kalan en üst asfalt tabakasıdır.
Yol temel tabakası
Yol temel tabakası, alt temel üzerinde yer alan ve trafik yüklerini dağıtan sıkıştırılmış granüler taşıyıcı tabakadır.
Alt temel tabakası
Alt temel tabakası, zemin ile yol temel tabakası arasında drenaj ve yük dağıtımı sağlayan granüler tabakadır.
Marshall deneyi
Marshall deneyi, sıcak asfalt karışımının stabilite, akma ve hacimsel özelliklerini değerlendiren laboratuvar yöntemidir.
Proctor deneyi
Proctor deneyi, zeminin belirli sıkıştırma enerjisinde maksimum kuru yoğunluğa ulaştığı optimum su muhtevasını belirler.
Kompaksiyon
Kompaksiyon, zemin veya granüler malzemedeki boşlukları mekanik enerjiyle azaltarak yoğunluğunu artırma işlemidir.
Plaka yükleme deneyi
Plaka yükleme deneyi, zemin veya yol platformunun yük altındaki deformasyonundan taşıma ve oturma davranışını belirler.
İskele sınıfı
İskele sınıfı, çalışma platformunun tasarım yükü ve kullanım amacına göre belirlenen yük kapasitesi sınıflandırmasıdır.
Asma iskele
Asma iskele, yapı üst kotundan halat veya taşıyıcı sistemle sarkıtılan ve düşey hareket edebilen çalışma platformudur.
Seyyar kule iskele
Seyyar kule iskele, tekerlekli şase üzerinde kurulan ve kısa mesafelerde taşınabilen modüler çalışma iskelesidir.
Beton küre numune
Beton küre numune, taze betondan alınarak standart kalıpta hazırlanan ve basınç deneyi için kür edilen test örneğidir.
Yedi günlük dayanım
Yedi günlük dayanım, beton numunesinin dökümden yedi gün sonra ölçülen erken yaş basınç dayanımıdır.
Kür örtüsü
Kür örtüsü, taze veya genç betonun nemini ve sıcaklığını korumak için kullanılan örtü malzemesidir.
Soğuk hava betonu
Soğuk hava betonu, düşük sıcaklıklarda donma riskini önleyecek tedbirlerle üretilip yerleştirilen betondur.
Sıcak hava betonu
Sıcak hava betonu, yüksek ortam sıcaklığı ve buharlaşma etkilerine karşı kontrollü üretilen ve kür edilen betondur.
Pompaj betonu
Pompaj betonu, boru hattında ayrışmadan ve tıkanmadan taşınabilecek işlenebilirlikte tasarlanmış betondur.
Pull-out test
Pull-out test, ankraj veya gömülü elemanın çekme yükü altındaki sıyrılma ve taşıma davranışını ölçen deneydir.
Pull-off test
Pull-off test, kaplama, tamir harcı veya yapıştırılmış malzemenin yüzeye aderans dayanımını ölçen çekme deneyidir.
Impact echo
Impact echo, yüzeye verilen darbenin yansıyan dalgalarını analiz ederek beton içindeki kusurları araştıran tahribatsız yöntemdir.
Yer radarı
Yer radarı (GPR), elektromanyetik dalgalarla beton veya zemin altındaki nesne ve tabakaları görüntüleyen araştırma yöntemidir.
Kazık bütünlük testi
Kazık bütünlük testi, kazık başına verilen düşük gerilmeli darbenin yansımasını inceleyerek süreklilik kusuru olasılığını araştırır.
Kazık statik yük deneyi
Kazık statik yük deneyi, kazığa kontrollü yük uygulanarak gerçek yük-oturma davranışını ölçen doğrulama deneyidir.
Poligon noktası
Poligon noktası, şantiye koordinat ağında açı ve mesafe ölçülerinin dayandığı kalıcı kontrol noktasıdır.
Nivelman röperi
Nivelman röperi, kot ölçülerinin bağlandığı bilinen yüksekliğe sahip sabit referans noktasıdır.
Aplike
Aplike, projedeki koordinat veya ölçülerin araziye işaretlenerek imalat yerinin belirlenmesi işlemidir.
Eksen aktarımı
Eksen aktarımı, yapı akslarının temel veya bir kattan diğerine doğru konumda taşınması işlemidir.
Düşeylik kontrolü
Düşeylik kontrolü, kolon, perde, cephe veya şaft gibi elemanların düşey eksenden sapmasını ölçme işlemidir.
Düzlemsellik toleransı
Düzlemsellik toleransı, bir yüzeyin ideal düzlemden kabul edilebilir en büyük sapmasını belirleyen kalite kriteridir.
Snag listesi
Snag listesi, teslim öncesi tespit edilen küçük kusur, eksik ve ayar işlerinin takip kaydıdır.
Uygunsuzluk raporu
Uygunsuzluk raporu, işin proje, şartname veya kabul kriterinden saptığını belgeleyen kalite kaydıdır.
Düzeltici faaliyet
Düzeltici faaliyet, gerçekleşmiş uygunsuzluğun kök nedenini ortadan kaldırarak tekrarını önlemeye yönelik sistematik çalışmadır.
Delay claim
Delay claim, yüklenicinin gecikmenin süre ve maliyet etkileri için sözleşmeye dayanarak yaptığı resmi taleptir.
Süre uzatımı
Süre uzatımı (EOT), haklı bir gecikme nedeniyle sözleşmedeki bitiş tarihinin resmen ileri alınmasıdır.
Teminat kesintisi
Teminat kesintisi (retention), işverenin kusur ve eksiklere karşı güvence için hakedişlerden tuttuğu sözleşmesel tutardır.
Bill of quantities
Bill of quantities, iş kalemlerini ölçü birimi ve miktarlarıyla sıralayan metraj ve teklif dokümanıdır.
Beklenmeyen gider ödeneği
Beklenmeyen gider ödeneği, tanımlı riskler için bütçede ayrılan ancak kapsamı kesinleşmemiş mali rezervdir.
Provisional sum
Provisional sum, sözleşme sırasında ayrıntısı veya miktarı kesinleşmemiş bir iş için ayrılan geçici bedeldir.
Daywork
Daywork, önceden fiyatlanamayan küçük işlerin işçilik, ekipman ve malzeme fişleri üzerinden ücretlendirilmesidir.
