Yapı Sözlüğü
Şişen zemin (Expansive soil)
Şişen zemin, montmorillonit gibi kil mineralleri nedeniyle su aldığında hacim artışı, kuruduğunda büzülme gösteren zeminlerdir. Temel, döşeme ve yol tabanında diferansiyel hareket ve çatlak riski yaratır.
Şişme potansiyeli Atterberg limitleri, serbest şişme indeksi, şişme basıncı ve oedometre deneyleriyle değerlendirilir. Plastisite indeksi ve aktif kil oranı yüksekse risk artar. Mevsimsel nem değişimi, kaçak sulama ve yetersiz drenaj şişme–büzülme döngüsünü tetikler; bu da perde ve döşeme çatlaklarına yol açabilir.
Tasarım önlemleri arasında zemin değiştirme, kireç stabilizasyonu, nem bariyeri, rijit radye temel ve yeterli gömülme derinliği bulunur. Sığ temeller şişme zonunda bırakılmamalı; bahçe sulama ve yağmur suyu yönetimi proje parçası sayılmalıdır. Yol tabanında şişen kil, CBR düşüşü ve kaplama hasarına neden olur.
Türkiye’nin birçok bölgesinde şişen kil raporlarda ayrı bölüm olarak ele alınmalıdır. Geoteknik etütte su muhtevası profili, şişme basıncı ve önerilen önlem paketi net belirtilmezse yapısal hasar riski yüksektir.