Yapı Sözlüğü
Efektif gerilme (σ')
Efektif gerilme (σ'), toplam gerilmeden boşluk su basıncının çıkarılmasıyla elde edilen tanecikler arası gerilmedir. Kayma dayanımı ve oturma hesaplarının temelidir.
Terzaghi’nin efektif gerilme prensibi σ' = σ − u şeklinde ifade edilir; zemin mukavemeti ve hacim değişimi σ' üzerinden kontrol edilir. Su tablası yükselince σ' düşer, taşıma gücü ve şev FS azalır. Konsolidasyon, σ' artışının zamanla oturmaya dönüşmesidir.
Drenajsız kısa süreli analizlerde total gerilme ve cu kullanılabilir; uzun vadede efektif c'–φ' yaklaşımı geçerlidir. Depremde u artışı σ'yi düşürerek sıvılaşmaya götürebilir. Laboratuvar deneylerinde hücre basıncı ve back pressure ile σ' kontrol edilir.
Tasarım raporlarında hangi gerilme durumunun (efektif/total) kullanıldığı net yazılmalıdır. Yeraltı suyu yönetiminin asıl amacı, efektif gerilmeyi güvenli aralıkta tutmaktır. Piezometre ve su seviyesi verisi olmadan efektif gerilme profili güvenilir kabul edilmemelidir.