Altyapı deplasesi
Altyapı deplasesi, mevcut su, enerji, iletişim veya doğalgaz hatlarının yeni imalat nedeniyle taşınması işlemidir.
Trench box
Trench box, hendek içinde çalışanları göçükten korumak için kullanılan çelik koruyucu kutu sistemidir.
Geçici palplanş
Geçici palplanş, derin kazı veya su kenarı çalışmalarında zemini tutmak için kullanılan birbirine kilitli çelik levha perdedir.
Dewatering
Dewatering, kazı alanındaki yeraltı veya yüzey suyunu kontrollü biçimde uzaklaştırarak kuru çalışma zemini sağlama işlemidir.
Wellpoint
Wellpoint, sığ ve geçirgen zeminlerde yeraltı suyunu düşürmek için vakum hattına bağlanan küçük filtreli kuyu sistemidir.
Açık kazı
Açık kazı, altyapı veya temel imalatı için zeminin yüzeyden kazılarak açılması yöntemidir.
Pipe jacking
Pipe jacking, boruların itme krikolarıyla zemine sürülerek açısız kazı gerektirmeden yerleştirildiği hendeksiz yöntemdir.
Mikro tünel
Mikro tünel, uzaktan kumandalı kazı makinesiyle küçük çaplı boruların hassas biçimde döşendiği hendeksiz altyapı yöntemidir.
Setting out
Setting out, proje üzerindeki geometrinin koordinat ve kotlarla sahaya aktarılması sürecidir.
FF/FL düzlemsellik
FF/FL, beton döşemelerde yüzey düzlüğü ve seviye düzgünlüğünü sayısal olarak değerlendiren ölçüm indeksleridir.
İlerleme fotoğraf kaydı
İlerleme fotoğraf kaydı, şantiye imalatlarının tarihli ve konum bilgili fotoğraflarla düzenli belgelenmesidir.
Hold point
Hold point, yetkili onayı alınmadan sonraki imalat aşamasına geçilmesini yasaklayan zorunlu kontrol noktasıdır.
Witness point
Witness point, kontrol tarafına deneye veya incelemeye katılma fırsatı veren ancak katılım yoksa işi durdurmayan bildirim noktasıdır.
Beton işlenebilirliği
Beton işlenebilirliği, taze betonun ayrışmadan taşınma, yerleştirilme, sıkıştırılma ve bitirilmeye uygunluk özelliğidir.
Vebe deneyi
Vebe deneyi, düşük işlenebilirlikteki taze betonun titreşim altında yeniden şekillenme süresini ölçen kıvam deneyidir.
SCC yayılma çapı
SCC yayılma çapı, kendiliğinden yerleşen betonun akıcılığını yayılma tablası üzerinde ölçen deney sonucudur.
Yarım hücre haritalaması
Yarım hücre haritalaması, betonarme yüzeyde ölçülen potansiyelleri plan üzerinde göstererek korozyon riski bölgelerini belirleme yöntemidir.
Saha yoğunluk deneyi
Saha yoğunluk deneyi, serilmiş zemin veya granüler tabakanın yerindeki kuru yoğunluğunu belirleyen kontrol deneyidir.
Kum konisi deneyi
Kum konisi deneyi, sahada açılan küçük çukurun hacminden zemin yoğunluğunu hesaplayan klasik kontrol yöntemidir.
Nükleer yoğunluk ölçer
Nükleer yoğunluk ölçer, radyoaktif kaynaklarla malzemenin yoğunluk ve nemini hızlı biçimde tahmin eden saha cihazıdır.
Elek analizi
Elek analizi, agrega veya zeminin dane boyutu dağılımını standart eleklerden geçirerek belirleyen laboratuvar deneyidir.
Asfalt çekirdek numunesi
Asfalt çekirdek numunesi, serilmiş kaplamadan karotla alınan silindirik örnektir.
Bitüm penetrasyon deneyi
Bitüm penetrasyon deneyi, standart sıcaklık ve yükte iğnenin bağlayıcı içine batma derinliğiyle kıvamı belirler.
Asfalt sıkıştırma
Asfalt sıkıştırma, serilen sıcak karışımın silindirlerle hedef yoğunluk ve boşluk oranına getirilmesi işlemidir.
Geocell
Geocell, zemin veya şev yüzeyini hücresel yapısıyla sınırlandırarak taşıma gücünü artıran üç boyutlu geosentetik sistemdir.
Drenaj borusu
Drenaj borusu, zemin veya yapı çevresindeki fazla suyu toplayıp kontrollü deşarja ileten delikli veya deliksiz borudur.
Rögar bağlantısı
Rögar bağlantısı, boru hattının kontrol bacasına doğru kot, açı ve sızdırmazlıkla bağlanması detaydır.
Yatay sondaj
Yatay sondaj, yüzeyi açmadan boru veya kablo geçirmek için yönlendirilebilir delgiyle yapılan hendeksiz geçiş yöntemidir.
Atık su terfi istasyonu
Atık su terfi istasyonu, graviteyle akamayan atık suyu pompa ile daha yüksek kotta bulunan hatta basan yapıdır.
Pompa çukuru
Pompa çukuru, drenaj veya atık suyun toplandığı ve pompaların çalıştığı düşük kotlu haznedir.
Geri dolgu
Geri dolgu, kazı veya temel çevresindeki boşluğun uygun malzemeyle katmanlar halinde doldurulması işlemidir.
Tabaka kalınlığı
Tabaka kalınlığı, dolgu, temel, asfalt veya kaplama imalatının proje kotları arasındaki gerçek düşey mesafedir.
Kot kontrolü
Kot kontrolü, imalatın tasarım yüksekliğine göre doğru seviyede yapıldığını ölçme ve doğrulama işlemidir.
Aplikasyon krokisi
Aplikasyon krokisi, sahaya işaretlenen noktaların koordinat, ölçü ve referanslarını gösteren uygulama belgesidir.
Ölçüm karnesi
Ölçüm karnesi, saha ölçülerinin tarih, cihaz, nokta ve gözlem bilgileriyle düzenli kaydedildiği teknik defterdir.
Saha kalibrasyonu
Saha kalibrasyonu, ölçüm veya test cihazının referans değerlerle doğruluğunun kontrol edilmesi işlemidir.
Beton olgunluk metodu
Beton olgunluk metodu, sıcaklık-zaman geçmişinden erken yaş dayanım gelişimini tahmin eden saha kontrol yöntemidir.

