Yapı Sözlüğü
CBR (California Bearing Ratio)
CBR (California Bearing Ratio), standart plunger yüklemesiyle zemin veya dolgunun taşıma gücünü kırılmış taş referansına göre yüzde olarak ifade eden endeks değeridir. Yol tabanı, apron ve endüstriyel saha tasarımında kullanılır.
California Bearing Ratio testi, belirli yoğunluk ve su muhtevasında hazırlanmış numuneye standart plunger ile uygulanan yükün, referans kırılmış taş numunesine oranlanmasıyla elde edilir. Laboratuvar CBR’si Proktor sıkıştırması sonrası, saha CBR’si ise mevcut tabanda ölçülebilir. Karayolu, havalimanı ve OSB saha projelerinde taban katman kalınlığı CBR’ye bağlı seçilir.
CBR değeri zemin sınıflandırması, sıkıştırma kabulü ve üst yapı (kaplama) kalınlığı hesabında referans alınır; ancak doğrudan temel taşıma gücü yerine geçmez. Plaka yükleme ve Proktor sonuçlarıyla karşılaştırılarak doğrulanması önerilir. Su muhtevası sapması, don–çözülme ve şişen killer CBR’yi belirgin düşürebilir.
Türkiye’de karayolu ve havalimanı şartnamelerinde minimum CBR hedefleri açıkça tanımlanır; geoteknik raporda laboratuvar ve saha CBR değerleri, sıkıştırma derecesi ile birlikte belgelenir. Yetersiz CBR durumunda zemin değiştirme, kireç/çimento stabilizasyonu veya geosentetik güçlendirme değerlendirilir.