← Sık sorulan sorulara git

Yapı Sözlüğü

Taşıyıcı sistem & deprem

Statik

Betonarme

Çelik yapı

Kolon

Kiriş

Perde duvar

Temel

Radye temel

Donatı

Beton sınıfı

Asmolen

Yumuşak kat

TBDY

Zemin etüdü

Moment aktaran birleşim

Mafsallı birleşim

Konsol

Hatıl

Döşeme

Kirişli döşeme

Kirişsiz döşeme

Nervürlü döşeme

Predalles döşeme

Prefabrik yapı

Beton C30

Pas payı

Etriye

Boyuna donatı

Burulma

Kesme kuvveti

Eğilme momenti

Eksenel yük

Rijitlik

Süneklik

Periyot

Deprem spektrumu

Tasarım ivmesi

Zemin sınıfı

Sıvılaşma

Oturma analizi

Diferansiyel oturma

Kazıklı temel

Tekil temel

Sürekli temel

Derin temel

İstinat duvarı

Ankraj

Fore kazık

Diyafram duvar

Bodrum perdesi

Dilatasyon

Genleşme derzi

Yangın dayanımı

Kaplama kalınlığı

Deprem performans analizi

Bina güçlendirme

Karbon fiber güçlendirme

Mantolama

Epoksi

Bina kullanım sınıfı (BKS)

Zımbalama

Zımbalama donatısı

Drop panel

Transfer kirişi

Transfer katı

Bağ kirişi

Uç bölgesi

Sargı donatısı

135° kanca

Bindirme boyu

Ankraj boyu

Gelişme boyu

Aderans

TS 500

TS 498

TS 648

Çekirdek betonu

2007 Deprem Yönetmeliği